Кіріспе

Францияда табылған метеорит. Оргуль – 1864 жылы Францияның оңтүстік-батысына құлаған, ғылыми тұрғыдан маңызды көміртекті хондрит метеориті.

Тарих

Оргуль метеориті 1864 жылдың 14 мамырында, жергілікті уақыт бойынша сағат 20:00-ден кейін бірнеше минут өткен соң, Францияның оңтүстігіндегі Оргуль қаласының жанында құлады. Шамамен 20 тас 5-10 шаршы километрге тарап түсті. Сол жылы метеориттің бір үлгісін Табиғат тарихы мұражайының химия профессоры Франсуа Станислаус Клоез талдады және оның құрамындағы органикалық заттарға назар бөлді. Ол оның құрамында көміртек, сутегі және оттегі бар екенін, ал оның құрамы Сомма өзені аңғарындағы торфқа немесе Кассель қаласының жанындағы Рингкольдегі тас көмірге өте ұқсас екенін жазды. Органикалық заттардың биологиялық тегі болуы мүмкін бе деген қызу ғылыми пікірталас 1870-жылдарға дейін жалғасты.

Құрастыру және тарату

"Оргуейль" үлгілері әлемнің әр түрлі елдеріндегі мекемелерде сақталуда. Үлкен массасы болғандықтан, сынамалар құрылымдық бұзылмайтын (және тиісті негіздеме болған жағдайда, құрылымдық бұзылатын) зерттеулер мен сынақтар үшін қолданысқа түседі.

Орг. массасы | Орны | Елі | Сілтеме | Музейі | NdH
---|---|---|---|---|---
8.72 кг | Париж | Франция | Narodni Muzeum | 370 г | Прага, Чехия
348 г | Эдинбург | Ұлыбритания | Nat. Mus. of Scotland | |
240 г | Вашингтон | АҚШ | Smithsonian | |
125.5 г | Берлин | Германия | Mus. für Nat. | |
94 г | Калькутта | Үндістан | Geol. Surv. Ind. | |
86 г | Castel Gandolfo | Италия | Vat. Met. Coll. | |
58.6 г | Мәскеу | Ресей | Ro. Akad. Nauk. | |
58 г | Вена | Австрия | Nat. Hist. Mus. | |
46.4 г | Лос-Анжелес | АҚШ | UCLA | |
46 г | Нью-Йорк | АҚШ | Am. Mus. N. H. | |
34 г | Чикаго | АҚШ | Field Mus. | |
23 г | Майнц | Германия | Max Planck Inst. | |
5.6 г | Palatine | АҚШ | DuPont Coll. | |
5 г | Перт | Австралия | West. Aus. Mus. | |
5 г | Gifhorn | Германия | Bartoschewitz Coll. | |
2.1 г | Мюнстер | Германия | IfP | |
2 г | Альбукерке | АҚШ | U. NM Mus. | |
1.2 г | Оттава | Канада | Geol. Surv. Ca. | |
<1 г | Форт-Уорт | АҚШ | Monnig Coll. | |

Источник: Грейди, М. М. Метеориттер каталогы, 5-ші басылым, Кембридж университетінің баспасы.

Құралуы мен жіктелуі

Orgueil – CI хондрит тобына жататын бес белгілі метеориттің бірі (метеориттердің жіктелуін қараңыз) және ең ірісі. Бұл топтың құрамы, сутегі мен гелий сияқты газ тәрізді элементтерден басқа, Күннің құрамына өте ұқсас. Дегенмен, Orgueil метеориті күн фотосферасында табылмайтын (ұшқыш) сынапқа өте бай, және бұл "сынап парадоксының" негізгі себебі болып табылады, себебі метеорлардағы сынаптың көп болуы оның ұшқыш табиғаты мен изотоптық қатынастарына сәйкес келмейді, және күн бұлтындағы күтілетін мінез-құлқынан өзгеше. Өте ескірген құрамы мен салыстырмалы үлкен массасының арқасында Orgueil – ең көп зерттелген метеориттердің бірі. Ол жерде жасалған маңызды жаңалықтардың бірі – "ХL ксеноны" деп аталатын изотоптық аномалиялы ксенонның жоғары концентрациясы. Бұл газды алып жүретін зат – Күн жүйесінен де бұрынғы, өте ұсақ бөлшекті алмаз шаңы, ол Күнге дейінгі түйірлер деп аталады. 1962 жылы Nagy және авторлар тобы Orgueil метеоритіндегі ғарыздық текті биологиялық құрылымдарды тапқандарын хабарлады. Кейіннен бұл элементтердің өсімдік гүлдері (оның ішінде рагворт) мен саңырауқұлақ споралары (Fitch & Anders, 1963) үлгіні ластаған немесе минералдық оливин кристалдары екені анықталды.

Тұқымдық капсулалар туралы аңыз

1965 жылы Оргуил метеоритінің бір бөлігі, табылғаннан бері Монтабанда мөрленген шыны ыдыста сақталған, ішінде тұқымдық қапшық бар екені анықталды, ал сыртындағы бастапқы шыны қабат көрінбейтіндей бұзылмаған күйде болды. Бастапқыда үлкен қызығушылық туғанмен, тұқымдық қапшықтың еуропалық шалғынның тұқымы екені, фрагментке жабыстырылып, көмір шаңымен жасырылғаны анықталды. Сыртқы "қосылған қабат" іс жүзінде желім болды. Кім жасағаны белгісіз, бірақ бұл әрекет 19 ғасырдағы өздігінен пайда болу туралы пікірталасқа ықпал ету мақсатымен, бейорганикалық материяның биологиялық материяға айналуын көрсету үшін жасалған деп саналады.

Қалдықтардың талап етілуі

NASA-ның Ричард Б. Гувері Оргуил метеоритінде палеонтологиялық қалдықтар бар екенін, олардың кейбіреуі белгілі жер бетіндегі түрлерге ұқсас екенін мәлімдеді. Гувер бұрын Мурчисон метеоритінде де қалдықтардың табылуын хабарлаған болатын. NASA Гувердің бұл мәлімдемелерінен және оның сарапшылар пікіріне ұшырамауынан ресми түрде бас тартты.