Кіріспе

Бірдей құрамдағы, бірақ лигандтарға байланысуы әр түрлі координациялық қосылыстар.

Химияда байланыстық изомеризм немесе амбидентті изомеризм – координациялық қосылыстардың құрамы бірдей болса да, металл атомының лигандқа байланысуымен ерекшеленетін изомеризмнің бір түрі. Байланыстық изомерлерді тудыратын типтік лигандтар:
цианид, |CN – изоцианид, |NC
цианат, |OCN – изоцианат, |NCO
тиоцианат, |SCN – изотиоцианат, |NCS
селеноцианат, |SeCN – изоселеноцианат, |NCSe
нитрит, |NO2
сульфит, |SO3(2-)

Байланыстық изомерлерге мысалдар: күлгін түсті [(NH3)5Co\SCN](2+) және апельсин түсті [(NH3)5Co\NCS](2+). S байланысы бар изомердің N байланысы бар изомерге изомерленуі молекула ішінде жүзеге асады. *цис*-дихлоротетракис(диметилсульфоксид)рутений(II) ([RuCl2(dmso)4) комплексі S және O байланысы арқасында диметилсульфоксид лиганттарының байланыстық изомеризмін көрсетеді. *транс*-дихлоротетракис(диметилсульфоксид)рутений(II) байланыстық изомерлерді көрсетпейді.

Тарих

Байланыс изомериясы алғаш рет нитропентаамминкобальт(III) хлориді, [Co(NH3)5(NO2)](2+) үшін байқалды. Бұл катиондық кобальт кешені екі байланыс изомері түрінде бөліп алынуы мүмкін. Сары түсті изомерде нитро лиганді азот арқылы байланысады. Ал қызыл байланыс изомерінде нитрито бір оттек атомы арқылы байланысады. Оттекке байланысқан изомер көбінесе [Co(NH3)5(ONO)](2+) деп жазылады. Изомерлердің бар екені 1800 жылдардың соңынан бері белгілі болғанмен, олардың арасындағы айырмашылық тек 1907 жылы түсіндірілді. Кейіннен қызыл изомердің ультракөк сәулелену кезінде сары изомерге айналатыны көрсетілді. Осы нақты мысалда, нитрито изомерінен ([Co\ ONO]) нитро изомерінің ([Co\ NO2]) пайда болуы молекулаішілік қайта құрылымдану арқылы жүзеге асады.