Кіріспе

Понтиндік тегментум немесе дорсальдық понс ми сабасының ішінде орналасқан және понстың екі бөлігінің бірі болып табылады, екіншісі – вентральдық понс немесе базилярлық понстың бөлігі. Понтиндік тегментумды базилярлық понстан ерекшелейтін қасиеттері бар: базилярлық понста бас-құйрық бағытында жүретін қабықша-жұлын жолдары орналасқан және ол сопақша мидың вентральді бөлігінің ростральді жалғасы болып саналады; алайда, базилярлық понс вентральді сопақша мидан ортаңғы ми тұғырына өтетін қосымша көлденең понтиндік талшықтарының болуымен ерекшеленеді. Понтиндік тегментум – базилярлық понстан төртінші қарыншаға дейінгі барлық құрылымдарды қамтиды. Сопақша мидың дорсальді бетімен бірге, ол ромбоидты шұңқырдың – төртінші қарыншаның есігінің бір бөлігін құрайды. Понтиндік тегментумда бас ми нервтерінің ядролары (тригеминальдық (5-ші), абдуценстік (6-шы), беттік (7-ші) және вестибулокохлеарлық (8-ші) бас ми нервтерінің ядролары), олармен байланысты талшықты жолдар, тегментальді понтиндік торлы ядро, педункулопонтиндік ядро мен латеродорсальді тегментальді ядроны қамтитын мезопонтиндік холинергиялық жүйе, сондай-ақ тыныс орталығындағы понтиндік тыныс тобы – пневмотаксикалық орталық және апнеустикалық орталық орналасқан. Жақын орналасқан маңызды құрылымдарға мидың ортаңғы бөлігінде орналасқан көз қозғалтқыш (3-ші) және трохлеарлық (4-ші) нервтерінің ядролары, базилярлық понстың ішінде орналасқан понтиндік ядролар, рафе ядросы және локус серулеус, 9-шы және 12-ші бас ми нервтерінің ядролары, сондай-ақ ми сабасының қаудальді бөлігінде орналасқан дорсальді тыныс тобы жатады. Дорсальді тыныс тобы понтиндік тегментумның пневмотаксикалық және апнеустикалық орталықтарымен байланысты.

Функция

Понтиндік тегментте орналасқан көптеген түрлі ядролардың болуының арқасында, бұл аймақ сезімдік және моторлық функциялар (бас миы ядролары мен талшықты жолдардың нәтижесінде), ұйқы сатыларын және ояну мен сергектік деңгейлерін (көтерілетін холинергиялық жүйелердің арқасында), сондай-ақ тыныс алуды реттеудің кейбір аспектілерімен байланысты.

Бас сүйек нервтері ядроларының функциялары

Понтиндік тегмент бірнеше бас сүйегі жүйкелерінің ядроларын қамтиды, сондықтан ол бірнеше сенсорлық және моторлық процестер тобында маңызды рөл атқарады. Тригеминальды жүйкенің басқа сенсорлық ядросы бас пен беттің қозғалысын және орналасуын көрсетеді, бірақ мойын мен бас артқы бөлігі емес, олар мойын жүйкелерімен иннервацияланады. Ауырсыну және температура туралы ақпарат басқа ядрода емес, омыртқалық тригеминальды ядрода, яғни мидың жоғарғы бөлігіндегі Понтиндік тегменттен төмен орналасқан. Абдукция ядросы көздің сыртқа бұрылуын (абдукция) бақылайды. Беттік моторлық ядро және бет жүйкесінің жоғарғы сілекей ядросы Понтиндік тегментте орналасқан. Беттік моторлық ядро бет әлпетінің бұлшық еттері мен құлақтың стапедий бұлшығының қозғалысын бақылайды, ал жоғарғы сілекей ядро сілекей мен жас секрециясын, жас безі және мұрын, ауыз қуысы мен жұтқыншақтың шырышты бездеріне парасимпатикалық иннервация арқылы бақылайды. Тілдің алдыңғы 2/3 бөлігінен дәмдік ақпаратты жеткізетін беттік жалғыз ядро Понтиндік тегменттен төмен, мидың жоғарғы бөлігінде орналасқан. Жоғары вестибулярлық ядро, төрт вестибулярлық ядроның бірі, пондарда орналасқан. Вестибулярлық ядролар құлақ арналарынан бас ориентациясы және үдеуі туралы ақпаратты өңдейді. Қалған ядролар мидың жоғарғы бөлігінде орналасқан. Кохлеарлық ядроның екі бөлімі, кохлеадан есту стимулын өңдейтін, пондар мен мидың шекарасында жатыр. Кохлеарлық жүйке талшықтарының бір бөлігі Понтиндік тегментте кесіп өтеді, трапеция тәрізді дене құрайды, ол дыбыстың локализациясына көмектеседі деп саналады.

Мезопонтин холинергиялық жүйесінің функциялары

Понтиндік тегментте негізінен холинергиялық екі ядро бар, олар педункулопонтиндік ядро (ППН) және латеродорсальдық тегменттік ядро, олар мидың көп бөлігіне кеңінен проекция жасайды. ППН көптеген функцияларға қатысады, соның ішінде ояну, назар, үйрену, сыйақы, және ерікті аяқ-қол қозғалыстары мен локомоция. Бұрын қозғалысты бастау үшін маңызды деп есептелген, бірақ соңғы зерттеулер ми қабығына сенсорлық кері байланыс берудегі рөлін көрсетеді. Жануарлар зерттеулерінде понтин тегментінің зақымдануы REM ұйқысын күрт азайтады, тіпті жояды. Понтин тегментіне холинергиялық агонист (мысалы, карбахол) енгізу мысықтарда REM ұйқысын тудырады. ПЭТ зерттеулері понтин тегментідегі қан ағыны мен REM ұйқысы арасындағы корреляцияны көрсетеді.

Понтин толқындары (PGO толқындары) немесе кеміргіштердегі P толқындары – понтин тегментінде генерирленетін ми толқындары. Олар сүтқоректілерде REM ұйқысының басталуына дейін байқалады және оның барысында жалғасады. Жадыны жаттығу кезеңдерінен кейін, егешқұйрықтардағы (тышқандардағы) ұйқы кезеңінде P толқынының тығыздығы артады. Бұл ұйқы мен үйрену арасындағы байланыстың көрсеткіші болуы мүмкін.

Тыныс алу тобының қызметі

Пневмотаксикалық орталық және апнеустикалық орталық – екі тыныс алу аймағы – ми жоғары бөлігінде орналасқан дорсальдық тыныс алу тобына (DRG) қарсы бақылау сигналдарын жіберетін ми көпіршесінің тыныс алу тобын құрайды. Пневмотаксикалық орталықтан күшті сигнал келуі ДРГ-дағы белсенділік импульстарының ұзақтығын қысқартып, жиілігін арттырады, нәтижесінде тыныс алу қысқарып, жиілейді. Апнеустикалық орталық ДРГ-дағы импульстардың аяқталуын кешіктіріп, тыныс алу кезеңін ұзартады.