Кіріспе

Роберт Форк (6 сәуір 1860 – 2 ақпан 1934) – канадалық саясаткер. 1921 жылы Брэндон округінен парламент депутаты болып сайланды. 1922 жылы ол Томас Крерардың орнына Канаданың Прогрессивті партиясының жетекшісі болды. Форк Уильям Лайон Маккензи Кинг үкіметінде министр қызметін атқарды.

Өмір және мансап

Форк Шотландияның Бервикширдегі Гордон қаласында дүниеге келді және Веструтердегі мемлекеттік мектепте білім алды. 1882 жылы Канадаға көшіп келіп, фермер болып жұмыс істеді. Форк федералды саясатқа кірмес бұрын, Манитобадағы Пайпстоунның жиырма жыл бойы басшысы болды және он бір жыл бойы Манитоба муниципалитеттері одағының хатшы-қазынашысы қызметін атқарды. Ол бастапқыда Канаданың Либералдық партиясын қолдады және 1909 жылғы 9 қаңтарда өткен сайлауда провинциялық Либералдық партияның үміткері ретінде Манитоба Заңнамалық Ассамблеясына қатысты. Ол консерватор Харви Симпсоннан 206 дауыспен жеңілді. Кейін Форк аграрлық саяси қозғалысқа қатысып, Прогрессивтік партияға қосылды. Ол алғаш рет 1921 жылғы сайлауда Канаданың Төменгі палатасына сайланды, Брэндондағы консерватор және либерал қарсыластарын айқын көпшілікпен жеңді. Прогрессивтіктер 235 мүшелі парламентте 63 орынға ие болды және тең бөлінген палатадағы билік тепе-теңдігін ұстау мүмкіндігіне ие болды. Сайлаудан кейін көп ұзамай Форк партия жетекшісі Томас Крерар басқаратын Оттаваға делегация құрамына кірді, парламенттік қолдау үшін үкіметтегі либералдардан саяси жеңілдіктер іздеді. 1922 жылдың басында Манитоба прогрессивтерін парламенттік тәртіп сақтаушысы етіп тағайындалды. Канададағы Прогрессивтік партияны классикалық зерттеуінде тарихшы В. Л. Мортон Форкты "ашық адалдығы мен терең қарапайымдылығымен көзге түсетін шотланд канадалық" және "федералды либералдық партияны жаңартуды үміттене білген, бірақ осы мақсатқа жетудің қажетті шарты ретінде прогрессивтік тәуелсіздікті сақтауды қажет деп ойлаған батыс аграрлық либералы" деп сипаттады. Бұл орташа көзқарас Крерармен бөлісілді, бірақ Альбертадағы партияның радикалды қанаты оған қарсы болды. Крерар Прогрессивтік партияны біріктіре алмағаннан кейін, Форк 1922 жылғы 11 қарашада партияның атқарушы төрағасы және үй жетекшісі болып сайланды. Кейбір есептерде ол Жозеф Шоуды жиналған делегаттардың дауыс беруімен жеңгені айтылады, бірақ Шоу дауыс беруге дейін бас тартқанын мәлімдеді. Басшылықтағы өзгеріс саяси бағытқа көп өзгеріс әкелмеді, ал Крерар партияның маңызды ұйымдастырушысы болып қала берді. 1923 жылы Форк В. С. Филдингтің бюджетіне түзету ұсынды, ол тарифтерді күрт төмендетуді талап етті. Бұл жеңіліске ұшырады, бірақ екі либералдық прогрессивті депутаттар дауыс берді. Бір жылдан кейін Форк үкіметті құлатуға әкелуі мүмкін Дж. С. Вудсворттың ұсынысын қолдамады. Форк Прогрессивтік партияның басшысы ретінде қызмет етті, бұл партияның ешқашан күшті орталық ұйымы болмаған, ол бірнеше кішігірім фракцияларға бөлініп кетті. 1922-1925 жылдар аралығында бірнеше парламенттік мүшелер прогрессивтік фракциядан шығып кетті, соның ішінде сол жақтағы радикалды "Жаңа топ" және оң жақтағы Либералдық партияның жақтастары. Форк партияның ішкі қайшылықтары бұл міндетті мүмкін емес етіп тастаған болса да, партияның бірлігін сақтауға тырысты. 1925 жылғы федералды сайлауда Форк екі "ескі партияны" да тиімсіз деп сипаттаған және либералдармен ресми бірігуге қарсы болған партиялық манифест жариялады. Форк өзі Манитоба мен Саскачеван облыстарында ғана үгіт жүргізді, ал прогрессивтік күш-жігер 1921 жылғыдан нашар болды. Партия 24 орынға дейін төмендеді, олардың барлығы Онтарионың батысында орналасқан. Форк Брэндонда жеке өзі қайта сайланды, бірақ айқын аз дауыспен. Консервативтік партия сайлауда ең үлкен парламенттік топ болып шықты, бірақ орынның көпшілігін жеңіп алмады, прогрессивтіктерді патша жасаушы позициясында қалдырды. Бірқатар келіссөздерден кейін және Форктің жеке жігерлендіруімен прогрессивтік фракциялар Маккензи Кинг басқаратын либералдарды қолдауға келісті. Форк партиясының кабинетте өкілдігін жақтады, бірақ Альберталықтар бұған қарсы болды. Форк 1926 жылдың басында өткен жиналыста прогрессивтік үйдің басшысы болып қалды, бірақ Альберта өкілі Генри Элвинс Спенсер жаңа партия хатшысы болып сайланды. Мортон Форк пен Манитоба прогрессивтік депутаттары осы уақытқа дейін либералдық-прогрессивтік бірігуге келіскенін болжайды және бұл 1925-1926 жылдардағы парламентте осыған жол бермеген кедендік жанжал болды деп санайды. Форк 1926 жылғы 30 маусымда Прогрессивтік үйдің басшысы лауазымынан кетті, Маккензи Кинг премьер-министр лауазымынан кеткеннен кейін бір күн өткен соң. Консервативтік көшбасшы Артур Мигенді генерал-губернатор Кингтің орнына премьер-министр етіп тағайындады, бірақ Мигеннің үкіметі прогрессивтіктер оны қолдамағандықтан тез құлап кетті. Прогрессивтік партия 1926 жылғы сайлауға біртұтас күш ретінде қатыспады, оның орнына әртүрлі стратегияларды ұстанған провинциялық ұйымдарға бөлінді. Манитоба прогрессивтері либералдармен сайлау альянсын жасады, жеті депутатты "Либералдық-прогрессивтік" тізімі бойынша сайлады және консерваторларға қарсы дауыс бөлінуін болдырмау үшін басқа округтерде келісімдер жасады. Форк Манитобадан сайланған жеті либералдық-прогрессивтік депутаттардың бірі болды. Бұл депутаттар тобы жеке парламенттік топ ретінде қалуға талап етті, бірақ либералдармен бірге жұмыс істеді және либералдық қатарда отырды. Екі партияның альянсы 1926 жылғы 25 қыркүйекте Форк Иммиграция және колонизация министрі болып тағайындалған кезде расталды, либералдық-прогрессивтік фракцияның келісімімен. Ол осы лауазымда үш жылдан астам қызмет етті және 1929 жылғы 30 желтоқсанда Маккензи Кингтің Канада Сенатына тағайындады. Форк 1934 жылы қайтыс болғанға дейін "Либералдық-прогрессивтік" сенатор ретінде қызмет етті.