Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Пойыздық бұйрықпен жұмыс істеу – пойыздық бұйрықтарды пайдаланып пойыздарды қауіпсіз қозғау жүйесі, бұл бекітілген сигналдарға немесе кабиналық сигнализацияға қарама-қарсы. Пойыздық бұйрықпен жұмыс істеу кезінде "пойыздық бұйрық" – пойыздың қозғалысын басқару үшін тиісті теміржол қызметкері немесе оның арқылы берілген бұйрық. Пойыздық бұйрықпен жұмыс істеу орталықтандырылған қозғалыс басқару (CTC), тікелей қозғалыс басқару (DTC) және радиоарқылы берілетін жол кесімдерін пайдаланудан бұрын Солтүстік Америка теміржолдарында кеңінен қолданылды. Бұл жүйеде пойыз диспетчерлері мен пойыздар арасындағы тікелей байланыс шектеулі немесе болмаған жағдайда ережелер жиынтығы қолданылды. Пойыздар алдын ала белгіленген жұмыс жоспарына, яғни кестеге сәйкес жүретін, диспетчерден жергілікті байланыс арқылы берілген пойыздық бұйрықтармен алмастырылмаса. Пойыздық бұйрықпен жұмыс істеу – технологиялық автоматтандыру кеңінен қолданылғанға дейін минималды адамдық еңбекті қажет ететін жүйе болды. Бұл, капиталдық ресурстары шектеулі теміржолдар немесе трафигі аз желілер үшін жұмыс істеудің ең тиімді тәсілі еді. Бүгінгі күні көптеген қысқа желілер, мұражайлық теміржолдар мен теміржол музейлері пойыздық бұйрықпен жұмыс істеуді жалғастыруда.
Train order operation is a system for safely moving trains using train orders, as opposed to fixed signals or cab signalling. In train order operation, a "train order" is an order issued by or through a proper railway official to govern the movement of trains". Train order operation was widely used by the railroads of North America before the days of centralized traffic control (CTC), direct traffic control (DTC), and the use of track warrants conveyed by radio. The system used a set of rules when direct communication between train dispatchers and trains was limited or non existent. Trains would follow a predetermined operating plan, known as the timetable, unless superseded by train orders conveyed to the train from the dispatcher, through local intermediaries. Train order operation was a system that required minimum human overhead in an era before widespread use of technology based automation. It was the most practical way for railroads with limited capital resources, or lines with limited traffic, to operate. To this day, many short lines, heritage railways, and railroad museums continue to use Train Order operation.
Солтүстік Америкада қолданылуы
Уақыт кестесі және пойыздық бұйрықтар жүйесі Солтүстік Америка темір жолдарында, бір ғана басты жолы және аралық кезектесу тіректері бар учаскелерде кеңінен қолданылды. Пойыздық бұйрықтар мен уақыт кестесі жолдың кез келген нүктесінде қай пойызға жол беруге құқық бар екенін анықтау үшін пайдаланылды. Басқа пойызға қарапайымдылық танытқан пойыз – жоғары дәрежелі пойыз деп есептелді. Пойыздың дәрежесі құқық, сынып немесе бағыт бойынша айқындалуы мүмкін. Пойыз диспетчері пойыздық бұйрықтар арқылы «құқық» белгілесе, жұмыс кестесі жоспарланған пойыздардың, олардың сыныптарының және басым бағыттың тізімін анықтады. Пойыздың «сыныбы» оның басымдығын көрсетеді: жолаушылар пойыздары ең жоғары, жүк пойыздары төмен, ал қосымша (жоспардан тыс) пойыздар ең төмен дәрежеде болады. Егер бір сыныптағы пойыздар кездессе, басымдық бағыт қолданылады. Бір жолды темір жол желілерінде уақыт кестесі екі пойыздың қай жерде кездесіп, өтпек екенін нақты көрсетеді (айқын немесе түсініксіз). Төмен дәрежелі пойыз жоғары дәрежелі пойыз келгенге дейін басты жолды қауіпсіз уақыт аралығында босатуға жауапты болады. Осылайша, уақыт кестесі темір жолдың белгілі бір бөлігінде пойыз қозғалысының негізгі құрылымын қамтамасыз етеді. Дегенмен, күннен күнге көлік көлемінің өзгеруі, күтпеген кешігулер, техникалық жөндеу жұмыстарын жүргізу қажеттігі және басқа да жағдайлар темір жолдардың белгіленген кестеден ауытқуын талап етеді. Уақыт кестесінен ауытқулар пойыз диспетчерінен блок операторларына жіберілетін пойыздық бұйрықтар арқылы іске асырылады. Бұл бұйрықтар белгіленген кестедегі басымдықтарды күштен шығарып, пойыздарға қалай жүру керектігі туралы нақты нұсқаулар береді. Пойыздық бұйрықтар екі түрге бөлінеді: қорғау және рұқсат. Қорғауға бағытталған бұйрықтар пойыздардың бір-бірімен соқтығысу қаупіне ұшырамауын қамтамасыз етеді. Қорғау бұйрықтары блок операторларына жеткізілгеннен кейін (олар оларды пойыз экипаждарына жеткізе алады), қорғау орнатылған учаскеден өтуге рұқсат беруге болады. Әдетте, уақыт кестесі жоспарланған пойыздар үшін қорғау мен рұқсатты белгілейді, сондықтан пойыздық бұйрықтар тек кестеде жоқ қосымша пойыздарға және олардың әдеттегі рұқсаттарына қайшы келетін пойыздарға қолданылады. Уақыт кестесі және пойыздық бұйрықтар жүйесі бұрынғы уақыт кестесімен және көру қабілетімен жұмыс істеу формаларын ығыстырды. Бір диспетчердің пойыздық бұйрықтар беру мүмкіндігі 1840 жылдары электр телеграфының ойлап табылуымен мүмкін болды. АҚШ-та пойыздар үшін телеграфты пайдалану туралы ең алғашқы жазба 1851 жылы Эри темір жолында тіркелді, ал Америка Азамат соғысы кезінде дерлік барлық темір жолдар осы жүйені қабылдады. Телеграфты телефонмен алмастыру процесі жүріп жатты. 1970 жылдары бұл функция негізінен екі тарапты радиобайланыс арқылы жүзеге асырылды. Радиобайланыстың пайда болуымен, ірі тасымалдаушыларда DTC және CTC кеңінен қолданылғандықтан, уақыт кестесі және пойыздық бұйрықтар жүйесінің маңызы төмендеді. CTC диспетчерлерге кездесулерді қашықтан ұйымдастыруға және пойыздарға сигналдар бойынша жүруге мүмкіндік берді. Сигналдар болмаған жағдайда, DTC және оған байланысты жолға рұқсат беруді бақылау диспетчерлерге пойыздарға тікелей не істеу керектігін хабарлауға мүмкіндік берді, олардың аралықтар арқылы жұмыс істеуіне немесе өздері шешім қабылдауына қажеттілік болмады.
Timetable and train order operation was widely used on North American railroads that had a single main track with periodic passing sidings. Timetable and train orders were used to determine which train had the right of way at any point along the line. A train which had the right of way over another train was said to be the superior train. Trains could be superior by right, by class or by direction. While a train dispatcher could establish "right" via train orders, the operating timetable established scheduled trains, their class and the superior direction. The "class" designation of a train equates to its priority, with passenger trains having the highest, freight trains having less and Extra (unscheduled) trains having the lowest. In case of trains of the same class meeting the superior direction would then apply. On single track rail lines, the timetable specifies (explicitly or implicitly) the points at which two trains would meet and pass. It would be the responsibility of the inferior train to clear the main track a safe time before the superior train is scheduled to pass. The timetable thus provides the basic framework for train movement on a particular portion of the railroad. However, variations in traffic levels from day to day, unforeseen delays, the need to perform maintenance, and other contingencies required that railroads find a way to deviate from their established schedules. Deviations from the timetable operation would be enacted through train orders sent from the train dispatcher to block operators. These orders would override the established timetable priorities and provide trains with explicit instructions on how to run. Train orders consisted of two types, protection and authority. Protective train orders would be used to ensure that no trains would be at risk of colliding with another along the line. Once the protective orders had been delivered to block operators (who might pass them to train crews), an authority could be issued to a train to move over the line where protection had been established. Normally the timetable established both protection and authority for scheduled trains so train orders were only used for extra trains, which were not in the timetable, and scheduled trains moving contrary to their normal authorities. Timetable and train order operation supplanted earlier forms of timetable only and line of sight running. The ability for a single dispatcher to issue train orders was enabled by the invention of the electric telegraph in the 1840s. The earliest recorded usage of the telegraph to convey train orders in the US came in 1851 on the Erie Railroad and by the time of the American Civil War, nearly every railroad had adopted the system. Gradually the telegraph was supplanted by the telephone as the preferred method of communication. By the 1970s, this function was carried out primarily by two way radio. With the advent of radio communications, timetable and train order operation began to fall out of favor as DTC and CTC became more common on major carriers. CTC enabled dispatchers to set up meets remotely and allowed trains to proceed entirely on signal indication. Where signals were not present, DTC and the related track warrant control allowed dispatchers to directly inform trains what they were to do instead of needing to work through intermediaries or have the train crews figure things out for themselves.
Диспетчерлік және операторлық рәсімдер
Пойызға тапсырыс диспетчер берген, ол тиісті теміржол учаскесіне жауапты болған. Олар телеграф немесе телефон арқылы теміржол бойындағы алыс станциялардағы операторларға жіберілді. Операторлар тапсырысты осы мақсатқа арналған (көп даналы) қағаз формаларға көшіріп, диспетчерге қайтадан жіберді. Бұл диспетчер мен басқа операторларға тапсырыстың дұрыстығын растауға мүмкіндік берді. Әр оператор тапсырысты дұрыс қайталағаннан кейін, диспетчер сол аумаққа бекітілген теміржол қызметкерінің әріптерімен бірге нақты уақытты хабарлады. Тапсырыс толыққаннан кейін, оператор оны тиісті пойыздарға жеткізу орнына келгенде немесе өткенде тапсырды. Жұмыс кестесінде пойыз экипаждары тапсырыс алатын жерлер көрсетілген. Егер сол кестеде пойыз жөнелмес бұрын "А" нысанын алу талап етілмесе, онда пойыз экипаждарына тапсырыс беру қажеттігі туралы хабарлау үшін қандай да бір сигнал берілді. Егер пойыз тоқтаса, тапсырыс қолмен берілді, ал пойыз стансадан өтіп бара жатқанда, экипаж мүшесі оны ұстап алу үшін жол жиегіне ілінді. Соңғы жағдайда, қағаз тапсырыс пойыз тапсырысын ілуге арналған құрылғыға немесе шеңберге орналастырылды, оператор оны пойыз өтетін сәтте ұстады немесе жол жиегіне орнатты. Тапсырыста көрсетілген нұсқауларды пойыздар мен локомотив экипаждары орындауға міндетті болды, ал олардың егжей-тегжейлі сипаттамасы теміржолдың нұсқаулық кітабында келтірілген. + Пойыз тапсырысының мысалының түсіндірілуі Пойыз тапсырысы № 115 Salem Yd, 11 2 1944 Тапсырыс нөмірі, берілген орны (Иллинойс штатының Салем қаласындағы локомотив депосындағы диспетчер кеңсесі) және күні: C & E Extra 2005 North Мемлекеттік мекемесіне жіберілген пойыздар мен олардың орналасқан жерін көрсетеді; бұл тапсырыстың көшірмесі "ВН мұнарасындағы Extra 2005 North пойызының кондукторы мен машинисіне" адрестелген. Қосымша пойыздар олардың локомотив нөмірімен белгіленеді. Кез келген тапсырысқа қатысы бар барлық пойыздар тапсырыстың көшірмесін алуы керек, ол осы пойыздарға тапсырыс жеткізілетін кез келген жерде жіберіледі. No 123 VN Tower Eng 1001, Кельдегі Extra 2005 North пойызымен кездесу үшін Texico орнына қосылады. Бұрын берілген тапсырыста көрсетілген No 123 және Extra 2005 пойыздарының кездесу орнын өзгертеді және кездесу орнында қай пойыздар қосылатынын көрсетеді. Локомотив нөмірі басқа пойыздар оны көзбен тануы үшін кестелік пойызға көрсетілген. No 174 Eng 895 және Extra 1937 North Benton стансасында кездеседі. No 123 және басқа екі пойыз, біреуі кестелік, біреуі қосымша, арасындағы басқа кездесуді көрсетеді. Бұл кездесу Extra 2005 пойызының экипажына қатысты емес. No 122 Eng 222 No 123 Eng 1001 Texico стансасында кездеседі. No 123 және басқа кестелік пойыз арасындағы басқа кездесуді көрсетеді. Бұл жеке хабарлама No 122 осы кездесуде алаңға шығатынын нақтылау үшін жасалды. Бұл да Extra 2005 North пойызының экипажына қатысты емес. 659 сағатта RED уақыты бойынша орындалды, диспетчердің шақыру белгісі (әріптері); "толыққаннан кейін" тапсырыс күшіне енеді және орындалғанға, алмастырылғанға немесе жойылғанға дейін күшінде болады. Оператор Коул ВН мұнарасында тапсырысты көшіріп, қайталайтын оператордың аты.
Train orders were issued by the dispatcher responsible for the portion of railroad concerned. They were conveyed to operators at outlying stations along the railroad via telegraph or telephone. The receiving operators would copy the order onto onionskin (multiple copy) forms designed for that purpose, and would repeat the order back to the dispatcher. This permitted the dispatcher and other operators concerned to confirm the accuracy or the order. As each operator correctly repeated the order, the dispatcher would give a complete time, along with the initials of the designated railroad official for that territory. After the order was completed, it was delivered by the operator to the concerned trains as they arrived or passed the delivery point. The operating timetable indicated locations at which train crews could expect to receive train orders. If that same timetable did not require that a train receive a "Clearance Form A" before departing, then a train order signal of some type was provided to advise train crews whether or not train orders were to be delivered. Delivery was accomplished by hand, if the train stopped, or posted trackside to be grabbed by a crew member while the train continued to move past the station. With the latter, the paper order was placed in a train order fork or hoop, either held by the operator as the train passed or mounted at trackside. The train and engine crews addressed by the order were required to observe the instructions provided in the train order, the details of which were provided by the railroad's operating rule book to be acted upon. + Explanation of sample train order Train order No. 115 Salem Yd, 11 2 1944 Specifies the order number, location issued (the dispatcher's office at the yard in Salem, Illinois) and date To: C & E Extra 2005 North Specifies the train(s) addressed and their location; this copy of the order is addressed to "conductor and engineer of Extra 2005 North at VN Tower". Extra trains are designated by their engine number. All trains affected by any order must receive a copy of the order, which will be addressed at whatever location the order is to be delivered to those trains. At: VN Tower No 123 Eng 1001 take siding meet Extra 2005 North at Kell instead of Texico Modifies the meet location between regular train No 123 and Extra 2005 specified in a previously issued order and specifies which train takes siding at meeting point. The engine number is specified for the scheduled train so that other trains can identify it by sight. take siding meet No 174 Eng 895 and Extra 1937 North at Benton Specifies another meet between No 123 and two other trains, one scheduled and one extra. This meet is not relevant to the train crew of Extra 2005 North. No 122 Eng 222 take siding meet No 123 Eng 1001 at Texico Specifies another meet between No 123 and another scheduled train. This is a separate statement to emphasise that No 122 will take the siding in this meet. Again, not relevant to the train crew of Extra 2005 North. Made complete 659 am by RED Time and call sign (initials) of the dispatcher issuing the order; once "made complete", the order becomes operative and continues so until fulfilled, superseded, or annulled. Operator Cole The name of the operator copying and repeating the order at VN Tower.
Австралиялық қолданысы
Пойыздар тәртібі Австралияда да қолданылады, бірақ Солтүстік Америкадағыдан мүлдем басқаша. Блок операторларының қажеті жоқ, себебі диспетчер мен машинист тікелей сөйлесіп байланысады. Жолды пайдалануға рұқсат диспетчерден тікелей алынады, ал пойыз экипажы жолға шығу рұқсатына ұқсас формаға мәліметтерді енгізеді. Экипаж өкілеттігі біткен соң бұйрықты "орындалған" деп белгілейді, содан кейін сол жолды пайдалану үшін басқа пойызға жаңа бұйрық беріледі. Егер пойыз кез келген себеппен (тоқтап қалса, бұзылса, сияқты) жолын жалғастыра алмаса, бұйрықты "күштен шығаруға" болады, бұл басқа пойызға да сол жолды пайдалануға мүмкіндік береді. Атап айтқанда, Транс-Австралия темір жолы осы жүйені көп бөлігінде қолданады.
Train orders are also used in Australia, but differ a lot from their North American counterparts. There is no need for block operators, as there is direct verbal communication between the dispatcher and driver. Authority to occupy a track is received directly from the dispatcher, with the train crew filling out the details on a form, similarly to as in Track Warrant Control. At the end of their authority, the crew "fulfills" the order, after which another order may be issued for another train to occupy that track. An order can be "cancelled" if the train cannot continue for any reason (stalled, broken down, etcetera), allowing another train to occupy that line as well. Most notably, the Trans Australian Railway makes use of the system on most of its length.