Кіріспе

Су тасқыны және теңіз құятын жерлерде қамыс тобының құрамында пайда болатын мекендер.

Қамыс шалқасы немесе қамыс төсегі – су тасқынында, су толып жатқан ойыстарда және теңіз құятын жерлерде кездесетін табиғи мекен. Қамыс төсектері – ашық суды немесе ылғалды жерді жас қамыстардың жайлап, құрғақ жерге қарай бірте-бірте өзгеру процесінің бір бөлігі. Қамыс төсегі ескірген сайын, су деңгейінен жоғары көтеріліп, бұталар мен ағаштар сияқты ірі құрлық өсімдіктеріне жаңа жерлерді мекендеуге мүмкіндік беретін қалың қалдық қабатын қалыптастырады. Жасанды қамыс төсектері ағын судан ластағыш заттарды тазалау үшін қолданылады және оларды жасалма ылғалды жерлер деп те атайды.

Түрлері

Қамыс тоғайлары қолдай алатын түрлер су батпақ жүйесіндегі су деңгейіне, климатқа, маусымдық өзгерістерге, судың қоректік құрамы мен тұздылығына байланысты әр түрлі болады. Қамыс батпақтарында жазда 20 см немесе одан да көп су болады және көбінесе омыртқасыздар мен құстардың көптеп пайдалануына кездесесіз. Қамыс шалбаларында жаз айларында су деңгейі жер бетінде немесе одан төмен болады және көбінесе ботаникалық құрамы күрделі болады. Қамыс және оған ұқсас өсімдіктер әдетте өте қышқыл суларда өспейді. Мұндай жағдайларда қамыс тоғайлары батпақтармен және нашар шөптекті өсімдіктермен ауыстырылады. Дегенмен, қамыс қамыс тоғайларының ерекшелігі болғанымен, осы түрдің басымдығымен сипатталатын барлық өсімдік қамыс тоғайларына тән емес. Ол басқарылмаған, ылғалды жайылымдарда және белгілі бір ылғалды орман түрлерінде де жиі кездеседі.

Жабайы табиғат

Еуропалық қамыс төбелерінің көпшілігі негізінен қара қамыс (Phragmites australis) құрайды, бірақ сонымен қатар ылғалды жағдайда өсуге бейімделген көптеген басқа биік монокотиледондарды да қамтиды – басқа шөптер, мысалы, қамыс (Glyceria maxima), канария қамысты шөбі (Phalaris arundinacea) және кіші қамыс (Calamagrostis түрлері), ірі саздар (Carex, Scirpus, Schoenoplectus, Cladium және туысқан түрлері), сары жалауша (Iris pseudacorus), қамыс ("bulrush" – Typha түрлері), су өсімдіктері (Alisma түрлері) және гүлді плантандар (Butomus umbellatus). Көптеген дикотиледондар да кездеседі, мысалы, су минті (Mentha aquatica), гипсосорт (Lycopus europaeus), бас сүйек гүлі (Scutellaria түрлері), жанамаңыз бальзамы (Impatiens noli tangere), бруклимия (Veronica beccabunga) және су ұмытпасы (Myosotis түрлері). Көптеген жануарлар қамыс төсектерінде және олардың маңында өмір сүруге бейімделген. Оларға еуразиялық сусар, еуропалық бобр, су егесі, еуразиялық егін тышқаны және су тышқаны сияқты сүтқоректілер, сондай-ақ үлкен аққу, күлгін тұзбала, еуропалық қалақ мүсін, су релісі (және басқа рельстер), күлгін галлинуль, батпақ бүркіті, әртүрлі сойқылар (қамыс сойқысы, саз сойқысы және т.б.), қамысқұс және қамысқұс кіреді.

Құрылыспен салынған ылғалды жерлер

Жасанды ылғалды жерлер – жасанды батпақтар (кейде қамыс далалары деп аталады), олар қамыс немесе басқа да батпақты өсімдіктерді пайдаланып, кішкентай көлемдегі сарқынды суды тазарту жүйелерінің бір бөлігін құрайды. Су қамыстың арасынан өте келе, тамыр жүйесінде және шөпте тіршілік ететін микроорганизмдер арқылы тазартылады. Бұл микроорганизмдер сарқынды суды өсу үшін қоректік заттар ретінде пайдаланады, нәтижесінде таза су шығады. Бұл процесс, дәл осы микроорганизмдер қолданылатындықтан, аэробтық әдіспен сарқынды суды тазартуға өте ұқсас, бірақ дәстүрлі тазарту жүйелеріне жасанды ауамен толықтыру қажет.

Емдеу тоғандары

Тазарту тоғандары – қамыс немесе басқа да батпақты өсімдіктерді пайдаланып, суды тазарту жүйесін құруға арналған, жасалма ылғалды жерлердің кіші нұсқалары. Жасалма ылғалды жерлер сияқты, қамыс төсегі арқылы өтетін су, тамыр жүйесінде және шөпте тіршілік ететін микроорганизмдердің әсерінен тазартылады. Тазарту тоғандары жеке үйдің немесе шағын ауданның суын тазарту үшін қолданылады.