Кіріспе

Нью-Йорк қаласының тарихы (1784–1854) 1785 жылдың 11 қаңтарынан 1788 жылдың күзіне дейін Конфедерация Конгресі тұсында, ал кейін 1789 жылы ратификацияланған АҚШ Конституциясы бойынша 1790 жылы Филадельфияға көшкенге дейін қаланың АҚШ астанасы ретінде құрылуымен басталды. 1825 жылы Эри каналының ашылуымен қала экономикалық орталық ретінде өсті; оның теміржолдарының дамуы оның беделділігін арттырды. Тамани Холл көптеген ирланд иммигранттарының қолдауымен ықпалын күшейтті, нәтижесінде 1854 жылы алғашқы Тамани мэрі Фернандо Вуд сайланды. Қала елдің ең маңызды порты мен қаржы орталығына айналды және жоғары мәдениет орталығы үшін Бостонмен бәсекелесті.

Елорда ретінде

1783 жылы Париж шартына қол қойылғаннан және британдық әскерлер қаладан шығарылғаннан кейін, Конфедерация Конгресі 1785 жылы Уолл-стриттегі Федералдық үйге көшті. 1781 жылы бекітілген Конфедерация және мәңгілік одақ туралы ережелер негізінде жұмыс істеген АҚШ-тың алғашқы үкіметі, жаңа мемлекеттің қажеттіліктеріне толыққанды жарамайтындығы анықталды. Дегенмен, Нью-Йоркте белгілі бір жетістіктерге қол жеткізілді, оның ішінде Оңтүстік-Батыс жарлығы қабылданды, ол Одаққа жаңа штаттарды қосу үшін негіз салды. Нью-Йорк тұрғыны Александр Гамильтон бастамасымен ережелерді қайта қарау туралы шақыру жасалды және штаттар өкілдерімен қажетті өзгерістерді талқылау үшін Аннаполис конвенциясы өткізілді. Барлық штаттардан өкілдер келмегендіктен, конвенция ережелерді өзгерту туралы ешқандай ұсыныс жасамады, керісінше, 1787 жылы жаңа басқару құжатын жасау үшін Конституциялық конвенция құруға себеп болған есеп дайындады.

Федералды қала ретінде

1787 жылы жазылған АҚШ Конституциясына сәйкес жаңа одақтағы қала мен штаттың мәртебесі күмәнделді, себебі губернатор Джордж Клинтон мемлекеттік билікті күшті ұлттық үкіметке беруге көңілсіздік танытты және ратификацияға қарсы болды. Кейбір Нью-Йорк кәсіпкерлері Нью-Йорк қаласының одақтан бөлініп шығуын, жеке қосылудың орнына балама ретінде ұсынды, бірақ Александр Гамильтон және басқалар қалалық газеттерде жарияланған «Федералист» мақалаларында штаттың ратификациясын қамқорлау үшін тиянақты дәлелдер келтірді, және көптеген пікір таластардан кейін ол 1788 жылы мақұлданды. Джордж Вашингтон 1789 жылы Федералдық үйдің балконында АҚШ-тың алғашқы президенті ретінде қызметке кірісті, ал АҚШ-тың құқықтар туралы биллі қалада жазылды. АҚШ Жоғарғы Соты алғаш рет Нью-Йоркте отырыс өткізді. 1790 жылдан кейін Конгресс Филадельфияға көшті.

Халық санының өсуі және экономикалық көшбасшылық

Нью-Йорк Американың ішіндегі космополиттік анклав болып қала берді. Жаңа француз консулы 1810 жылы есеп берді: «Оның тұрғындары, көбінесе шетелдіктерден және американдықтардан басқа барлық ұлттардан құралған, көбінесе тек бизнеспен айналысады. Нью-Йоркті тұрақты жәрмеңке деп сипаттауға болады, онда халықтың үштен екісі үнемі ауыстырылады; онда ірі бизнес келісімдері жасалады, көбінесе нақты емес капиталмен, және онда тұтынушылық өте жоғары деңгейге жетті. Нью-Йорк штатының американдық халқын ауылдық жерлерде және кішкентай қалаларда іздеу керек». (Фернан Браудельдің «Дүниеге деген көзқарас» кітабынан алынған, 1984 ж., 406-бет). Француз консулының «нақты емес капитал» термині несие әлемін білдіреді, оған Нью-Йорктіктердің сенімі негізделген. 1811 жылғы Комиссарлар жоспары Манхэттеннің әртүрлі ландшафтына, мүмкін, топографиялық сезімталдықтан тыс, кең ауқымды, зерттелген торды енгізді. 1810 жылы 96 000 халқы бар Нью-Йорк өзінің бәсекелестерінен асып түсті, 1860 жылы 1 080 000 халқына жетті, Филадельфияда 566 000, Балтиморда 212 000 және Бостонда 178 000 адаммен салыстырғанда. Тарихшы Роберт Альбион Нью-Йорктік кәсіпкерлер мен саясаткерлердің төрт агрессивті қадамын атап өтті, олар оған Америка қалаларының қатарында көтерілуге көмектесті. Ең маңыздысы, ол 1825 жылы жұмыс істей бастаған Эри каналына демеушілік етті, ол Нью-Йорктан солтүстікке қарай Хадсон өзені арқылы Олбаниге дейін, содан кейін батысқа қарай Буффалоға дейін, Ұлы көлдерге жететін үздіксіз су жолын құрды. Ол Нью-Йорк штатының солтүстігінде және Ескі Солтүстік-Батыста үлкен жаңа нарық ашты. Нью-Йорк импортталған жүктерді ең жоғары бағаға тиімді және жылдам сатуға арналған аукциондық жүйені құрды. Ұлыбританиядан келген экспорттаушылар Нью-Йоркте тауарларына ең жақсы баға ұсынылғанын анықтады және Бостон мен Филадельфияны көбінесе елемеді, онда жергілікті саудагерлер аукциондардан аулақ болып, жоғары үстеме бағаларды қолдануға тырысты. Нью-Йорк 1818 жылы «Black Ball Line» компаниясымен Англияға әлемдегі алғашқы тұрақты пакеттік қызметін бастады. 1830 жылға қарай ол елдің сауда флотына үстемдік етті. Амбициялы жүк тасымалдаушылар табиғи ішкі аймақтан тыс кең ауқымды жағалау саудасын дамытты, әсіресе Оңтүстік мақтасын Солтүстік-Шығыс пен Еуропадағы тоқыма фабрикаларына экспорттау үшін Нью-Йоркке әкелді және өндірілген өнімдерді Оңтүстікке жеткізді. 1830 жылға қарай мақтаға жұмсалған әрбір доллардың 40 центы Нью-Йорк брокерлеріне жеткізілім шығындарын жабу үшін берілді. Негізгі бәсекелестер Бостон, Филадельфия және Балтимор Эри каналымен бәсекелесуге тырысты, өздерінің арналар мен теміржол желілерін ашты; олар ешқашан жетіп алған жоқ. Өндіріс 19 ғасырда қаланың өсуіне маңызды фактор болған жоқ – фабрикалар көбінесе құламалар мен жылдам өзендері бар қалалар мен кішкентай қалаларда салынды, олар қуатты өндіру үшін пайдаланылды немесе көмірге жақын болды. 1792 жылы саудагерлер тобы «Buttonwood келісімін» жасады және Уолл-стриттегі түйме ағашының астында жинала бастады, осылайша Нью-Йорк қор биржасы құрылды, ал сол жазда сары қызылша эпидемиясы Нью-Йорктіктерді жақын маңдағы, денсаулыққа жақсы Гринвич-Виллиджге қашуға мәжбүр етті. 1797 жылы Аарон Берр Таммани Холлды бақылауға алды және оны 1800 жылғы президенттік сайлауда штаттың сайлаушылық дауысын жеңіп алу үшін пайдаланды. 1807 жылы Роберт Фултон Нью-Йорк қаласынан Олбаниге дейін бу кемелерінің желісін іске қосты, бұл жүктер мен жолаушылардың өзенмен жоғары жылжуын жеделдетті. Нью-Йоркке әкелінген негізгі өнімдер ағаш және көмір болды. 1834 жылы Бруклин қаласы болып құрылғанда, тұрақты бумен жүретін паромдар пайда болды. 1821 жылдың 3 қыркүйегінде Норфолк және Лонг-Айленд ураганы бір сағатта 13 фут дауыл толқынына әкеліп соқты, бұл Канал-стриттің оңтүстігінде кеңінен су тасқынына әкелді, бірақ көп адам қаза болған жоқ. Ураганның күші 3 категорияға жатады деп есептеледі және ол Ямайка шығанағына соқтығысқан, бұл Нью-Йорк қаласына тікелей соққан тарихтағы жалғыз ураган. 1824 жылы Гринвич-Виллиджде ирланд протестанттары мен католиктері арасында, Оранж орденінің мүшелері парад өткізгеннен кейін тәртіпсіздіктер болды. Бұл 1870 жылдардағы «Оранж бунттарының» алғы күші болды. Иммигранттар құлдықты жоюға қарсы шыққандарға дайын күш болды. Бұл топтарға көбінесе Боуэри мен Файв-Пойнтс аймақтарындағы бандиттер жетекшілік еткен. 1834 жылдың 7 шілдесінде бірқатар тәртіпсіздіктер басталды, олар Орталық көшедегі Сент-Филипс негр шіркеуінің қирауымен аяқталды және жалпы Бес нүкте аймағын қорқытты. 1831 жылы қала кеңейе бастаған кезде, Гринвич-Виллидждегі Вашингтон-скверде қала университеті, қазіргі Нью-Йорк университеті құрылды. Холера эпидемиясының алғашқысы 1832 жылы басталды. 1835 жылға қарай, эпидемия басылғаннан кейін, Манхэттен алғашқы құрылыс шабуылының ортасында болды. 1835 жылдың 16 желтоқсанында кешкі сағаттарда Ұлы Нью-Йорк өртін шықты. Температура нөлден төмен болды (Фаренгейт бойынша), және дауылды жел соғып тұрды. Өрт сөндірушілер, тіпті Филадельфиядан шақырылғандар, мұз басқан шлангтар мен сорғылардың салдарынан желмен тараған өртпен күресуге алғашқыда әлсіз болды. Өрттің салдарынан Қаржылық ауданда 50 акр (200 000 шаршы метр) жер тегіс болды. Кейбір тауарлар өртке төзілді деп есептелген шіркеулерге көшірілді, бірақ олардың бірнешесі де өртеніп кетті. Ақырында, өрттің жолындағы ғимараттарды жарып, өртті тоқтату мүмкін болды. Дүкендерін жоғалтқан көптеген саудагерлер өтемалдық алатындарын күтті, бірақ үлкен шығындар және, көбінесе, қаржылық аудандағы сақтандыру компаниясы штаб-пәтерлерінің қирауы сақтандыру фирмаларын банкротқа дейін жеткізді және көптеген шығындар өтелмеді. Кезеңнің өрттері және өнеркәсіп үшін суға өте қажеттілік 1837 және 1842 жылдар арасында Кротон су құбыры жүйесінің құрылысына әкелді. Су құбыры Солтүстік Вестчестер округіндегі Кротон тоғанынан алынған таза суды Жоғары көпір арқылы 79-шы және 86-шы көшелер арасындағы және 6-шы және 7-ші авенюлер арасындағы қабылдау резервуарына жеткізді. Қабылдау резервуарынан су Тарату резервуарына, Кротон резервуары деп жақсы белгілі, ағып өтті. Су құбыры 1842 жылдың 14 қазанында үлкен тоймен ашылды. Президент Джон Тайлер, бұрынғы президенттер Джон Куинси Адамс және Мартин Ван Бюрен, сондай-ақ Нью-Йорк губернаторы Уильям Г. Сьюард қатысушылардың арасында болды. Қаланың қарқынды дамуы 1837 жылғы паникамен қайтадан тоқтатылды. Қала қалпына келді және ғасырдың ортасына қарай Батыс жарты шардың қаржы және сауда астанасы болып орнықты. 1845 жылғы Ұлы Нью-Йорк өрті Қаржылық ауданда 345 ағаш үйді қиратты. Гудзон Ривер теміржолы (кейін Нью-Йорк орталық теміржолына айналды) 1851 жылдың 3 қазанында ашылды; ол штаттың алғашқы теміржолы болған Мохок және Гудзон теміржолын Нью-Йорк қаласына дейін ұзартты.

Көшіп келушілер қаласының өрлеуі

Қала мен оның жақын маңындағы қалалар бірнеше себеппен жылдам өсті. Манхэттен, Бруклин және Нью-Джерсидегі Ньюарк және Элизабет порттарының табиғи порты сауда кемелері үшін дерлік шексіз мүмкіндіктер мен дауылдардан қорғаныспен қамтамасыз етті. Нью-Йорк 1985 жылға дейін ғана әлемдегі ең жұмысты портының мәртебесінен айырылды. Бостон, Балтимор және Филадельфия сияқты басқа қалаларда да жақсы табиғи порттар болды, бірақ Нью-Йорктің Шығыс жағалаудағы басқа қалалардан басымдығы – Гудзон өзені мен Эри каналы Аппалачи таулары арқылы су жүретін жалғыз бағыт болды. Қаланың көпмәдениетті көзқарасы және түрлі мәдениеттерге деген төзімділігі түрлі иммигранттардың қалаға қоныстануына ықпал етті. 1840 жылдардың соңынан бастап қала Ұлы Ирландия ашаршылығы және 1848 жылғы революциялармен байланысты ирланд және неміс иммиграциясының өсуін көрді. Ирландиядан келгендер кедей және жаңа өмір туралы білімі жоқ адамдар еді. Олар кемежайға келгеннен кейін, адал емес үй иелері оларға бұрынғы орта таптың тұрғындары үшін салынған шалап қонған үйлерді ұсынды. Олар тығыз бөлмелерге орналасып, қаланың кемқең аудандары жоғары деңгейдегі ауру-сырқаумен танымал болды. Иммигранттар білікті жұмысшылар мен шеберлер болды. Немістер "Клейндейтшланд" (Кіші Германия) деп аталған жаңа ауданға қоныстанды және көптеген дүкендер ашты, онда олар қолөнершілер ретінде жұмыс істеді. Көптеген ирланд иммигранттары метро және көктайғақтарды салуға жауапты болды. Ережесіз капитализм орта, жоғарғы орта және жоғарғы таптарды құрды, бірақ жұмыс күшіне деген қажеттілік қалаға беспрецеденттік иммиграция ағынын әкелді, бұл аралас нәтижелерге әкеп соқты. Осыдан кейін сәтті Америка арманының қуылуынан көптеген адамдар пайда болған, атақты "қорыту қазаны" пайда болды. 19 ғасырдың ортасы мен соңында кедейлік аймақтары бай Бродвейдің төменгі бөлігі, Вашингтон сквері, Грамерси паркі және Лафайетт көшесінің (кейін Бесінші авенюдегі сәнді тұрғын үйлерге айналған байлық) арасында, сондай-ақ Бес нүктедегі (кейін Төменгі Шығыс жағын басып алған зұлым кедейлік) арасында кездеседі. Таммани Холлдың ықпалы иммигрант ирландтықтардың дауысын қосқан сайын артты, нәтижесінде 1854 жылы Тамманидің алғашқы мэрі Фернандо Вуд сайланды және аймақта бірігу үрдісі басталды, үш жылдық Уильямсбург қаласы 1855 жылы Бруклинге қосылды, осылайша ол Американың үшінші ірі қаласы атанды.