Тұз салығы: тарихы, маңызы мен әлем елдеріндегі қолданылуы. Қытайда 300 ж.б.д. пайда болған, содан кейін Франция, Испания, Ресей және Үндістанда тарады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тұз салығы – тұзға тікелей салынатын салық, көбінесе сатып алынған тұз мөлшеріне пропорционалды түрде есептелінеді. Тұзға салық салу б.з.д. 300 жылға дейін жетеді, себебі тұз б.з.д. 6050 жылдан бері сыйлықтар мен діни құрбандықтар үшін қолданылып келген құнды тауар болған. Тұз салығы б.з.д. 300 жылы Қытайда пайда болды және Ұлы Қытай Қорғанының қаржыландырудың басты көзіне айналды. Тұз салығының табыстылығының арқасында, оны қолдану әлем елдерінің үкіметтері арасында кеңінен тарады. Франция, Испания, Ресей, Англия және Үндістан – Қытайдың үлгісін ұстанған негізгі аймақтар болды. Рим империясы кезінде тұз валюта ретінде пайдаланылды, ал империяның соңында римдіктер соғыс мақсаттарын қаржыландыру үшін тұзды монополиялауды бастады. Орта ғасырларда тұздың маңызы соншалықты зор болғандықтан, үкіметтер көбінесе тұз саудасын мемлекеттік кәсіпорын ретінде қарастырды. Тұз – үкіметтер үшін ең ұзақ мерзімді табыс көзінің бірі; салық саясатының сәтті болуының себебі – тұздың адам тамақтануындағы маңызды рөлі болды. Тұз салығы тарихтың көптеген саяси және экономикалық көтерілістерінде маңызды рөл атқарды, нәтижесінде Француз революциясы, Мәскеу тұз көтерілісі, Үндістандағы тұз жорығы және Испаниядағы тұз салығына қарсы көтеріліс сияқты маңызды тарихи оқиғалар орын алды.
A salt tax refers to the direct taxation of salt, usually levied proportionately to the volume of salt purchased. The taxation of salt dates as far back as 300 BC, as salt has been a valuable good used for gifts and religious offerings since 6050 BC. The salt tax originated in China in 300 BC and became the main source of financing the Great Wall. As a result of the successful profitability of the salt tax, its use would diffuse among governments across the world. France, Spain, Russia, England, and India were the main regions to follow the Chinese lead. Salt was used as a currency during the Roman Empire, and towards the end of their reign the Romans began monopolising salt in order to fund their war objectives. Salt was such an important commodity during the Middle Ages that governments would often incorporate the salt trade as a state enterprise. Salt is one of the longest standing sources of revenue for governments; the taxation policy was so successful due to the vital role of salt within the human diet. Salt taxes have been extremely influential in many of the political and economic revolts within history, resulting in important historic events including the French Revolution, the Moscow Salt Riot, the Salt March in India, and the Salt Tax Revolt in Spain.
Тұз салығының әсері
Тұз салығының салдары оң және теріс болды. Тұз салығы үкіметтерге жоғары пайда әкелді және көптеген елдерде өмір сүру деңгейін арттырды. Тұз салығы 1930 жылғы Тұз жорығы және 1790 жылғы Француз революциясы сияқты тарихи саяси оқиғаларға да ықпал етті. Тұз салығынан түскен кірістер кейбір үкіметтерге өмір сүру деңгейін жақсартуға мүмкіндік берді: мысалы, Қытай үкіметі тұз салығынан түскен кірістерді Қытайдың Ұлы қабырғасын салуға жұмсады. Тұз салығының нәтижесінде тұз бағасы күрт өсті, соның салдарынан көптеген адамдар тұзға қол жеткізе алмады. Тұз адамның тамақтануында маңызды рөл атқарады, ал тұздың жетіспеуі – денсаулыққа қатысты ауыр мәселе, ол құсу, кома және өлімге әкелуі мүмкін. Көптеген адамдар француз революциясы мен Тұз жорығы тұз жетіспеуінен туындаған өлім-жұлым мен салықтың салдарынан болған әлеуметтік дүрбелеңге байланысты халықтың наразылығынан туды деп санайды. Мәскеу көтерілісі мен Тұз салығы көтерілісі ең көп адам өліміне және ең ірі әлеуметтік бұзылыстарға әкелді, бірақ осы тұз салығы дереу алынып тасталды.
The implications of the salt tax were both positive and negative. Salt tax was highly profitable for governments and increased the living standards within many countries. The salt tax was also influential upon historic political events including the Salt March in 1930 and the French Revolution in 1790. The revenue from the salt tax allowed some governments to increase living standards: the Chinese government, for example, used the revenue from salt tax to fund the building of the Great Wall of China. As a result of the salt tax, the price of salt skyrocketed, subsequently meaning many individuals were unable to afford salt. Salt plays a large role in the human diet and salt starvation is a serious health issue which can result in vomiting, coma, and death. Many believe that populations revolted against the salt tax through the French revolution and the Salt March as a result of the deaths associated with the lack of salt and high level of social disruption the tax caused. The Moscow Uprising and the Salt Tax Revolt had the highest death tolls and caused the most significant social disruption, however these salt taxations were quickly removed as a result.
Үндістан
Бүгінде Үндістан әлемде тұз өндіруші елдердің қатарында жетекшілердің бірі, АҚШ және Қытайдан кейін үшінші орында тұр. Дегенмен, британдықтардың Үндістандағы тұз салығы осындай салықтардың ең жоғары деңгейінде болды. 1835 жылы Британдық Шығыс Үндістан компаниясы Үндістанда тұзға алғашқы салықты енгізді. 1858 жылы Британдық Шығыс Үндістан компаниясы табыстың көп болуына байланысты коронаның басқаруына көшті. Үндістанның үлкен халқының салдарынан, көптеген адамдар тұзды сатып ала алмады, бұл тұз тапшылығына себеп болды.
Today, India is one of the leading producers of salt in the world, coming in third behind the US and China. However, the British implementation of the salt tax in India was one of the highest of its kind. In 1835, the British East India Company implemented the first taxation of salt in India, the British East India Company was taken over by the crown in 1858 as a result of the plentiful revenue. Due to India's large population, not everyone was able to afford salt thus often resulting in salt deprivation,
Англия
1641 жылы Ұлттар Достастығы кезеңінде бұрын жойылған тұз салығы қайтадан енгізілді. Бірақ, 1660 жылы бұл салық күштен шығарылып, 1693 жылы III Уильям патшалық құрған кезде ғана қайта орнатылды. Алғашқыда шетелдік тұздың бір бушеліне екі шиллинг, жергілікті тұзға бір шиллинг мөлшерінде салық белгіленді. Алайда, 1696 жылы бұл көрсеткіш екі есеге артты және 1825 жылы жойылғанға дейін осылай қалды. Осы тұста 600-ден астам шенеунік тұз салығын жинады. 1825 жылы британдық тұз салығы индустриалды революция кезінде дамыған өндіріс процестерінде маңызды минералға айналғандықтан жойылды. Тұз салығын жоюға түрткіс бергендердің басым бөлігі – өндірушілер, олар Лебланк әдісі арқылы қарапайым тұздан натрий карбонатын өндіруді, теңіз өсімдіктерінен, мысалы, ламинария немесе барладан алуды қаламады. 1882 жылы Ұлыбританияның тұз заңы үндістерге олардың диетасының негізгі бөлігі – тұзды жинауға және сатуға тыйым салды.
During the Commonwealth period, the previously abolished salt tax was reintroduced in 1641. However, the tax was revoked in 1660 and not reinstated until 1693 under the reign of William III. The tax was originally set at two shillings a bushel on foreign salt, one shilling on native salt. However, in 1696 this was doubled and remained until it was abolished in 1825. Salt tax was collected by over 600 officials at the time. The British salt tax was abolished in 1825 as a result of salt becoming an important mineral in the manufacturing processes evolving during the Industrial Revolution. Much of the impetus behind the repeal of salt duties came from manufacturers wanting to produce sodium carbonate from common salt through the Leblanc process, rather than extracting it from marine plants such as kelp or barilla. Britain's salt act of 1882 prohibited Indians from collecting or selling salt, a staple in their diet.
Қытай
Қытайда тұзға салық салу б.з.д. 300 жылға дейін жетеді, ал бүгінде Қытай әлемдегі тұз өндіруші елдердің ішіндегі ең ірілерінің бірі. Тұз салығы қытай тарихында және олардың экономикалық дамуында маңызды рөл атқарды. Тұз өте қажетті тауар саналғандықтан, ол мемлекеттік кірістердің де ірі көзі болып табылады. Салық түсімдері Ұлы Қытай қабырғасының құрылысын, қытай армиясын және бірнеше мемлекеттік даму жобаларын қаржыландырды. Қытайда жеке тұз саудасы кең таралған, себебі мемлекеттік монополиядағы тұздың бағасы жоғары және сапасы төмен болды. Габелль бастапқыда ауыл шаруашылығы өнімдеріне арналған тікелей емес салық ретінде пайда болды, бірақ 1360 жылдан бастап ол француз королінің тұзға салған салығымен ғана шектелді. Габелль ел тарихындағы ең теңсіз кіріс көзінің бірі болды және француз шаруалары үшін басты әділетсіздіктердің біріне айналды, себебі салық адамның әлеуметтік жағдайына байланысты болды, сондықтан шағын шаруалар мен қалың жұртшылық тұз салығынан ең көп зардап шекті. Салықтың сипатынан туыстап, Францияда тұз контрабандасы өте кең таралды, себебі контрабандистер тұзды арзан аймақтан сатып алып, құны жоғары аймақта сата алатын. Габелль француз революциясына үлкен үлес қосты делінеді. Рим әскеріне әскерлер мен жылқылары үшін тұз қажет болды, сондықтан римдік сарбаздарға көбінесе тұзбен жалақы төленді, ол сол кезде құнды валюта саналды. «Жалақы» сөзі римдік сарбаздарға тұз төлеуден шыққан және «тұзына лайық» деген мағынаны білдіретін сөз тіркесін тудырды. Рим үкіметі қытайлардың ықпалына ермеді және тұзды монополияға алмады. Бірақ Рим үкіметі қажет деп санаған жағдайда тұз бағасын бақылаудан тартынбады және қарапайым халықтың тұзға қол жеткізе алуын қамтамасыз ету үшін оның бағасын субсидиялады. Соғысты қаржыландыру үшін үкімет тұз бағасын өзгерте бастады, бірақ Рим қаласында тұз бағасы салыстырмалы түрде төмен болды.
Salt taxation in China dates back to 300 BC, and today China is one of the largest producers of salt in the world. Salt tax has played a large role in Chinese history and their economic development, as salt is considered an essential commodity, it is also one of their largest sources of government revenue The tax revenue funded the development of the Great Wall, along with funding the Chinese army and several other government development projects. Private salt trafficking was very common in china as monopoly salt was more expensive and lower quality. The Gabelle originated as an indirect tax on agricultural commodities; however, from 1360 onward it was limited solely to the taxation of salt implemented by the French crown. The Gabelle was one of the most unequal forms of revenue generation in the country's history, and was one of the main injustices of the French peasants, as the tax was based on one's social class, so small farmers and poorer urban people were the most affected by the taxation of salt. Salt smuggling was extremely common in France due to the nature of the tax, as smugglers could buy salt in an area where it was cheap and sell it in an area where the legal price of salt was much higher. The Gabelle is said to have been a large contributing factor to the French Revolution. The Roman army required salt for their soldiers and horses and often Roman soldiers were paid in salt as it was seen as a valuable currency at the time. The word salary originated from the payment of salt to Roman soldiers and coined the term “worth his salt. ” The Roman government did not follow the influence of the Chinese and did not maintain a monopoly of salt. The Roman government however did not hesitate to control salt prices when they felt necessary, they often subsidised the price of salt to ensure commoners were able to access salt. In order to finance the war, the government did begin manipulating prices of salt in order to raise funds, despite this there remained a low price within the city of Rome.
Салық төлеуден жалтару
Тұзға салынатын жоғары салықтан қашу үшін көптеген адамдар отбасыларын тұзбен қамтамасыз ету және өздеріне пайда табу мақсатымен тұзды контрабандалық жолмен әкелді. Монополиялық тұздың қымбатқа түсуі мен сапасының нашар болуы салдарынан жеке тұз саудасы кеңінен таралды, ал Қытай мен Франциядағы жергілікті қарақшылар мен көтерілісшілердің басшылары тұз контрабандасынан пайда тапты. Тұзды контрабандалық жолмен әкелу өте ауыр қылмыс саналды: Франция тарихында тұз контрабандасымен айналысқандар өлім жазасына кесілсе, Қытайда олар көбінесе тірідей терісін сызып тастады. Англияда салық күшінде болған кезде, Ирландия мен Англия арасында тұз контрабандасы кеңінен таралды, себебі Ирландияда тұз салығы болмағандықтан, ирландиялық тұз Англияға контрабандалық жолмен әкелінді.
Avoiding the high taxation of salt, many individuals smuggled salt in order to provide their families with salt and make profits of their own. Private salt trafficking occurred as monopoly salt was more expensive and of lower quality whilst local bandits and rebel leaders thrived on salt smuggling in both China and France. Smuggling salt was a very serious offence, individuals in French history were executed for salt smuggling whilst in China offenders were often flayed alive. Whilst the tax remained in England, salt smuggling between Ireland and England was extremely common as Ireland had no salt tax thus Irish salt was smuggled into England.
Салықтарға қарсылық
Салыққа қарсылық – үкімет белгілеген салықты төлеуден бас тарту, бұл үкіметке қарсылықтың универсалды көрінісі болып табылады. Бұл тікелей әрекет және салық ережелерін бұзса, азаматтық мойынсұнбаушылық ретінде қарастырылуы мүмкін. Салық төлеуге заң бойынша міндетті екенін қабылдағанмен, салық салуға қарсы тұруды таңдайтын адамдар да болады. Мохандас Ганди басқарған Тұз жорығы – салыққа қарсылықтың көрнекті мысалы және тарихтағы ең танымал салық қарсылықтарының бірі.
Tax resistance is the universal refusal to pay tax due to an opposition to the government that is imposing that tax, it is a direct action and if in violation of the tax regulations can be seen as civil disobedience. Tax resisters may accept that law commands them to pay taxes however they choose to resist taxation. The Salt March led by Mohandas Gandhi is a prime example of tax resistance and is one of the most recognisable tax resistances in history.
Тұз салығынан бас тарту
1631 және 1634 жылдар аралығында Испания провинциясы Бискайде тұз салығына қарсы көтеріліс болды. Көтеріліс, тұздың бағасы және меншігіне байланысты экономикалық шиеленіске жауап ретінде туындады. Көтеріліс Филипп IV-нің салық саясатына қарсы бірнеше зорлық оқиғаларын қамтыды. Тұз салығына қарсы көтеріліс, Филипп IV билігіндегі барлық экономикалық теңсіздіктерге қарсы кең ауқымды наразылыққа ұласты. 1634 жылғы көктемде көтерілістің басшылары өлім жазасына кесілген соң көтеріліс аяқталды. Бірақ Филипп IV көтеріліске жауап ретінде тұздың бағасы мен меншігіне қатысты бастапқы бұйрығын күштен шығарды.
Between 1631 and 1634 the Salt Tax Revolt took place within the Spanish province of Biscay. The revolt was in response to economic conflict concerning the price and ownership of salt. The Revolt consisted of several violent incidents opposing Philip IV's taxation policy. The rebellion against the salt tax quickly progressed into a much broader protest against all economic inequalities under Philip IV's reign. The rebellion came to an end in the spring of 1634 as the main leaders of the protest were executed. However, Philip IV overlooked the rest of the group and decided to remove his original order concerning the price and ownership of salt in response to the rebellion.
Мәскеудегі тұз төңкерісі
1648 жылы Мәскеу көтерілісі, көбінесе Тұз көтерілісі деп аталатын, мемлекеттік қазынаны толықтыру мақсатымен басқа салықтардың орнына жалпыға бірдей тұз салығын енгізу салдарынан басталды. Тұз бағасы күрт өсіп, Мәскеуде зорлық-зомбылыққа толы көтерілістерге ұласты. Тұз салығының ауыртпалығы негізінен қоғамның ең төменгі топтарына тиді, көтеріліс элита өкілдерінің салықтан қашу жолдарын табуы және осының нәтижесінде кең таралған жемқорлыққа байланысты одан да шиеленісті болды.
In 1648 the Moscow Uprising, more commonly known as the Salt Riot began as a result of government implementation of a universal salt tax, replacing other taxes, with the intention of replenishing the state treasury. The price of salt grew exponentially resulting in violent riots within Moscow. The Salt Tax fell mainly on the poorer sections within society, the riot was aggravated due to members of the elite finding ways to evade the tax, resulting in widespread corruption.
Тұз салығы
2014 жылы Қытайдың белгілі бір провинцияларында көрші қаладан тұз алу әлі де заңға қайшы.
In 2014, it is still illegal in certain provinces of China to use salt from a neighbor city.