Джон Артур Портер: Канадтық әлеуметтанушының өмір жолы мен еңбектері

Кіріспе

Канадалық әлеуметтанушы Джон Артур Портер (12 қараша 1921 жыл - 15 маусым 1979 жыл) 1950 жылдардан 1970 жылдардың соңына дейін Канададағы әлеуметтанушы болды. Оның әлеуметтік жіктелу саласындағы еңбектері Канададағы көптеген әлеуметтанушылар үшін зерттеудің жаңа салаларын ашты. Портер Ванкуверде дүниеге келді және білімін Ұлыбританиядағы Лондон экономика мектебінде аяқтады. Ол онда әлеуметтік топтарды зерттеуге қызығушылық танытты. Канадаға оралғаннан кейін Карлтон университетінің профессорлық құрамына қосылды. Ол Карлтон университетінде профессор болып, кейін кафедра меңгерушісі, деканы және академиялық вице-президент болып қызмет етті. Сонымен қатар, Гарвард және Торонто университеттерінде қонақ профессор болып жұмыс істеді.

Ерте өмір

15 жасында Джон Портердің әкесі Ванкувердегі жұмысын жоғалтып, отбасы тұрақты жұмыс іздеп Англияға көшіп кетті. Бірақ, бақытты таба алмады. Үлкен экономикалық дағдарыс Канада мен Ұлыбритания экономикасын құлатты, және қысқа уақыттан кейін өзінің кедейлік салдарынан туған депрессиясымен күрескеннен соң, Портердің әкесі отбасын тастап кетті. Ванкувердегі орта мектепті тастаған Джон, өмір сүру үшін жұмыс іздеп, ешқашан қайтып оралмады. Ол, шығармашылық жазуда ерекше қабілеті бар, дарынды студент ретінде танымал болғандықтан, анасы – мектеп мұғалімімен бейресми түрде оқуын жалғастырды. Соғыс басталды және 1941 жылы Портер Канада армиясына, барлау офицері болып қосылды. 1943 жылы, соғыс аяғына таяу, ол Италия мен Сицилияға жасалған одақтас әскерлерінің шабуылына қатысты. Соғыстан кейін ол Лондондағы полковникпен бірге Канаданың соғысқа қатысу тарихын жазып, сонымен қатар Лондон экономика мектебіне емтиханға дайындалды – және ол бірінші реттен өтті. Ол мектепке өте маңызды кезеңде келді: университет әлеуметтік демократиялық және Фабиандық идеологиясынан бас тартқанмен, оның профессорлары мен студенттері либералдық реформаға күшті ықпал етті, бір сарапшының айтуынша, бұл "соғыс пен азаптың иррационалдығын мейірімділік пен ақылдылықты тиімді қолдану арқылы жоюға болады деген кең таралған сенім, әсіресе жомарт және зиялы әлеуметтік мемлекет түрінде көрінетін" еді. LSE-де өткен уақытын еске ала отырып, Портер "әлеуметтік өмірдегі этикалық принциптерге деген қызығушылығы" оны ең көп қозғағандығын айтады. 1949 жылы ол бітіріп, он екі жылдық үзілістен кейін Канадаға оралды. Оған Карлтон колледжінде саяси ғылымдардан сабақ беру жұмысы ұсынылды, және екі жылдан кейін ол социологияға ауысты – бұл салада мектептің алғашқы тағайындалуы болды. Соңында, жұмысын сақтап қалу үшін магистр дәрежесін алуы немесе мағыналы жарияланымдар жасауы керектігі айтылды. Осылайша, 1950 жылдардың басында ол он бес жылдан кейін "The Vertical Mosaic" атты еңбегін жазуға бастаған жобаны қолға алды. Жоба идеясы LSE-де туды, онда ол өзінің PhD жетекшісіне "Канаданы қазіргі заманғы демократия ретінде интерпретациялауды жазғым келеді" деді.

At 15 John Porter's father lost his job in Vancouver and his family moved to England in search of stable work. Luck, however, was not found. The depression had devastated both the Canadian and British economies and, after a short while of wrestling with his own poverty induced depression, Porter’s father abandoned his family. John who had left high school in Vancouver was never able to return as he searched and worked for subsistence. Known for being a gifted student who had a particular proficiency in creative writing, he continued his studies informally with his mother—a schoolteacher. War broke out and in 1941 Porter joined the Canadian Army as an Intelligence Officer and, towards the end of the war in 1943, he was part of the Allied invasion of Italy and Sicily. After the war he worked with a colonel in London writing a history of Canada's involvement in the war while studying for the entrance exam to the London School of Economics—which he passed on his first attempt. He joined the school at a particularly important ferment: while the university had abandoned its social democratic and Fabian roots, its professors and students were heavily influenced by a liberal reformism which, in the words of one commentator, was "a widely shared belief that the irrationality of war and suffering could be eliminated by the judicious application of humane rationality specifically manifested in the form of a generous and intelligent welfare state." Reflecting upon his time as the LSE Porter notes that he was most animated by "a concern for ethical principles in social life." In 1949 he graduated and, after a twelve year hiatus, returned to Canada. He was offered a job teaching political science at the adolescent Carleton College and, two years later, switched to Sociology – becoming the school's first appointment in the field. Eventually he was told that to retain his job he would have to get a graduate degree or begin publishing in a meaningful way. As such, in the early 1950s, he began the project that, fifteen years later, would culminate in the production of The Vertical Mosaic. The idea for the project had found its genesis at the LSE where, he had told his PhD supervisor, he wanted to "write an interpretation of Canada as a modern democracy."

Тік мозаика

"The Vertical Mosaic: An Analysis of Social Class and Power in Canada" – Портердің ең маңызды еңбегі 1965 жылы Торонто университетінің баспасында жарық көрді. Бұл Канададағы мүмкіндіктер теңдігін және бюрократиялық, экономикалық және саяси элиталардың билікті жүзеге асыруын зерттеу еді. Портер Канаданың "мүмкіндіктерге кедергісі жоқ" тапсыз қоғам деген бейнесіне қарсы шығуға тырысты. Портер "Тік мозаиканы" келесідей тұжырымдармен аяқтайды:

Портер марксистік сыныптық талдаудың, өндіріс құралдарына меншік құқығына негізделгенін, "қазіргі индустриялық қоғамда тапты анықтаудың күмәнді өлшемі" деп санайды (25-бет). Портер билікті әлеуметтік таптың негізі деп қабылдамайды, себебі билігі барлар мен билігі жоқтар арасындағы қақтығыс жоқ екенін атап көрсетеді. Портер элиталарды зерттеуге негізделген жаңа модель құрастырады. Элиталар – қазіргі қоғамның иерархиялық институционалдық жүйелерінде шешім қабылдайтын адамдар. Портер элиталарды былай сипаттайды:

Мұра

Портердің талдауы негізінен қақтығыс теориясы болып табылады. Кейбір аспектілері марксистік ой-пікірден шабыттанғанмен, ол марксистік емес көзқарасты ұсынуға тырысты. Канадалық капиталистік таптың ерекшелігі Портерді өзінің моделін жасауға итермеледі. 1970 жылдары ғалымдар оның еңбегіне қарсы, таптық, мәдени және марксистік идеяларды дамыта бастады, олар тапты кәсіби дәреже бойынша емес, билік қатынастары тұрғысынан анықтады. Шындығында, Портердің еңбегінің қайсыбір саласын зиялылар ең көп сынға алатын болса, ол – сынып және билік туралы тым функционалдық анықтамасы, ол сыншыл ойдың басқа да жолдарын жабады. Пэт Армстронг жазғандай, «сыныпты осылай түсіндіру арқылы Портер теориядан сынып қатынастарында еркек үстемдігін қамтамасыз ету үшін биліктің қолданылу жолдарының көптеген түрлерін және осы қатынастардың уақыт өте келе қалай өзгеретінін, көбінесе күрес арқылы, қалдырып кетті». Ол 1950 жылдары бұл таптың Монреаль, Квебек және Торонто, Онтариода орналасқан бай, көбінесе британдық тегінен шыққан ер адамдардың тығыз байланыста болған тобы екенін атап өтті. Бұл топ Канаданың қаржы, өнеркәсіп және саяси салаларын бақылап отырды. Бір элита бар сияқты көрінсе де, Портер шындығында экономикалық, саяси, еңбек және идеологиялық салаларды қамтитын бірнеше элиталық топтар бар екенін анықтады. Осылайша, оның жұмысы АҚШ-тағы әлеуметтанушы К. Райт Миллстің АҚШ-тағы билік элитасы туралы зерттеуін қайталайды және кеңейтеді. 1965 жылы, «Вертикальді мозаика» жарық көрген жылда, социология ғылымының академиялық немесе кең таралған мәні болмады: бүкіл ел бойынша университеттерде барлығы 115 социолог болды. Ұлттық социологиялық оқулық болған жоқ, Портер жинақтаған жинақ оған ең жақын нәрсе болды, онда канадалық социологиялық оқулардың жинағы келтірілген. Сонымен қатар, қазіргі канадалық социология тақырыптар мен сұрақтардың кеңдігімен ерекшеленеді – сынып, билік, нәсіл, білім, қабілет, жұмыс, гендерлік теңдік және, шындығында, солшыл саяси көзқарасқа адалдық. 1965 жылы мұның ешқайсысы да дұрыс болған жоқ. Осылайша, «Вертикальді мозаика» басылымы үш маңызды міндетті орындады: біріншіден, ол социологияны Канада контекстінде заңды ғылым ретінде орнықтырды; екіншіден, ол сыныпты талдаудың орталық тұсы етіп қоятын макросоциологиялық тәсілді дамытты; үшіншіден, ол теңсіздік және әртүрлілік саласындағы зерттеулердің жаңа саласындағы бастапқы ұсынысты құрады. Шындығында, Рик Хельмес Хейс бұл кітап социологиядағы келесі он бес жылдағы пікірталас пен сұрақтардың тонын, параметрлерін белгіледі деп мәлімдеді. «Вертикальді мозаика» Канаданың Статистика Канадасы сияқты мемлекеттік органдарының «мәдени мозаика» терминін қабылдауына ықпал етті, бірақ Портердің өзі Канаданың көпмәдениеттілік саясатына қарсы болды. Портер Питер Пайномен бірге әлеуметтік-экономикалық мәртебе индексін – Пайно-Портер индексін жасады. Портердің Канадада социологияны дамытудағы маңызды рөлін құрметтеу үшін Канадалық социология және антропология қауымдастығы жыл сайынғы «Портер сыйлығын» тағайындады. 1979 жылы қайтыс болғанға дейін ол өзінің ең маңызды он эссесін «Канада қоғамының өлшемі: білім, теңдік және мүмкіндіктер» атты жинақта біріктірді. Ол сол жылы Оттавада жүрек талмасынан қайтыс болды.

Porter's analysis is essentially conflict theorist. While some aspects were inspired by Marxist thinking, he was at pains to present a non Marxian approach. The nature of the Canadian capitalist class led Porter to develop his model. Notably, it was against his work that scholars in the 1970s began to develop a more contemporary, cultural and Marxist idea of class that defined it not in terms of occupational rank but in terms of power relationships. Indeed, if there is one area of Porter's work which intellectuals are most critical of it is his overly functionalist definition of class and power that closes down other avenues of critical thought: as Pat Armstrong writes, "by conceptualizing class in this manner, Porter left out of the theory many of the ways power is used to ensure male dominance in class relations and how those relations shift over time, often through struggle." He noted that this class in the 1950s was a tightly knit group of wealthy, predominantly British descended men, centred in Montreal, Quebec and Toronto, Ontario. This group controlled Canada's financial, industrial and political spheres. While there appeared to be one elite, Porter found that there were actually several elite groups, comprising economic, political, labour, and ideological realms. His work thus echoes and expands on United States sociologist C. Wright Mills' study of power elites in the United States. In 1965, the year The Vertical Mosaic was published, sociology, as a discipline, had virtually no academic or mainstream currency: nationwide there were only 115 university based sociologists. There was no national sociology textbook, the closest thing being a volume, compiled by Porter, which featured a loose collection of Canadian Sociology readings. Further, while contemporary Canadian sociology is marked by its breadth of topics and questions – class, power, race, education, ability, work, gender – and, frankly, a commitment to a left leaning politic, none of this was true in 1965. The publication of The Vertical Mosaic did, thus, three things: first, it established sociology as a legitimate discipline in the Canadian context; second, it pioneered a macrosociological approach that put class at the centre of its analysis and, third, it constituted an initial offering in the emergent field of inequality studies and diversity studies. Indeed, Rick Helmes Hayes argues that the book set the tone, parameters of debate and questions for the next fifteen years in sociology. The Vertical Mosaic led to the adoption of the term cultural mosaic by Canadian government agencies such as Statistics Canada, but Porter himself was an opponent of Canada's multiculturalism policy. Porter, along with Peter Pineo, developed the Pineo Porter index of socioeconomic status. To honour Porter's importance in developing sociology in Canada, the Canadian Sociology and Anthropology Association initiated an annual award called the Porter award. Shortly before his death in 1979, he put together ten of his most significant essays in The Measure of Canadian Society: Education, Equality, and Opportunity. He died in Ottawa later that year, due to a heart attack.