Кіріспе

Пауль Б. МакКриди-младший (25 қыркүйек 1925 - 28 тамыз 2007) – американдық авиациялық инженер. Ол "AeroVironment" компаниясын құрған және алғашқы Кремер сыйлығын жеңіп алған адам күшімен ұшатын ұшақтың авторы болды. Өмірін "азымен көбірек істеуге" мүмкіндік беретін, тиімдірек көлік құралдарын жасауға арнады.

Ерте өмір және білім

Нью-Хейвен қаласында, Коннектикут штатында, дәрігерлер отбасында туған МакКреди ерте жасынан-ақ өнертапқыш болды және 15 жасында ұшатын модельді машина жасау бойынша ұлттық сайыста жеңіске жетті. "Мен сыныптағы ең кішкентай бала едім, денем жақсы дамымаған, спортқа бейім емес, сыртта жүгіруді ұнатпайтын, әлеуметтік жағынан жетілмеген, көшбасшылық қабілеті жоқ, жасөспірімдерге тән емес едім. Сондықтан модельді ұшақтар жасап, байқауларға қатысып, жаңа нәрселер құрай бастағанда, мен мектептегі басқа да әдеттегі оқудан гөрі психологиялық тұрғыдан көбірек пайда көрдім". МакКреди 1943 жылы Хопкинс мектебін бітіріп, Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін АҚШ Әскери-теңіз күштерінің ұшқышы болып дайындалды. 1947 жылы Йель университетінен физика ғылымдарының бакалавры (BS), 1948 жылы Калтех институтынан физика ғылымдарының магистрі (MS), ал 1952 жылы Калтех институтынан аэронавтика ғылымдарының докторы (PhD) дәрежесін алды. Оның докторлық диссертациясы "Атмосфералық турбулентті зерттеу" тақырыбында болды және оған Гомер Джозеф Стюарт жетекшілік етті. 1951 жылы МакКреди өзінің алғашқы компаниясын – "Meteorology Research Inc." құрды, ол атмосфераны зерттеумен айналысты. МакКреди аспирантурада оқыған кезінде бұлттарды тұқымдаумен айналысты және метеорологиялық құбылыстарды зерттеу үшін ұшақтарды пайдаланудың алғашқы пионері болды. Жыл сайын АҚШ Ұлттық Ашық сыныптағы жолсерушінің (gliding) чемпионына табыс етіледі. 1956 жылы ол әлем чемпионы атанған алғашқы американдық ұшқыш болды. Ол жолсерушілерге жағдайға байланысты және жолсерушінің әртүрлі жылдамдықтардағы құлау көрсеткішіне сүйене отырып, жолсеруші ұшақты ұшуға ең қолайлы жылдамдықты анықтайтын құрылғыны ойлап тапты. Жолсеруші ұшқыштар әлі де "MacCready жылдамдық сақинасын" пайдаланады және ұшу жылдамдықтарын оңтайландыру үшін ұшу аспаптарында "MacCready саны" (қысқартылған MC) параметрін реттейді. 1970 жылдары ол досына бизнес-несиеге кепілдік берді, бірақ ол сәтсіздікке ұшырап, 100 000 долларлық қарыз қалдырды. Бұл оған 18 жылдан бері ұсынылып келген, адам күшімен ұшу үшін 50 000 фунт стерлингтік Кремер сыйлығына қатысуға ынталандырды. Доктор Питер Б. С. Лиссаманмен бірге ол адам күшімен жұмыс істейтін ұшақ – "Госсемер Кондорды" жасады. "Кондор" жеті минут бойы әуеде болды және қажетті сегіздік траекторияны аяқтады, осылайша 1977 жылдың тамызында бірінші Кремер сыйлығын жеңіп алды. Бұл ұшақ алюминий құбырларынан, пластик көбіктен, фортепиано сымынан, велосипед бөлшектерінен және жабыны үшін милар фольгасынан жасалған. Содан кейін Кремер ағылшын арнасын адам күшімен кесіп өтуге бірінші болып қол жеткізгенге 100 000 фунт ұсынды. МакКреди бұл шақыруды қабылдап, 1979 жылы "Кондордың" мұрагері – "Госсамер Альбатросты" жасады және екінші Кремер сыйлығын жеңіп алды, Англиядан Францияға сәтті ұшып өтті. Ол сондай-ақ авиация немесе астронавтика саласындағы ең үлкен жетістік үшін жыл сайын табыс етілетін "Кольер трофейін" алды, ол "Альбатростың" жобалау және құрастыруы үшін берілді. МакКреди сонымен қатар General Motors компаниясымен күн энергиясымен жұмыс істейтін "Sunraycer" және кейін "EV 1" электр машинасының жобаларын жасауда ынтымақтастық жасады. 1985 жылы Смитсондар институтының сұрауы бойынша, 1984 жылы мұндай модель жасау мүмкін екенін көрсеткен семинардан кейін, ол птерозавр "Кетцалькоатлустың" жартылай көлемді жұмыс істейтін көшірмесін жасауға шақырылды. Қанаттарының ұзындығы 18 фут болатын қашықтан басқарылатын ұшқыш бауыры 1986 жылы Смитсонияның "Қанат үстінде" атты IMAX фильмі үшін Калифорниядағы Өлім даласының үстінде түсірілді. Ол Мэриленд штатындағы Эндрюс әуе базасында өткен авиашоуда апатқа ұшырап, қатты зақымданғанға дейін бірнеше рет сәтті ұшып кетті. МакКреди жарыс велосипедтерінің технологиясын дамытуға көмектесетін "Nissan Dempsey/MacCready Prize" сыйлығын демеушілік етті, бұл аэродинамика мен жаңа материалдарды қолдану арқылы адам күшімен жылдам қозғалатын көліктерді жасауға мүмкіндік берді. Ол 1971 жылы құрылған және адамсыз бақылау ұшақтары мен озық қуат жүйелерін әзірлейтін "AeroVironment Inc." компаниясының негізін қалаушы және төрағасы болды. "AV" сутегі отын элементтерімен жұмыс істейтін алғашқы ұшақтың прототипімен – "Global Observer" ұшты. МакКреди 2007 жылдың 28 тамызында метастаздық меланомадан қайтыс болды. Ол атеист және скептик болды. Оның артында әйелі Джуди, үш ұлы Паркер, Тайлер және Маршалл және екі немересі қалды.

Басқа қызығушылықтар

МакКреди секулярлық гуманист болды, ол оны "Құдайға сенбейтін және ұрлық жасамайтын" адам деп түсіндірді. Ол Халықаралық гуманистік академиясының лауреаты еді. 1985 жылы Оңтүстік Калифорния скептиктерінің директорлар кеңесінің мүшесі болғандықтан, ол ғылыми скептицизмнің қалыптасу кезеңдерінен бастап осы қозғалысқа қатысты. Скептик және автор Майкл Шермер МакКредидің өзін скептик қозғалысымен таныстырғанын айтады. МакКреди сонымен қатар, табиғи ресурстардың азаюына адамзаттың ықпалына алаңдаған, жартас қорғаушы болды. "Экологиялық саналы, технологиялық тұрғыдан дамыған және мәдениетке құрметті, Пол ақыл-ой, интеллект және шығармашылық арқылы әлемді өзгертуді қалаған", - деп жазды Шермер оның некрологында.

Дәйексөздер

Миллиардтаған жылдар бойы бірегей шарда, тағдыр өмірдің жұқа қабатын жаратты – күрделі, ғажап, мүмкін емес және нәзік. Кенеттен біз, адамдар (жақында пайда болған, енді табиғаттың өзіндік тежеулері мен тепе-теңдігіне бағынбайтын түр), өсіп-дамып, халық саны, технология және интеллекті жағынан зор күшке ие болдық: енді біз осы суретшінің қылқаламын ұстап тұрмыз.