Герман Поточник: ғарышқа қадам басу теориясының алғашқы дамытушысы
Herman Potočnik
Герман Поточник – австро-венгрлік офицер, инженер, ғарыш теориясының алғашқы дамытушысы. Ғарыштағы ұзақ мерзімді өмір сүру жөніндегі еңбектерімен танымал.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Словениялық хорват әскери офицері, электр инженері және физик (1892–1929)
Slovenian Croatian military officer, electrical engineer and physicist (1892–1929)
Герман Поточник (псевдоним Герман Нордунг; 22 желтоқсан 1892 – 27 тамыз 1929) – австро-венгр армиясының офицері, электр инженері және космонавтика саласының теоретигі. Ол қазіргі заманғы ғарышқа ұшу теориясының алғашқы дамытушыларының бірі саналады және көбінесе ғарышта ұзақ мерзімді адамдардың тұруына қатысты жұмыстарымен есте қалады.
Herman Potočnik (pseudonym Hermann Noordung; 22 December 1892 – 27 August 1929) was Austro Hungarian Army officer, electrical engineer and astronautics theorist. He is regarded as an early theorist of modern space flight and is remembered mainly for his work concerning the long term human habitation of space.
Ерте өмір
Поточник Полада (қазіргі Пула), Истрияда, сол кезде Австрия-Венгрия монархиясының (қазіргі Хорватия) құрамына кірген жерде дүниеге келді. Оның отбасы словен ұлтынан, Төменгі Штириядан (қазіргі Словения) шыққан. Поточниктің екі ата-анасы да словендік болған. Оның әкесі Йожеф 1841 жылы Згорни-Разборда туған, ал Герман туған кезде Пола портындағы австро-венгерлік әскери-теңіз күштерінің дәрігері және офицері қызметін атқарған. Оның анасы Минка 1854 жылдың 7 ақпанында дүниеге келген. Ол чех иммигранттарының ұрпағы, шыны жасауға арналған тостағандарды (crucibles) өндіруші, сондай-ақ Марибордан (Витаньеде туған) белгілі шарап саудагері және жергілікті кеңес мүшесі Йожеф Кокошинектің қызы. 1866 жылы Германның әкесі Йожеф Вистің екінші шайқасына қатысты, онда Вильгельм фон Тегеттхоф басқарған Австрия әскери-теңіз флоты Италия Корольдік әскери-теңіз флотын жеңіп шықты. Кейіннен Йожеф Австрия-Мажарстан армиясында генерал болды. Германның әкесі 1894 жылы қайтыс болғаннан кейін, анасы отбасын Мариборға көшірді. Германның Адольф және Густав есімді екі ағасы (екеуі де әскери-теңіз офицерлері) және Франчишка (Франси) есімді қарындасы болды. Ол балалық шағының көп бөлігін Мариборда және ауызша деректерге сәйкес Витаньеде өткізді. Оның неміс тіліне ұқсайтын Noordung псевдонимінің мәні әлі де құпия, бірақ кейбіреулер оның осы псевдонимді хаос мәселесін көрсету үшін қолданғанын айтады (неміс тілінде Ordnung, "рет"; словен тілінде ordunga). Егер алғашқы "N" әрпінің жоққа шығару мағынасында қолданылғанын ескерсек, бұл есім "ретсіздік" дегенді білдіруі мүмкін.
Potočnik was born in Pola (now Pula), Istria, then part of the Austria Hungarian monarchy (now in Croatia). His family was of Slovene ethnicity and originated from Lower Styria (now Slovenia). Both of Potočnik's parents were Slovenian. His father Jožef was born in 1841 in Zgornji Razbor and at the time of Herman's birth he served as a doctor and a navy officer of the Austro Hungarian Navy harbour of Pola. His mother Minka was born February 7, 1854; she was a descendant of Czech immigrants, manufacturers of crucibles for glass making, and a daughter of a well known wine merchant and local councillor Jožef Kokošinek from Maribor (born in Vitanje). In 1866, Herman's father Jožef participated with the second Battle of Vis, where the Austrian Navy commanded by Wilhelm von Tegetthoff defeated the Royal Italian Navy. Jožef was later a general in the Austro Hungarian Army. When Herman's father died in 1894, his mother relocated the family to Maribor. Herman had two brothers, Adolf and Gustav (who were both navy officers), and a sister Frančiška (Franci). He spent most of his childhood years in Maribor and, according to oral sources, in Vitanje. The meaning of his German like pseudonym Noordung is still a mystery, but some suggest that he used it to indicate the problems of chaos (German: Ordnung, "order"; ordunga in Slovene colloquial language). Assuming that the initial "N" was intended as a negation, the name could mean "no order".
Білім және әскери қызмет
Мариборда Поточник бастауыш мектепте оқыды. Содан кейін ол Моравиядағы Фишау мен Храницедегі әскери орта мектептерге оқуға түсті. Оның ағасы Генрих армияда генерал-майор болған, және ол Австрияның әскери мектептерінде оқуына мүмкіндік берген болуы мүмкін. 1910 жылдан 1913 жылға дейін Венаға жақын, Төменгі Австриядағы (Нидерёстеррайх) Мёдлингтегі Императорлық және Корольдік техникалық әскери академияда оқыды және инженерлік екінші лейтенант шені алды. Оның мамандануы – теміржолдар мен көпірлер салу. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Галицияда, Сербияда және Боснияда қызмет етті, ал 1915 жылы бірінші лейтенант (оберлейтенант) шеніне көтерілді. Ол Соча майданының оңтүстік-батыс фронтына тағайындалды, онда Австрия армиясының Пьява өзеніне жеткеніне және одан шегінгенін көрді. 1919 жылы соғыс кезінде жұқтырған туберкулез ауруына байланысты австриялық әскерден капитан шенімен зейнеткерлікке шықты. Ол Австрияның Вена қаласындағы Технологиялық университетінің механика факультетінде электротехника мамандығы бойынша оқыды және инженерлік ғылымдарының докторы ғылымын қорғады. 1925 жылдан бастап ол өзін толығымен зымыран ғылымы мен ғарыш технологиясының мәселелеріне арнады. Созылмалы аурудың салдарынан жұмыс таба алмады, үйленбеді, бірақ Австрияның Вена қаласында ағасы Адольфпен бірге тұрды.
In Maribor, Potočnik attended primary school. Afterward he attended the military secondary schools in Fischau and Hranice in Moravia. His uncle Heinrich was a major general in the army, and probably enabled his study at Austrian military schools. From 1910 to 1913 he studied at the Imperial and Royal Technical Military Academy in Mödling in Lower Austria (Niederösterreich) near Vienna and graduated as an engineer second lieutenant. His specialization was building of railways and bridges. During World War I he served in Galicia, Serbia and Bosnia and in 1915 he was promoted to the rank of First Lieutenant (Oberleutnant). He was assigned to the southwestern front of the Soča battlefield and there he experienced a breakthrough of the Austrian army to the river Piava and its retreat. In 1919 he was pensioned from the Austrian military with the rank of captain because of tuberculosis that he contracted during the war. He started to study electrical engineering in the mechanical engineering department of the University of Technology in Vienna, Austria, and was awarded a doctorate in engineering. From 1925 onward, he devoted himself entirely to the problems of rocket science and space technology. Owing to chronic illness, he did not find a job or marry, but lived with his brother Adolf in Vienna, Austria.
Ғарышқа саяхаттау мәселесі
1928 жылдың соңында ол өзінің жалғыз кітабын, “Das Problem der Befahrung des Weltraums der Raketen Motor” (“Ғарыш саяхатының мәселесі – ракета двигателі”) Берлинде жариялады. Баспагер Ричард Карл Шмидт кітаптың 1929 жылы басылғанын көрсетті, бұл, әдетте, таза коммерциялық мақсатта болған (кітапты келесі жыл бойы жаңа көрінетіндей ету үшін) және осы дата жиі нақты жариялану күні ретінде қате беріледі. 188 беттен және 100 қолмен салынған иллюстрациядан тұратын кітапта Поточник ғарыш кеңістігінде адамның тұрақты болуының жоспарын сипаттады. Ол ғарыш станциясының егжей-тегжейлі жобасын жасады, оны ресейлік және американдық ғарыш тарихшылары алғашқы ғарыш архитектурасы деп санайды. Ол бейбіт және әскери мақсаттар үшін жерді егжей-тегжейлі бақылау үшін орбиталық ғарыш кемелерін пайдалануды және ғарыш кеңістігінің ерекше жағдайларының ғылыми эксперименттер үшін қалай пайдалы болатынын сипаттады. Поточник осы жаңа жаңалықтардың әскери мақсатта қолданылуына күдікпен қарады. Кітап 1935 жылдың басында орыс тіліне, 1986 жылы словен тіліне (Slovenska matica), 1995 жылы ағылшын тіліне (NASA) және 2004 жылы хорват тіліне (Марино Фонавич, Labin Art Press баспасынан) аударылды. 1929 жылы американдық “Science Wonder Stories” журналы үшін ішінара аударма жасалды, ол негізгі тараулардың көп бөлігін қамтыды және үш бөлімде (шілде, тамыз және қыркүйек) жарияланды, автор ретінде “Капитан Германн Нордунг, A. D., M. E., Берлин” көрсетілді. Мақала сонымен бірге “Science Wonder Stories” журналымен байланысты “Air Wonder Stories” басылымында да жарияланды. Көптеген идеяларының арқасында ол космонавтиканың негізін қалаушылардың бірі болды. Оның тұжырымдамаларын алғаш рет Германиядағы әуесқой ракеташылар, “Verein für Raumschiffahrt” (VfR – “Ғарыш саяхаты қоғамы”) мүшелері, олардың ең танымал өкілі Герман Оберт, қабылдады. Орыс тіліндегі басылымы Сергей Королевке және оның таныстарына да әсер еткен болуы мүмкін. Вена инженерлері оның жұмысын фантазия деп есептеді. Поточниктың кітабында геостационарлық спутниктер (бірінші рет Константин Циолковский ұсынған) сипатталған және олар мен жер арасындағы радио байланысы туралы айтылған, бірақ спутниктерді жаппай хабар тарату және телекоммуникация релелері ретінде пайдалану идеясы ұсынылмаған (Артур Кларк 1945 жылғы “Wireless World” мақаласында дамытқан). Дөңгелек пішіндегі ғарыш станциясы 1952 жылы Вернер фон Браунның (басқа VfR мүшесі) одан әрі дамуына шабыт берді. Фон Браун орбиталық ғарыш станцияларын басқа планеталарға сапар шегуге дейінгі кезеңдік құрал деп қарастырды. 1968 жылы Стэнли Кубриктің “2001: Ғарыш саяхаты” фильмінде “Ғарыш станциясы V” осындай рөлде бейнеленді.
At the end of 1928, he published his sole book, Das Problem der Befahrung des Weltraums der Raketen Motor (The Problem of Space Travel The Rocket Motor) in Berlin. The publisher, Richard Carl Schmidt, printed the year 1929 as a publishing date, probably from a purely business motive (to keep the book looking new throughout the coming year) and this date is often mistakenly given as the actual date of publication. In 188 pages and 100 handmade illustrations, Potočnik described a plan for establishment of a permanent human presence in outer space. He conceived a detailed design for a space station, regarded by Russian and American historians of spaceflight to be the first Space architecture. He described the use of orbiting spacecraft for detailed observation of the ground for peaceful and military purposes, and described how the special conditions of space could be useful for scientific experiments. Potočnik expressed strong doubts of the potentially destructive military use of these fresh discoveries. The book was translated into Russian during early 1935, Slovene in 1986 (by the Slovenska matica), English in 1995 (by NASA) and Croatian in 2004 (by Marino Fonović, published by Labin Art Press). A partial translation to English, containing most of the essential chapters, was made as early as 1929 for the American magazine Science Wonder Stories and was issued in three parts (July, August and September 1929) and credited to "Captain Hermann Noordung, A. D., M. E., Berlin." The article was also published in Science Wonder Stories' affiliated publication Air Wonder Stories at the same time. With his many ideas he became one of the founders of astronautics. His concepts were first considered seriously only by amateur rocketeers in Germany, the Verein für Raumschiffahrt (VfR "Spaceflight Society"), the most notable of whom was Hermann Oberth. In its Russian edition, the book may also have influenced Sergey Korolev and his acquaintances. More locally, Viennese engineers dismissed his work as fantasy. Potočnik's book described geostationary satellites (first proposed by Konstantin Tsiolkovsky) and discussed communication between them and the ground using radio, but did not suggest the idea of using satellites for mass broadcasting and as telecommunications relays (developed by Arthur C. Clarke in his article Wireless World of 1945). The wheel shaped space station served as an inspiration for further development by Wernher von Braun (another former VfR member) in 1952. Von Braun considered orbiting space stations as intermediate to travel to other planets. In 1968, Stanley Kubrick's movie 2001: A Space Odyssey depicted such a role for "Space Station V".
Өлім
Поточник 36 жасында Вена, Австрияда үлкен кедейлікте пневмониядан қайтыс болды және сол жерге жерленді. Оның өлімі туралы хабарлама Марибордың бір күнделікті газетінде жарияланып, оның шендері (инженер және капитан), ауруы туралы айтылды, бірақ оның ғарыш саласындағы жұмысы туралы ештеңе жазылмаған.
Potočnik died of pneumonia at the age of 36 while in great poverty in Vienna, Austria, and was buried there. An obituary notice about his death was printed in one Maribor daily newspaper, mentioning his ranks (engineers and captain), his illness, but nothing about his work regarding space.
Мұра
Қазір Грац және Любляна қалаларындағы көшелер оның атымен аталады. 1990 жылдардың соңында Халықаралық ғарыш станциясына оның есімін қою туралы ұсыныс жасалды, бірақ ол қабылданбады. 1999 жылы Марибор университетінде оның өмірі мен еңбектеріне арналған екі күндік халықаралық естелік симпозиум өтті, осымен оның танымал кітабының тұңғыш басылғанына 70 жыл толуы тойланды. 1999 жылы Чрни Врх обсерваториясында табылған 19612 Noordung астероиді оның құрметіне аталды. 2006 жылы Словенияның Витанье қаласында Герман Поточник Ноордунг еске алу орталығы (HPNMC) салынды. Герман Поточник туған жері Пула қаласында оның ескерткішін орнату жұмыстары жүргізілуде. 2012 жылы оның еңбектерінен шабыттанған Еуропалық ғарыш технологияларының мәдени орталығы (KSEVT) Словенияның Витанье қаласында салынды.
Streets in Graz and Ljubljana now bear his name. A proposal was made during the late 1990s to name the International Space Station after him, but was not adopted. In 1999 a two day international memorial symposium about his life and work was held at the University of Maribor, celebrating the 70th anniversary of the first printing of his famous book. Asteroid 19612 Noordung, found in 1999 at Črni Vrh Observatory, is named after him. In 2006, the Herman Potočnik Noordung Memorial Centre (HPNMC) was built in Vitanje, Slovenia. There is activity to construct a statue of Herman Potočnik in his birthplace of Pula. In 2012, the Cultural Centre of European Space Technologies (KSEVT), inspired by his work, was built in Vitanje, Slovenia.