Кіріспе

Томас Киркбрайд жасаған психиатриялық емхана дизайны. Киркбрайд жоспары – 19 ғасырдың ортасында американдық психиатр Томас Стори Киркбрайд (1809–1883) ұсынған психиатриялық емхана дизайны жүйесі. Киркбрайд дизайнымен салынған емханалар, көбінесе Киркбрайд ғимараттары (немесе жай ғана Киркбрайдтар) деп аталады, АҚШ-та 19 ғасырдың ортасы мен соңында салынған. Киркбрайд белгілеген ауруханалардың құрылымдық ерекшеліктері психикалық ауруларды емдеуге қатысты оның теорияларымен байланысты болды, онда орта және табиғи жарық пен ауа айналымы маңызды рөл атқарды. Киркбрайд жоспары бойынша салынған ауруханалар әртүрлі сәулеттік стильдерді қабылдады, бірақ олардың ортақ белгісі – орталықтан сыртқа қарай созылатын көптеген қанаттары бар «жарқанат қанаты» пішіндес еден жоспары. Киркбрайд жоспары бойынша жобаланған алғашқы аурухана – Джон Нотманның 1848 жылы Нью-Джерси штатының Трентон қаласында салынған Трентон мемлекеттік ауруханасы. 19 ғасырдың қалған бөлігінде АҚШ-та Киркбрайд жоспары бойынша көптеген психиатриялық ауруханалар салынды. 20 ғасырға қарай бұл дизайнның танымалдылығы азайды, себебі үлкен кешендерді күтіп ұстаудың экономикалық қиындықтары мен Киркбрайдтың теорияларына медициналық қауымдастықтың қарсылығы күшті болды. Көптеген Киркбрайд құрылыстары бүгінге дейін сақталған, бірақ олардың көпшілігі бұзылған немесе жартылай бұзылып, басқа мақсаттарға пайдаланылуда. Киркбрайдтың бастапқы ғимараттарының кем дегенде 30-ы АҚШ-тағы тарихи орындардың ұлттық тізіліміне тікелей немесе аурухана кампустарының немесе тарихи аудандардың құрамында тіркелген.

Негізгі қағидалары мен философиясы

АҚШ-та мемлекеттік психиатриялық ауруханалардың құрылуына, 1844 жылы Нью-Джерси штатының заң шығарушы органында куәлік берген реформатор Доротея Дикс ықпал етті. Ол штаттың ақылдан безген адамдарға қатысты нашар күтім көрсетуін тілге тиек етті; олар округтік түрмелерде, жеке үйлерде және мемлекеттік ғимараттардың жертөлелерінде ұсталыпты. Дикстің күш-жігерінің нәтижесінде Нью-Джерси штатының психиатриялық ауруханасы салынды, ол Киркбрайд жоспары бойынша салынған алғашқы толыққанды аурухана болды. Филадельфия, Пенсильваниядан шыққан психиатр Томас Стори Киркбрайд (1809–1883) моральдық емдеу философиясы мен ортаның әсеріне негізделген аурухана дизайнының талаптарын жасады. Ұзын, тізбектеліп орналасқан қанаттары бар (әрбір қанатқа күн сәулесі мен таза ауа жеткізілуі үшін қанаттар бірінен-бірі ығыстырылып салынған) әдеттегі жоспар пациенттердің жеке өмірін және жайлылығын қамтамасыз етуге арналған. Ғимараттың өзі де емдік әсерге ие болуы керек еді, "ақылдан адасқандарды емдеуге арналған арнайы құрал, [оның аумағы] жақсырақ күтімделген және әдемі безендірілген болуы керек". Осылайша, институционализация идеясы Киркбрайдтың ақылсыздықпен күресудің тиімді жоспарының орталық бөлігі болды.

Дизайн және сәулет ерекшеліктері

Киркбрайд жоспарымен салынған емдеу орындары көбінесе ірі, әсерлі институционалдық ғимараттар болатын, олардың ерекшелігі – "тар, сатылы, сызықтық құрылыс іздері" еді. Олардың ортасынан сыртқа қарай созылған қанаттары, құбыжықтың қанаттарына ұқсайтын. Киркбрайд жоспарымен салынған ауруханадағы қанаттардың стандартты саны сегіз болса, онда 250 науқасқа арналған жатақтар қарастырылған. Киркбрайдтің ойынша, қанаттардың арасынан өтетін жеке дәліздерге күн сәулесі мен ауаның тегіс ағыны болуы керек, ол психикалық ауруларды емдеуге көмектеседі деп сенді. Киркбрайдтің бастапқы нұсқауларына сәйкес, әрбір қанатта жеке палата орналасқан, онда ыңғайлы жиһазбен жабдықталған қонақ бөлмесі, жуынатын бөлме, киім-кешек сақтау бөлмесі, медбике бөлмесі, сондай-ақ едендер арасында ашық байланыс пен материалдарды тасымалдауға арналған сөйлейтін түтік пен лифт болған. Ғимараттың орталық бөлігінен ең алыс орналасқан қанаттар "көбіксіз" немесе физикалық тұрғыдан қауіпті және тұрақсыз науқастарға арналған. Науқастарға арналған бөлмелер кең болуы керек, төбесінің биіктігі "кемінде 4 метр" болуы тиіс, бірақ бір адамға ғана арналған. Киркбрайд жоспарымен салынған ғимараттардың орталық бөліктері әкімшілік, ас үй, қоғамдық және қабылдау залдары, сондай-ақ бас дәрігердің отбасысы үшін пәтерлерді орналастыруға арналған. Киркбрайд жоспарымен салынған ғимараттардың сәулеттік стилі тағайындалған сәулетшіге байланысты әртүрлі болды, Ричардсондық роман стилінен нео-готикаға дейін. Күрделі ғимарат дизайнынан өзге, Киркбрайд ауруханалар салынатын "өнімді" және кең пейзаждардың маңыздылығын атап өтті, олардың көрінісі "мүмкін болса, өмірді оның белсенді формасында көрсетуі керек". Сондай-ақ, Киркбрайд аурухана аумағының ең кемінде қандай өлшемде болуын ұсынды. Аурухана аумағындағы жасыл желектер мен егістік жерлерді кейде науқастар физикалық жаттығулар мен/немесе терапияның бір бөлігі ретінде күтіп ұстаған. XIX және XX ғасырлар бойы бұл ауруханалардың кампустары көптеген ғимараттармен кең, ауқымды аумаққа айналды.

Төмендеу және кезең-кезеңмен жою

Тоғызыншы ғасырдың соңына қарай Киркбрайд үлгісінің танымалдылығы азайды, себебі мемлекеттік қаржыландырылатын ауруханаларға үлкен бюджеттік кесімдер жасалды, олардың күтімін ұстауды қиын етті. Сонымен қатар, психикалық аурудың "емделуі" жөніндегі Киркбрайдтың теорияларына қатысты жалпы психиатриялық және медициналық пікірлер медициналық қауымдастық тарапынан сынға ұшырады.

Америка Құрама Штаттары

Салынғандығы Атауы Орналасқан жері Күйдегісі Ескертулер NRHP # Сілтеме (Сілтемелер) 1848 Трентон штатының ауруханасы Трентон, Нью-Джерси Белсенді алғашқы Киркбрайд жоспары ғимараты 1848 Орталық штатының ауруханасы Индианаполис, Индиана Белсенді емес Бір Киркбрайд ғимараты, Әйелдер бөлімі (1878), 1970-ші жылдары қиратылды 1848 Джексонвилл штатының ауруханасы Джексонвилл, Иллинойс Белсенді емес Түпнұсқа Киркбрайд ғимараты 1970 жылы қиратылды 75000669 1851 Гаррисбург штатының ауруханасы Гаррисбург, Пенсильвания Белсенді емес Түпнұсқа Киркбрайд ғимараты 1893 жылы қиратылды 86000057 1853 Тоунтон штатының ауруханасы Тоунтон, Массачусетс Қиратылды 2009 93001484 1854 Батыс штатының ауруханасы Хопкинсвилл, Кентукки Белсенді 1861 жылы өрттен қирады; интерьерлері қайта салынды 79003612 1854–66 Мэн психиатриялық ауруханасы Огаста, Мэн Белсенді емес Түпнұсқа құрылысы Киркбрайд болған жоқ; алайда, ол 1854 жыл мен 1866 жыл арасында қайта құрылды 82000754 1855 Сент-Элизабетс ауруханасы Вашингтон, Колумбия округі Белсенді Киркбрайд қазір DHS штаб-пәтері болып табылады 79003101 1856 Остин штатының ауруханасы Остин, Техас Белсенді Түпнұсқа Киркбрайд ғимараты әкімшілік кеңселерге орналасқан 87002115 1858 Нортгемптон штатының ауруханасы Нортгемптон, Массачусетс Қиратылды 2006 94000696 1858 Мендота психикалық денсаулық институты Мэдисон, Висконсин Белсенді Түпнұсқа Киркбрайд ғимараты 1964 жылы қиратылды 1859 Пенсильвания ауруханасы институты Филадельфия, Пенсильвания Белсенді емес 66000684 1859 Каламазу аймақтық психиатриялық ауруханасы Каламазу, Мичиган Белсенді емес Түпнұсқа Киркбрайд ғимараты қиратылды 1859 Брайс ауруханасы Таскалуса, Алабама Белсенді емес Жақын жатқан Алабама университетіне сатылды және жартылай қиратылды (негізгі бөлігі сақталды) 77000216 1862 Диксмонт штатының ауруханасы Питтсбург, Пенсильвания Қиратылды 2005 80003401 1863 Транс-Аллегени психиатриялық ауруханасы Уэстон, Батыс Вирджиния Белсенді емес Бұрынғыда Уэстон штатының ауруханасы деп белгілі болған 78002805 1865 Маунт-Плезант штатының ауруханасы Маунт-Плезант, Айова Қиратылды 1936 Түпнұсқа Киркбрайд ғимараты өрттен қирады 1866 Сент-Питер штатының ауруханасы (қазіргі Минесота қауіпсіздік ауруханасы) Сент-Питер, Минесота Белсенді Түпнұсқа Киркбрайд ғимаратының көп бөлігі қиратылды 1866 Уиллард штатының ауруханасы Сенека, Нью-Йорк Белсенді Төрт жеке Киркбрайд ғимаратынан тұрады, олардың біреуі 1980 жылы қиратылды 75001229 1868 Гудзон Ривер штатының ауруханасы Покипси, Нью-Йорк Белсенді емес 2016 жылға қарай қиратылуда; түпнұсқа Киркбрайд ғимаратының бір бөлігі сақталды 89001166 1868 Осаватоми штатының ауруханасы Осаватоми, Канзас Белсенді Түпнұсқа Киркбрайд ғимараты 1971 жыл мен 2002 жыл арасында қиратылды 1869 Анна штатының ауруханасы Анна, Иллинойс Белсенді емес Түпнұсқа Киркбрайд ғимаратының әкімшілік бөлігі сақталған және қолданыста 1869 Орталық штатының ауруханасы Анкораж, Кентукки Қиратылды 1996 83002646 1869 Данвилл штатының ауруханасы Данвилл, Пенсильвания Белсенді Түпнұсқа Киркбрайд ғимараты сақталған және қолданыста 1870 Орталық штатының ауруханасы Петерсбург, Вирджиния Белсенді Түпнұсқа Киркбрайд ғимараты қиратылды 1870 Буффало штатының ауруханасы Буффало, Нью-Йорк Белсенді емес Түпнұсқа Киркбрайд ғимараты Нью-Йорк штатымен қайта жаңартылды және қоғамдық пайдалану үшін бөлінді 73001186 1872 Спринг Гроув штатының ауруханасы Кэтонсвилл, Мэриленд Қиратылды 1963 1872 Элгин штатының ауруханасы Элгин, Иллинойс Белсенді Түпнұсқа Киркбрайд ғимараты 1993 жылы қиратылды 1872 Топека штатының ауруханасы Топека, Канзас Қиратылды 2010 1873 Виннебаго штатының ауруханасы Ошкош, Висконсин Белсенді Түпнұсқа Киркбрайд 1950 жыл мен 1969 жыл арасында кезең-кезеңімен қиратылды 1873 Индепенденс штатының ауруханасы Индепенденс, Айова Белсенді 1874 Афина психиатриялық ауруханасы Афина, Огайо Белсенді емес Огайо университетімен жаңартылды және қайта мақсатталды 80002936 1874 Уоррен штатының ауруханасы Уоррен, Пенсильвания Белсенді 1876 Грейстоун Парк психиатриялық ауруханасы Хановер, Нью-Джерси Белсенді Түпнұсқа Киркбрайд ғимараты 2015 жылы қиратылды 1876 Напа штатының ауруханасы Напа, Калифорния Белсенді Түпнұсқа Киркбрайд ғимараты 1949 жылы қиратылды 1877 Коламбус штатының ауруханасы Коламбус, Огайо Қиратылды 1991 1877 Вустер штатының ауруханасы Вустер, Массачусетс Белсенді қиратылды 80000530 1878 Данверс штатының ауруханасы Данверс, Массачусетс Қиратылды 2006 Киркбрайд ғимаратының орталық сыртқы бөлігі сақталды 84002436 1878 Понтиак штатының ауруханасы Понтиак, Мичиган Қиратылды 2000 81000315 1879 Канкаки штатының ауруханасы Канкаки, Иллинойс Белсенді Түпнұсқа Киркбрайд ғимараты сақталды 1883 Орегон штатының ауруханасы Салем, Орегон Белсенді Түпнұсқа Киркбрайд ғимараты психикалық денсаулық мұражайы ретінде қайта мақсатталды 08000118 1883 Броугтон ауруханасы Моргантон, Солтүстік Каролина Белсенді 77000996 1883 Арканзас штатының ауруханасы Литл-Рок, Арканзас Белсенді Киркбрайд ғимараты 1963 жылы қиратылды 1884 Кларинда штатының ауруханасы Кларинда, Айова Белсенді емес 1892 Сан-Антонио штатының ауруханасы Сан-Антонио, Техас Белсенді 1925 жылға дейін Оңтүстік-Батыс психиатриялық ауруханасы деп аталды. Түпнұсқа Киркбрайд ғимараты 1970-ші жылдары қиратылды және жаңасымен ауыстырылды 1893 Паттон штатының ауруханасы Сан-Бернардино, Калифорния Белсенді Түпнұсқа Киркбрайд ғимараты қиратылды 1894 Сент-Винсент ауруханасы Нормандия, Миссури Белсенді емес Түпнұсқа Киркбрайд ғимараты пәтер ғимараты ретінде қайта құрылды 82004722 1895 Фергус Фоллс аймақтық емдеу орталығы Фергус Фоллс, Миннесота Белсенді емес 86001386 1913 Шығыс Орегон штатының ауруханасы Пендлтон, Орегон Белсенді емес 1983 жылдан бастап Шығыс Орегон түзеу мекемесіне орналасқан

АҚШ-тан тыс жерлерде

Салынған аты, орналасқан жері, жағдайы, ескертулер ( Сілтеме(лер) ) 1858 Nova Scotia Hospital Halifax, Nova Scotia, Canada Белсенді Алғашқы Киркбрайд ғимараты 1996 жылы бұзылды 1885 Callan Park Ақылға қосылмағандар ауруханасы Lilyfield, Жаңа Оңтүстік Уэльс, Австралия Белсенді Алғашқы Киркбрайд ғимараты сақталды; кампус Сидней өнер колледжіне орналасқан.

Танымал мәдениетте

Көптеген Киркбрайд жоспары бойынша салынған ауруханалар мен ғимараттар өнерде көрсетілген: Массачусетс штатының Денверс қаласындағы Денверс мемлекеттік ауруханасы 2001 жылғы «9-сессия» психологиялық қорқыныш фильмінің түсірілім алаңы және негізгі орны болды. Орегон мемлекеттік ауруханасы «Бір құрт ұясынан ұшып өтті» (1975) фильмінің негізгі түсірілім алаңы ретінде де пайдаланылды, сондай-ақ 1976 жылы фотограф Мэри Эллен Марктың «81-палата» фотосуреттер сериясының түсірілім орны болды. Батыс Вирджиниядағы Транс-Алегхини психиатриялық ауруханасы Travel Channel телеарнасының «Ghost Adventures» реалити-шоуында көрсетілді.