Кіріспе

Сатқынды анықтау жүйелері құпия немесе эксклюзивті деректер көптеген клиенттерге сатылған кезде ақпараттың қайдан шыққанын анықтауға көмектеседі. Сатқынды анықтау жүйелерінде әр клиентке жеке шифрлау кілті беріледі. (Сатқынды анықтау жүйелері көбінесе шартты қол жеткізу жүйелерімен біріктіріледі, сондықтан сатқынды анықтау алгоритмі ақпараттың шығу көзін анықтағаннан кейін, контент провайдері сол жеке шифрлау кілтін жойып, адал клиенттерге ақылы теледидарды көруге мүмкіндік береді, ал сатқын мен оның жеке шифрлау кілтін пайдаланатын барлық рұқсатсыз пайдаланушылар қол жеткізуден тоқтатылады.) Сатқынды анықтау жүйелері ақылы теледидарда пираттық шифрлауды болдырмау үшін қолданылады – заңды абоненттерді шифрлау кілттерін таратудан ауыз қоюға мәжбүрлеу үшін. Егер сатқын толық (шифрланбаған) түпнұсқа контентті қайта таратса, сатқынды анықтау жүйелері тиімсіз болады. Пираттық қайта таратуды болдырмайтын басқа да жүйелер бар, яғни заңды абоненттерді шифрланған түпнұсқа контентті таратудан ауыз қоюға мәжбүрлеу үшін. Бұл жүйелер түпнұсқа контенттің әртүрлі нұсқаларын жасау үшін өзгертілмейтін цифрлық су таңбасын пайдаланады. Сатқынды анықтау кілттерін тағайындау жүйелерін осындай цифрлық су таңбалау жүйелеріне аударуға болады. Сатқынды анықтау – бұл авторлық құқықтың бұзылуын анықтау жүйесі, ол тікелей көшірмеден қорғаудың орнына ағып кеткен файлдардың көзін анықтау арқылы жұмыс істейді. Бұл әдіс бойынша таратушы әрбір данаға бірегей тұз қосады. Егер оның көшірмесі жарияланса, таратушы оның мәнін тексеріп, "ақпараттың шығу көзін" анықтай алады.

Белсенділендіруді басқару

Негізгі тұжырымдама – әр лицензия алушыға (пайдаланушыға) бағдарламалық жасақтаманы ашуға немесе медианың шифрлануын шешуге мүмкіндік беретін бірегей кілт беріледі. Егер кілт жарияланса, мазмұн иесі оны кім жасағанын өзінің кодтар базасынан анықтай алады. Осы стратегияға жасалған басты шабуыл – кілт генераторы (keygen). Бағдарламалық жасақтаманы кері инжиниринг арқылы жарамды кілтті тануға қолданылатын кодты сипаттауға болады, содан кейін команда бойынша жарамды кілттерді шығаратын бағдарлама жасауға болады. «Сатушыны ұстау» (traitor tracing) тәжірибесі көбінесе компьютерлік бағдарламалық қамтамасыз ету арқылы іске асырылады және бұрынғы белсендіру кодтарының әдісінен дамыды. Бұл модельде әр бағдарламалық жасақтама қорабында CD-ROM немесе DVD-ROM-нан бөлек, пакет ашылғаннан кейін ғана оқуға болатын стикерде немесе жапсырмада бірегей белсендіру нөмірімен келеді. Бұл кодталған сериялық нөмір, әдетте үлкен санға немесе әріптер, цифрлар мен дефистердің тізбегіне дейін кеңейтіледі. Бағдарламаны орнату кезінде немесе алғаш рет іске қосқанда пайдаланушыдан лицензиялық кодты енгізу сұралады. Бұл код одан кейін негізгі сериялық нөміріне қайта кодталады. Бұл процесс санның күрделілігін азайтады, ал осы процесспен алынған қосымша ақпарат сериялық нөмірдің нақтылығын тексеру үшін қолданылады. Егер пайдаланушы кейде өте ұзын кодта бір таңбаны қате енгізсе, бағдарламалық қамтамасыз ету орнатудан бас тартады және дұрыс болғанға дейін нөмірді қайта енгізуді талап етеді. Бұл белсендіру коды өндірістің қаптама кезеңінде жасалады, сондықтан әрбір пайдаланушы бірдей бағдарламалық жасақтаманы, бірақ әртүрлі белсендіру кодын алады. Егер пайдаланушы бағдарламаның «көшірмесін» досына жасаса, онда досының лицензиялық код пен бағдарлама өз жүйесіне орнату үшін болуы керек. Бағдарламаның өзі көшірме екенін анықтай алмайтындықтан, бұл қарапайым жүйені жеңудің жолы. Компьютерлік желілердің кеңеюімен бағдарламалық қамтамасыз етуді қорғаудың қосымша екі деңгейі пайда болды: «желілік тіркеу» және «онлайн тіркеу».

Желіге тіркеу

Осы қосымша қауіпсіздікті пайдаланатын бағдарламалық жасақтама лицензиялық кодта қолданылатын түпнұсқа сериялық нөмірдің көшірмесін сақтайды. Ол қосылған кезде, бұл нөмірді жергілікті желідегі құпия арна арқылы таратуды жүзеге асырады. Егер бағдарламалық қамтамасыз ету сол желідегі басқа компьютерге сол лицензиялық кодты қолданып орнатылған болса, екінші дана іске қосылғанда, желіде қолданылып жатқан өзінің сериялық нөмірін анықтап, әдетте жұмыс істеуден бас тартады. Сонымен қатар, ол бұрыннан жұмыс істеп тұрған өзінің басқа данасын жабуына себеп болуы мүмкін. Бұл шағын бизнеске бір лицензиямен қымбат бағдарламалық жасақтаманы сатып алып, оны бірнеше компьютерге орнатуға тыйым салады, егер олар желіге қосылған болса.

Онлайн тіркеу

Онлайн тіркеу процесі белсенділік кодтарына өте ұқсас, бірақ бір қосымша қадамды қамтиды. Көптеген қазіргі заманғы компаниялар енді тек ішкі желіде ғана емес, сонымен қатар интернетке де қосылған. Бұл бағдарламалық жасақтама өндірушілеріне орнату процесі кезінде жүйелеріне қосымша тексеру қосуға мүмкіндік береді. Пайдаланушы жарамды лицензиялық кодты енгізген кезде бағдарламалық қамтамасыз ету дереу орнатылмайды. Оның орнына, ол белсенді интернет байланысын пайдаланып, бағдарламалық жасақтама өндірушісі басқаратын сервермен байланыс орнатады. Лицензиялық код серверге жіберіледі және орнатуға рұқсат берілсін бе, жоқ па, соның шешімін күтеді. Серверде олардың бағдарламалық жасақтамасын орнату үшін қолданылған барлық серийлік нөмірлердің дерекқоры сақталады. Егер бір серийлік нөмір бірнеше құрылымда қолданылса (әдеттегі лимит – бес құрылым), сервер бағдарламалық жасақтамаға бұл көшірме болуы мүмкін екенін және орнатуды тоқтатуды ескертеді. Пайдаланушыларға көбінесе өндірушімен байланысу туралы хабарлама беретін терезе ашылады.

Су белгісі

Абоненттік жүктемелерді ұсынатын веб-сайттар жүктемеге, әдетте пайдаланушыға көрінбейтіндей етіп, цифрлық су белгісін қоюы мүмкін. Мысалы, идентификациялық нөмір суретте немесе файлдың күні сияқты метадеректерге енгізілуі мүмкін. Сондай-ақ, файлдың бірнеше данасын алушыларға жібермес бұрын, әрбір алушыға арналған жеке су белгісімен белгілеуге болады. Бұл жағдайда, енгізілген идентификациялық нөмір алушының идентификаторы болуы мүмкін.

Басқа әдістер

Кейбір бағдарламалық жасақтама онлайн тіркеуді жүзеге асырады, бұл процеске "үйге қоңырау шалу" деп аталатын қосымша мүмкіндік енгізіледі. Бұл жағдайда бағдарламалық қамтамасыз ету, оны қолданған сайын немесе ай сайынғы сияқты белгілі бір интервалмен тіркеу серверіне қосылады. Ол сервермен байланысып, қолданылып жатқан сериялық нөмірдің көптеген орындарда орнатылып жүргенін тексеру үшін осылай жасайды. "Пираттық" (заңсыз таратылған) деп анықталған сериялық нөмірлер сервердегі қара тізімге қосылады, бұл процесс "жағып жіберу" деп аталады. Жағып жіберілген сериялық нөмірлерді өнімді орнату немесе қосу үшін пайдалануға болмайды. Интернетте көптеген бағдарламалық жасақтамалар үшін көптеген жарамды тіркеу кодтарын қамтитын сериялық нөмірлердің тізімдері бар. Бағдарламалық жасақтама өндірушілер мұндай тізімдерді іздеп, оларда көрсетілген сериялық нөмірлерді жарамсыз деп тануы жиі кездеседі. Бұл адамдар өздерінің тіркеу кодтарын беруден сақтануға себеп болады, себебі бұл код кейін жарамсыз болып, бағдарламалық жасақтама келесі рет "үйге қоңырау шалғанда" бастапқы орнатылуын тоқтатады. Кейбір қымбат бағдарламалық жасақтамалар қолданушыдан активациялық кодты алу үшін бағдарламалық жасақтаманы шығарушы компанияға жеке ақпаратты жіберуді талап етеді. Активациялық код әдетте сандар мен әріптердің үлкен тізбегі болып табылады және лицензиялық сериялық нөмір, кодтың жарамдылығын қамтамасыз ету ақпараты және қолданушы жіберген жеке ақпаратты тексеру мүмкіндігін қамтиды. Осылайша, пайдаланушының аты немесе компаниясының атауы тіркеу кодымен бірге енгізілуі керек. Бағдарламалық жасақтама пайдаланушы енгізген компанияның атауы жіберілген атаумен толық сәйкес келмесе, тіркеу кодын қабылдамайды. Компанияның атауы әдетте бағдарламалық жасақтама қолданылған кезде оның ашылу экранында көрсетіледі. Егер клиент өзінің активациялық кодын берсе, ол компанияның атауысыз ешқандай пайдалы болмайды, ал активациялық кодын пайдаланатын кез келген адам оны активация процесінде енгізуі керек, бағдарламалық жасақтама экранында бастапқы сатып алушының компаниясының атауын қалдыруы керек. Бұл "сатушыны табуды" және бастапқыда өздерінің активациялық кодтарын берген клиенттерді анықтауды өте оңай етеді. Тіркеу кодын беру лицензиялық келісімді бұзу болып табылатындықтан, бағдарламалық жасақтаманы жеткізуші пайдаланушының сериялық нөмірін жарамсыз деп тануы (осы процесте пайдаланушының бағдарламалық жасақтамасын тоқтату) және заңдық шаралар қолдануы мүмкін. Бұл кейбір аймақтарда жеке құпиялылық туралы алаңдаушылықтарды тудырады.