Эко жүйелерді жаңарту және қалпына келтіру: ғылыми зерттеулер

Эко жүйелерді қалпына келтіру: биоәртүрлілікті сақтау, климат өзгеруімен күресу, жергілікті экономиканы қолдау. Өсімдіктер мен жануарлар әлемін жаңарту жолдары.

15 мин оқу

100%

Дереккөз: Ecological restoration — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Экожүйені жаңарту және қайта жаңғыртудың ғылыми зерттеуі

Экожүйені қалпына келтіру, немесе экожүйелік қалпына келтіру – бұзылған, зақымдалған немесе жойылған экожүйенің қалпына келуіне көмектесу процесі. Ол қорғаудан өзгеше, себебі ол алдын алу шараларын қабылдаудың орнына, бұрыннан зақымдалған экожүйелерді кері қайтаруға тырысады. Экожүйені қалпына келтіру биологиялық әртүрліліктің жоғалуын тоқтатуға, климаттың өзгеруімен күресуге және жергілікті экономиканы қолдауға мүмкіндік береді. Мекенжайды қалпына келтіру – белгілі бір аумақты функционалды экожүйеге қайта келтіру үшін мақсатты түрде жаңғырту. Сәтті мекенжайды қалпына келтіру үшін түрлердің өмірлік циклдері мен өзара әрекеттесуін, сондай-ақ түрлердің популяциясын қолдау үшін қажетті тағам, су, қоректік заттар, кеңістік және баспана сияқты маңызды элементтерді түсіну қажет. Егер мекенжайды бастапқы өлшеміне немесе күйіне қайтару мүмкін болмаса, жануарлардың қозғалысын қамтамасыз ету үшін арнайы белгіленген аумақтар – жануарлар дәліздері құрылуы мүмкін. Бұл дәліздер әртүрлі мекенжайларды және ашық кеңістіктерді байланыстырып, адамның ықпалымен өзгерген ландшафтта түрлердің тіршілігін жеңілдетеді. Мысалы, батпақтар көшпенді құстар үшін маңызды тоқтау орындары болып табылады, жануарлар өткелдері жануарларға тас жолдардан қауіпсіз өтуге мүмкіндік береді, ал қалалық жерлердегі қорғалған жағалау аймақтары флора мен фауна үшін қажетті баспана қызметін атқарады. Біріккен Ұлттар Ұйымы 2021-2030 жылдарды Экожүйені қалпына келтіру онжылдығы деп жариялады. Ғалымдардың пікірінше, қазіргі түрлердің жойылу қарқыны, немесе голоцендік жойылу қарқыны, қалыпты жағдайдан 1000-ден 10000 есеге дейін жоғары. Мекенжайдың жойылуы – түрлердің жойылуының басты себебі.

Түрлердің жойылу қарқынын және экожүйелік қызметтердің төмендеуін баяулату үшін екі әдіс анықталды: сапалы мекенжайды сақтау және бұзылған мекенжайды қалпына келтіру. Соңғы жылдары экологиялық қалпына келтіру жобаларының саны мен көлемі экспоненциалды түрде өсті. Қалпына келтіру мақсаттары саяси шешімдерді көрсетеді және қалпына келтіру мақсаттары орналасқан жеріне және мәдениетіне қарай өзгеше болуы мүмкін.

Анықтама

Экологиялық қалпына келтіру қоғамы қалпына келтіруді "бұзылған, зақымдалған немесе жойылған экожүйенің қалпына келу процесіне көмектесу" деп анықтайды. Экологиялық қалпына келтіруге эрозияны бақылау, орманды қайта өсіру, бөгде түрлер мен арамшөптерді жою, бұзылған жерлерді өсімдіктермен жабу, өзендерді ашыққа шығару, жергілікті түрлерді қайта енгізу және нақты түрлер үшін тіршілік ортасын және ареалды жақсарту сияқты әртүрлі әдістер кіреді. Көптеген ғалымдар мен мамандар экологиялық қалпына келтіруге жергілікті қауымдастықтар мен мүдделі тараптарды тарту қажет деп санайды және осы процесті "әлеуметтік-экологиялық қалпына келтіру" деп атайды.

Теориялық негіздер

Экологиялық қалпына келтіру экологиялық ұғымдардың кең спектрін пайдаланады.

Қиындықтар

Бұзылыс – экожүйенің жұмыс істеуін күйрететін қоршаған орта жағдайларының өзгеруі. Бұзылыс әртүрлі кеңістіктік және уақыттық өлшемдерде жүзеге асуы мүмкін және көптеген қоғамдастықтардың табиғи құрауы болып табылады. Мысалы, көптеген орман және далаларды қалпына келтіру шаралары өртті табиғи бұзылыс режимі ретінде қолданады. Дегенмен, соңғы бірнеше ғасыр ішінде адамның қызметінен туындаған әсердің күші мен көлемі артты. Экожүйедегі табиғи процестерді қайта жаңарту және адамның әсерін азайту үшін, адамның қызметінен және табиғи себептерден туындаған бұзылыстарды ажырату маңызды.

Мұрагерлік

Экологиялық ізбасарлық – уақыт өте келе, әсіресе қандай да бір бұзылыстан кейін қауымдастықтың өзгеру процесі. Көп жағдайда экожүйе бірнеше басым түрлерден тұратын қарапайым ұйымдасқандық деңгейден бастап, өзара байланысты көптеген түрлерден тұратын күрделі қауымдастыққа айналады. Қалпына келтіру көбінесе экологиялық ізбасарлық процестерін бастау, оған көмектесу немесе жеделдетуден тұрады, бұл бұзылудың ауырлығына байланысты. Желкен немесе орташа табиғи және антропогендік бұзылыстардан кейін, мұндай жүйелерді қалпына келтіру үшін мұқият басқару арқылы табиғи ізбасарлық жолдарды жеделдету қажет. Дегенмен, ауыр бұзылыстарға ұшыраған жүйелерде (мысалы, қалалық экожүйелерде) қалпына келтіру үшін табиғи ізбасарлық процестерін қолдайтын экологиялық жағдайларды қайта жаратуға күшті күш-жігер жұмсау қажет болуы мүмкін.

Фрагментация

Тіршілік ортасының фрагментациясы – биологиялық жүйедегі кеңістіктік үзілістерді сипаттайды, онда экожүйелер жер пайдалану өзгерістері (мысалы, ауыл шаруашылығы) және табиғи бұзылулар арқылы кішірек бөліктерге бөлінеді. Бұл популяцияның мөлшерін азайтумен қатар, оқшаулану деңгейін де арттырады. Мұндай кішірек және оқшауланған популяциялар жойылу қаупіне ұшырайды. Экожүйелердің фрагментациясы тіршілік ортасының сапасын төмендетеді. Фрагменттің шеті қоршаған ортаның өзгеше жағдайларын қамтиды, сондықтан ол ішкі бөлігінен өзгеше түрлерді қолдайды. Қалпына келтіру жобалары қолайлы тіршілік ортасын қосу арқылы популяцияның тиімді санын арттыра алады және оқшауланған фрагменттерді байланыстыратын тіршілік ортасы дәліздерін құру арқылы оқшаулануды азайтады. Фрагментацияның салдарымен күресу – қалпына келтіру экологиясының маңызды бөлігі. Айналасындағы ландшафттың құрамы да қалпына келтіру жобаларының тиімділігіне әсер етеді. Мысалы, қалған өсімдіктерге жақын орналасқан қалпына келтіру алаңы, одан алыс орналасқан алаңға қарағанда, тұқымдардың таралуы арқылы табиғи түрде жаңаруы мүмкін.

Экожүйелік қызмет

Экожүйелік функция – кез келген табиғи жүйенің ең негізгі және маңызды іргелі процестерін, соның ішінде зат айналымын және энергия ағынын сипаттайды. Осы экожүйелік функциялардың күрделілігін түсіну, қандай да бір экологиялық процестердің нашарлауын жою үшін қажет. Экожүйелік функциялар – жүйенің толыққанды құрамынан туындайтын қасиеттер, сондықтан оларды бақылау және басқару экожүйелердің ұзақ мерзімді тұрақтылығы үшін маңызды. Өзін-өзі толықтырып, толыққанды жұмыс істейтін экожүйе – қалпына келтіру жұмыстарының басты мақсаты. Осы мақсатқа жету үшін, экожүйенің қайсыбір қасиеттері басқаларына қалай әсер ететінін білуіміз керек, сонан соң қажетті функцияларды қалпына келтіруге болады.

Қоғамдық жиналыс

Қоғамдық жиналыс – "қауымдастық экологиясының дерлік барлығын бір тұжырымдамалық шаңырақ астында біріктіре алатын құрылым". Қоғамдық жиналыс теориясы экологиялық жағдайлары ұқсас, бірақ түрлер жиынтығы әртүрлі болатын орындардың пайда болуын түсіндіруге бағытталған. Ол түрлердің ұқсас экологиялық талаптары бар екенін болжайды, сондықтан қауымдастықтардың қалыптасуы ортақ түрлер қорынан кездейсоқ ауытқулардың нәтижесі болып табылады. Қысқасы, егер барлық түрлер экологиялық жағынан шамалы ғана ерекшеленсе, онда олардың қоныстануындағы, көші-қонын-дағы және жойылу деңгейлеріндегі кездейсоқ өзгерістер, ұқсас экологиялық ортасы бар орындар арасындағы түрлер құрамындағы айырмашылықтарға себеп болады.

Халықтық генетика

Генетикалық әртүрлілік экожүйелік процестерді қалпына келтіру үшін түрлердің әртүрлілігімен бірдей маңызды екені көрсетілді. Сондықтан экологиялық қалпына келтіру шаралары басқару тәжірибелеріне генетикалық процестерді көбірек ескереді. Қалпына келтірілген популяцияларда маңызды болып табылатын популяциялық генетикалық процестерге бастапқы әсерлер, ішкі селекцияның салдары, шеттен селекцияның салдары, генетикалық қатеу, бейімделудің бұзылуы және гендер ағыны жатады. Мұндай процестер түрдің қалпына келтіру орнында сәтті орналасатынын немесе орналаспайтынын болжауға мүмкіндік береді.

Жапырақтардың жиналуы

Жапырақ сынықтарының жиналуы қалпына келтіру процесінде маңызды рөл атқарады. Жапырақ сынықтарының көп болуы жоғары ылғалдылық деңгейін сақтайды, бұл өсімдіктердің тамыр жаюының аса маңызды факторы. Жиналу процесі жел және орманның түр құрамы сияқты факторларға байланысты. Біріншілік орман жапырақ сынықтары екіншілік орманға қарағанда көп, терең және ылғалдырақ болады. Қалпына келтіру жобасын жоспарлау кезінде осы техникалық ерекшеліктерді ескеру қажет.

Топырақ гетерогенділігінің қоғамдастық гетерогенділігіне әсері

Ресурстардың кеңістіктегі әртүрлілігі өсімдік қауымдастығының құрамына, түрлердің сан алуандығына және қалыптасу бағытына әсер ете алады. Баер және авторлар тобы (2005) биік шөпті далаларды қалпына келтіру жобасында топырақ ресурстарының әртүрлілігін өзгертіп қарастырған. Олар ресурстардың әртүрлілігін арттырудың, бір түрдің ресурстар деңгейлерінің барлық диапазонында басымдық танытуы мүмкін жағдайларда түрлердің сан алуандығын қамтамасыз ету үшін жеке өзі жеткіліксіз екенін анықтады. Олардың нәтижелері қоғамдық құралымның қалыптасуындағы экологиялық сүзгілердің рөлі туралы теориямен сәйкес келеді. Физикалық және биологиялық жағдайларға ең жақсы бейімделген жалғыз түрдің орналасуы қоғамдық құрылымды анықтауда ерекше маңызды рөл атқарады.

Инвазия және қалпына келтіру

Қайта жаңғырту инвазивті өсімдік түрлерінің таралуын азайту үшін көптеген тәсілдермен қолданылады. Бірінші әдіс бойынша, қайта жаңғырту ең алдымен инвазивті түрлердің мөлшерін азайту және олардың таралуын шектеу мақсатында жүзеге асырылады. Бұл тәсіл басып кірушілерді бақылауға баса назар аударғандықтан, қайта жаңғырту техникалары әдеттегі қайта жаңғырту жобаларынан өзгеше болуы мүмкін. Мұндай жобалардың мақсаты міндетті түрде толық экожүйені немесе ортаны қайта жаңғырту емес. Бұл жобаларда көбінесе жоғары тығыздықпен себілетін, агрессивті жергілікті түрлердің төмен сұрыпталуы бар қоспалар қолданылады. Олар себуден кейін әрқашан белсенді басқарылмайды. Бұл типтегі қайта жаңғыртуға арналған мақсатты аймақтар – инвазивті түрлердің күшті басымдығын көрсететін жерлер. Мақсат – алдымен бұл түрді жою, содан кейін қоршаған аумаққа таралатын инвазивті тұқымдардың санын азайту. Мысалы, биологиялық бақылау агенттерін (мысалы, шөп жейтін жәндіктерді) қолдану арқылы инвазивті арамшөп түрлерін басуға болады, ал қайта жаңғырту мамандары бір уақытта босатылған ресурстарды пайдаланатын жергілікті өсімдік түрлеріне тұқым себуге мүмкіндік алады. Бұл тәсілдердің арамшөптерді азайтуда тиімді екені көрсетілген, бірақ қосымша арамшөптерді бақылау шаралары (мысалы, шабу немесе қайта себу) болмаса, бұл ұзақ мерзімді тұрақты шешім емес. Қайта жаңғырту жобалары экологиялық қоғамдастықты басып кіруге төзімді ететін факторларды жақсырақ түсіну үшін де қолданылады. Қайта жаңғырту жобаларында инвазивті түрлерді бақылау үшін қолданылатын іске асыру стратегиялары мен әдістерінің кең ауқымы бар болғандықтан, экологтар оларды инвазия туралы теорияларды сынау үшін пайдалана алады. Функционалдық экологияны енгізу, функционалды жағынан әртүрлі қайта жаңғыртуларда инвазия деңгейі төмен екенін көрсетті. Сонымен қатар, зерттеулер инвазивті түрлерге функционалды ұқсас жергілікті түрлерді қолдану инвазивті түрлермен бәсекелесуге жақсы мүмкіндік беретінін көрсетті. Қайта жаңғырту экологтары инвазияны бақылаудың ең табысты басқару техникаларын жақсырақ түсіну үшін әртүрлі қайта жаңғырту орындарында қолданылатын әртүрлі стратегияларды пайдаланды. Қайта жаңғырту экологиясын толыққанды ғылымға айналдыру және оның тәжірибесін жақсарту үшін қалпына келтірілген қоғамдастықтардың дамуын анықтайтын процестер туралы қорытындылар жасау қажет. Жаңа эксперименттер жоспарлануы мүмкін, бірақ алға жылжудың бір жолы – қолданыстағы қайта жаңғырту зерттеулерінен алынған деректерді өсімдік түрлерінің өнімділігін олардың экологиялық ерекшеліктерімен байланыстыру үшін пайдалану.

Restoration is used as a tool for reducing the spread of invasive plant species many ways. The first method views restoration primarily as a means to reduce the presence of invasive species and limit their spread. As this approach emphasizes the control of invaders, the restoration techniques can differ from typical restoration projects. The goal of such projects is not necessarily to restore an entire ecosystem or habitat. These projects frequently use lower diversity mixes of aggressive native species seeded at high density. They are not always actively managed following seeding. The target areas for this type of restoration are those which are heavily dominated by invasive species. The goals are to first remove the species and then in so doing, reduce the number of invasive seeds being spread to surrounding areas. An example of this is through the use of biological control agents (such as herbivorous insects) which suppress invasive weed species while restoration practitioners concurrently seed in native plant species that take advantage of the freed resources. These approaches have been shown to be effective in reducing weeds, although it is not always a sustainable solution long term without additional weed control, such as mowing, or re seeding. Restoration projects are also used as a way to better understand what makes an ecological community resistant to invasion. As restoration projects have a broad range of implementation strategies and methods used to control invasive species, they can be used by ecologists to test theories about invasion. The incorporation of functional ecology has shown that more functionally diverse restorations have lower levels of invasion. Furthermore, studies have shown that using native species functionally similar to invasive species are better able to compete with invasive species. Restoration ecologists have also used a variety of strategies employed at different restoration sites to better understand the most successful management techniques to control invasion. To develop restoration ecology into a full science and to improve its practice requires generalizations about the processes governing the development of restored communities. While new experiments can be designed , one way forward is to use data from existing restoration studies to relate plant species performance to their ecological trait.

Бірінен соң бірі келетін траекториялар

Егер бірнеше тұрақты күйлер болса, қалаған тізбектелген даму жолымен ілгерілеу қиын болуы мүмкін. 40 жылдан астам батпақты жерлерді қалпына келтіру деректерін қарастырып, Клотцли мен Гутжанс (2001) күтпеген және қаламаған өсімдіктер жиынтығы "орта жағдайлары мақсатты қоғамдарға қолайлы емес екенін көрсетеді" деп мәлімдейді. Тізбектелген даму күтпеген бағытта жүруі мүмкін, бірақ қоршаған ортаның жағдайларын тар шеңберде ұстау мүмкін тізбектелген даму траекторияларын шектеуге және қалаған нәтижеге жету мүмкіндігін арттыруға көмектеседі.

Қайта қалпына келтіру үшін жерді сатып алу

Зерттеу "жоғары табысты" елдердің диетасын – ет тұтынуын азайту арқылы – және босатылған жерді қалпына келтіру арқылы климаттың өзгеруін азайту мүмкіндіктерін сандық түрде бағалады. Олардың пікірінше, гипотетикалық диеталық өзгеріс "жоғары табысты елдердің диетасының жылдық ауыл шаруашылығы өндірісінен болатын шығарындыларын 61%-ға төмендетіп, сондай-ақ 98,3 (55,6–143,7) Гт эквиваленті көлемде сіңірілуіне мүмкіндік береді, бұл табиғи өсімдіктер толық жетілгенге дейін қазіргі әлемдік ауыл шаруашылығы шығарындыларының шамамен 14 жылына тең", олар бұл нәтижені "қос климаттық дивиденд" деп атады.

Қайта қалпына келтіру үшін материалды алу

Көптеген қалпына келтіру жобалары үшін қалпына келтірудің сәттілігін арттыру және нашар бейімделудің салдарларын азайту үшін жергілікті популяциялардан материал алу жалпыға ортақ ұсыныс болып табылады. Дегенмен, "жергілікті" анықтамасы түрлерге, мекендеу ортасына және аймаққа байланысты өзгеруі мүмкін. АҚШ Орман шаруашылығы қызметі жақында минималды қысқы температура аймақтары, құрғақтық деңгейі және III деңгейлі экологиялық аймақтардың комбинациясына негізделген уақытша тұқымдық аймақтарды әзірледі. Қатаң қашықтық ұсынымдары бермей, басқа нұсқаулар түрлердің қазіргі немесе болашақтағы климаттық өзгерістерге байланысты сезінетін орталық жағдайларға ұқсас орталық жағдайларға сәйкес тұқымдарды табуға кеңес береді. Мысалы, Castilleja levisecta үшін іздеу жұмыстары көрсетті, ұқсас орталық айнымалыларға сәйкес алыс орналасқан популяциялар, жақын орналасқандарға қарағанда қалпына келтіру жобасына жақсырақ бейімделген. Сол сияқты, жаңа әдістер жиынтығы орталық жағдайларға генетикалық бейімделу негізінде оңтайлы бастапқы популяцияларды анықтау үшін ген-орталық өзара әрекеттесуді зерттеуде.

Қиындықтар

Кейбіреулер экожүйені қалпына келтіруді іс жүзінде мүмкін емес деп санайды, себебі қалпына келтіру жұмыстары көбінесе өз мақсаттарына жетпейді. Hilderbrand және басқалар атап көрсетеді, көп жағдайда (экожүйелік функциялар, түрлер арасындағы қарым-қатынастар және т.б.) белгісіздік ескерілмейді, ал "толық" қалпына келтіру үшін белгіленген уақыт шегі орынсыз қысқа, сондай-ақ толыққанды масштабтағы қалпына келтірудің маңызды көрсеткіштері қолданылу мүмкіншілігіне байланысты назардан тыс қалдырылады немесе қысқартылады. Кейбір жағдайларда экожүйе соншалықты зардап шегіп, оны тастап кету (ауыр зардап шеккен экожүйенің өздігінен қалпына келуіне рұхсат беру) – ең орынды шешім болуы мүмкін. Жергілікті тұрғындар кейде үлкен жыртқыштарды немесе тұрақты өрттер сияқты жағдайды өзгертетін өсімдіктерді енгізуді көздейтін қалпына келтіру шараларына қарсы шығады, себебі бұл аймақтағы адамдардың тұруына қауіп төндіреді. Қалпына келтіру процесінің теріс салдары ретінде жоғары экономикалық шығындар да қарастырылуы мүмкін. Қоғамдық пікір қалпына келтірудің мүмкін болуы үшін өте маңызды; егер халық қалпына келтірудің шығындары оның пайдасынан асып түседі деп сенсе, ол оны қолдамайды. Сонымен қатар, қалпына келтіру туралы көптеген мифтерге қатысты болжамдар жасалады, мысалы, "көшірме" әдісі, онда бір аймақта нәтиже берген қалпына келтіру жоспары басқа аймаққа да сол нәтижелерді күтіп қолданылады, бірақ олар іске аспайды. 2009 жылы тәжірибелі мамандар мен ғалымдар арасында жүргізілген сауалнамада "ғылым мен тәжірибе арасындағы алшақтық" ғылымның және қалпына келтіру тәжірибесінің дамуын шектейтін екінші ең көп кездесетін себеп ретінде тізілді. Мысалы, қалпына келтіру экологиясы саласындағы көптеген жарияланымдар нақты шешімдер ұсынбастан проблеманың ауқымын терең зерттейді. Бұл алшақтықты жоюдың бір жолы – Экологиялық қалпына келтіру қоғамының Экологиялық қалпына келтіру практикасының халықаралық қағидалары мен стандарттарын әзірлеу (төменде қараңыз) болды, алайда бұл тәсіл күмәнді, ал осы саладағы белсенді ғалымдар бұл шектеуші екенін, ал қағидалар мен нұсқаулар икемділікті ұсынатынын айтады. Қалпына келтіру экологтарының қалпына келтіру жобалары туралы кең ауқымды деректерді жинауға тырысуы деректерді алуда үлкен қиындықтарға соқтырады. Менеджерлер жинаған дерек мөлшері мен сақталған жазбалар саны әртүрлі. Кейбір мекемелер деректердің тек бірнеше физикалық көшірмесін сақтайды, бұл зерттеушілер үшін оларға қол жеткізуді қиындатады. Көптеген қалпына келтіру жобалары уақыт пен қаржылық шектеулерге тап болады, сондықтан деректерді жинау және жазбаларды сақтау әрқашан мүмкін болмайды. Сондай-ақ, көміртегінің жиналуын және азық-түлік өндірісін теңестіру үшін жерді тиімді пайдалануды бағалау қажет.

Some view ecosystem restoration as impractical, partially because restorations often fall short of their goals. Hilderbrand et al. point out that many times uncertainty (about ecosystem functions, species relationships, and such) is not addressed, and that the time scales set out for 'complete' restoration are unreasonably short, while other critical markers for full scale restoration are either ignored or abridged due to feasibility concerns. In other instances an ecosystem may be so degraded that abandonment (allowing a severely degraded ecosystem to recover on its own) may be the wisest option. Local communities sometimes object to restorations that include the introduction of large predators or plants that require disturbance regimes such as regular fires, citing threat to human habitation in the area. High economic costs can also be perceived as a negative impact of the restoration process. Public opinion is very important in the feasibility of a restoration; if the public believes that the costs of restoration outweigh the benefits they will not support it. Furthermore, many assumptions are made about myths of restoration such as carbon copy, where a restoration plan, which worked in one area, is applied to another with the same results expected, but not realized. In a 2009 survey of practitioners and scientists, the "science practice gap" was listed as the second most commonly cited reason limiting the growth of both science and practice of restoration. For instance, many publications in restoration ecology characterize the scope of a problem in depth, without providing concrete solutions. One approach to addressing this gap has been the development of International Principles & Standards for the Practice of Ecological Restoration by the Society for Ecological restoration (see below) – however this approach is contended, with scientists active in the field suggesting that this is restrictive, and instead principles and guidelines offer flexibility. There is further complication in that restoration ecologists who want to collect large scale data on restoration projects can face enormous hurdles in obtaining the data. Managers vary in how much data they collect, and how many records they keep. Some agencies keep only a handful of physical copies of data that make it difficult for the researcher to access. Many restoration projects are limited by time and money, so data collection and record keeping are not always feasible. and evaluating the best use of land to balance carbon storage and food growing.

Шығарындыларды азайтудың орнына қалпына келтіру

Табиғатты қалпына келтірудің климатқа тигізер пайдасы "жалғасып жатқан қалдық отын шығарылымдарының масштабымен салыстырғанда мардымсыз". Бұл "қалдық отыннан бас тартудың орнына, жерді күтіп-сақтауға артықша сенуге" әкелуі мүмкін. Осы мәселелерге қарамастан, табиғатты қалпына келтіруге назар аудару артып келеді, бір зерттеуде "Жерді қалпына келтіру климатты өзгертумен күресудің маңызды жолы болып табылады, бірақ ол қалдық отын шығарылымдарын азайтудағы кешігулерді толықтыра алмайды" делінеді, себебі "келесі онжылдықтарда күтілетін жаһандық температураның ең жоғары деңгейін айтарлықтай төмендету үшін оны жеткілікті жылдамдықпен жасау мүмкін емес". Сонымен қатар, консервациялық биология көбінесе омыртқалы және омыртқасыз жануарларға олардың айқындылығы мен танымалдылығы үшін назар аударады, ал қалпына келтіру экологиясы өсімдіктерге бағытталған. Қалпына келтіру экологиясы өсімдіктерге бағытталған, өйткені қалпына келтіру жобалары әдетте өсімдіктер қоғамдастығын құрудан басталады. Экологиялық қалпына келтіру өсімдіктерге бағытталған болса да, жеке экожүйелер мен қалпына келтіру жобалары үшін "шатыр түрлері" болуы мүмкін.

Тарих

Жергілікті халықтар, жерді басқарушылар, табиғатты қорғаушылар және қарапайым адамдар мыңдаған жылдар бойы экологиялық қалпына келтіру немесе экологиялық басқарумен айналысып келеді. Экологиялық қалпына келтіру ғылымы экологияның жеке саласы ретінде ХХ ғасырдың соңында қалыптасты.

АҚШ

Экология ғылыми дисциплина ретінде қалыптасуына дейін, 20 ғасырдың басында ірі аңдарды қалпына келтіру арқылы кең ауқымды қалпына келтіру жұмыстары басталды. 1921 жылы профессор Эдит Робертс құрған Вассар колледжінің экологиялық зертханасының қалпына келтіру бағдарламасы одан кейін жүргізілді. UW Арборетумы 20 ғасырдың бірінші жартысында биік шөпті далаларды зерттеу орталығы болды және бақыланған өртеу сияқты техникаларды зерттеді. Экологияны қалпына келтіру экология мен табиғи ресурстарды басқарудың жекелеген саласы ретінде 1980 жылдары қорғалатын табиғи аумақтардың саны күрт өскен кезде пайда болды. Анишинаабек/Нешнабектер Ұлы көлдер аймағында экологиялық қалпына келтіру жобаларын жүргізіп келеді, олар, Кайл Уайттың сөзімен айтқанда, "Анишинаабектің терең тарихы мен индустриалды жаулау науқандарының салдарының тоғысқан жерінде жергілікті адам және адам емес қарым-қатынастар мен оқиғалардан үйренуге, бейімделуге және тәжірибеге енгізуге ұмтылады".

Австралия

Австралияда 1930 жылдары басталган тарихи маңызы бар экологиялық қалпына келтіру жобалары жүргізілді. Бұл жобалар Австралияның алғашқы халықтарының қауымдастықтарын күштеп иемденуден кейін отарлаушы қоныс аударушылардың келтірген экологиялық зиянына жауап ретінде пайда болды. Алғашқы халықтар қауымдастықтарының мол Дәстүрлі Экологиялық Білімі тарихи қалпына келтіру жобаларында қолданылмады. Австралияның алғашқы қоныс аударушыларының қалпына келтіру жобаларының көпшілігін еріктілер бастады, көбінесе қоғамдық топтар түрінде. Көптеген еріктілер ботаникалық және экологиялық білім сияқты ғылыми ресурстарды бағалап, пайдаланды. Жергілікті және мемлекеттік органдар, сондай-ақ өнеркәсіп өкілдері де қатысты. Австралиялық ғалымдар маңызды рөл атқара бастады. Өсімдік жамылғысының деградациясын тоқтатуға қызығушылық танытқан көрнекті ғалым, Аделаида университетінің ботанигі және өсімдік экологы, профессор Т.Г. Осборн 1920 жылдары құрғақ аймақтың жергілікті өсімдіктерінің деградация себептерін зерттеуді жүргізді. Осы уақыттан бастап австралиялық ботаниктер, өсімдік экологтары және топырақ эрозиясын зерттеушілер нашарлаған жерлерде экологиялық функцияны қалпына келтіруге үлкен қызығушылық танытты. Австралиялық қоныс аударушылардың бұзылған табиғи экожүйені қалпына келтіруге жасаған ең алғашқы әрекеті 1896 жылы Найрмде (Кулин ұлысының халқына белгілі) немесе Порт-Филлип шығанағында, Мельбурнда басталды. Жергілікті билік пен қоғамдық топтар жағалаудағы қорықтардың бұзылған аумақтарын жергілікті өсімдік түрімен – Жағалау тетрасымен (Leptospermum laevigatum) қайта отырғызды. Шын мәнінде, қалпына келтіру аймағының жобасы құрғақ аймақтың қатал жағдайларына жақсы бейімделгендіктен, Жаңа Оңтүстік Уэльс мемлекеттік үкіметі оны мемлекеттің құрғақ батыс бөлігінің жиырма миллион гектарын қалпына келтіру үшін үлгі ретінде қабылдады. Бұл туралы заң 1949 жылы қабылданды. Австралияның тағы бір маңызды ерте отарлаушы экологиялық қалпына келтіру жобасы Жаңа Оңтүстік Уэльстің солтүстік жағалауында жүргізілді. Шамамен 1840 жылдан бастап қоныс аударушылар жағалаудың ішкі аймақтарын күштеп басып алды, алғашқы халықтардың қауымдастықтарын иемденді, биологиялық түрлерге бай тропикалық орманның кең аумақтарын жойды және жерді фермаларға айналдырды. Жаңбырлы орманның тек шағын бөліктері ғана сақталды. 1935 жылы сүт шаруашылығымен айналысатын Амброз Кроуфорд Лумли Парк қорығындағы Алстонвилл қаласында жергілікті жаңбырлы орманды немесе "Үлкен Шөптесін" (Төменгі тропикалық жаңбырлы орман) деп аталатын 1,7 гектар жерді қалпына келтіруді бастады. Оның негізгі қалпына келтіру әдістері жаңбырлы орман өсімдіктерін тұншықтыратын арамшөптерді жою және жаңбырлы орманға қолайлы жергілікті түрлерді отырғызу болды. Кроуфорд кеңесші ретінде кәсіби мемлекеттік ботаниктерді пайдаланды және жергілікті үкіметтен қолдау алды. Қалпына келтірілген жаңбырлы орман қорығы бүгінге дейін сақталған.

Australia has been the site of historically significant ecological restoration projects, commencing in the 1930s. These projects were responses to the extensive environmental damage inflicted by colonising settlers, following the forced dispossession of the First Nations communities of Australia. The substantial Traditional Ecological Knowledge of First Nations communities was not utilised in the historical restoration projects. Many of the first Australian settler restoration projects were initiated by volunteers, often in the form of community groups. Many of these volunteers appreciated and utilised science resources, such as botanical and ecological knowledge. Local and state government agencies participated, and also industry. Australian scientists came to play an increasingly important role. A prominent scientist who took an interest in the reversal of vegetation degradation was botanist and plant ecologist Professor T G Osborn, University of Adelaide, who, in the 1920s, conducted pioneering research into the causes of arid zone indigenous vegetation degradation. From this time, Australian botanists, plant ecologists and soil erosion researchers have increasingly developed interests in the recovery of ecological functioning on degraded sites. The earliest known attempt by Australian settlers to restore a degraded natural ecosystem commenced in 1896, at Nairm (as it is known to people of the Kulin nation), or Port Phillip Bay, Melbourne. Local government and community groups replanted degraded areas of the foreshore reserves with the indigenous plant species, Coastal Teatree (Leptospermum laevigatum). In fact, as the regeneration area project was so well adapted to the harsh arid zone conditions, the New South Wales state government adopted it as a model for the proposed restoration of the twenty million hectares of the arid western portion of the state that had been reduced to a severely eroded condition. Legislation to this effect was passed in 1949. Another significant early Australian settler ecological restoration project occurred on the north coast of New South Wales. From approximately 1840 settlers forcibly occupied the coastal hinterlands, dispossessed First Nations communities, destroyed extensive areas of biologically diverse rainforest and converted the land to farms. Only small patches of rainforest survived. In 1935 dairy farmer Ambrose Crawford began restoring a degraded four acre (1.7 hectare) patch of local rainforest, or "Big Scrub" (Lowland Tropical Rainforest), as it was referred to, at Lumley Park reserve, Alstonville. His main restoration techniques were clearing weeds that were smothering the rainforest plants and planting of suitable indigenous rainforest species. Crawford utilised professional government botanists as advisors, and received support from his local government council. The restored rainforest reserve still exists today.

Табиғи капитал комитетінің 25 жылдық жоспарға арналған ұсынысы

Ұлыбританияның Табиғи капитал комитеті (NCC) 2014 жылғы наурызда жарияланған «Табиғи капиталдың жағдайы» атты екінші баяндамасында, Үкіметтің қоршаған ортаны алдыңғы ұрпақтан жақсы қалдыру мақсатына жету үшін Англияның табиғи капиталын сақтау және жақсартуға бағытталған 25 жылдық ұзақ мерзімді жоспар қажет екенін ұсынды. Ұлыбританияның Қоршаған орта, тамақ және ауыл шаруашылығы министрі Оуэн Патерсон 2012 жылғы қарашада өткен NCC іс-шарасында табиғи ортаға деген ұмтылысын және Комитеттің жұмысының осы ұмтылысқа қалай сәйкес келетінін былай сипаттады: «Мен тек табиғи активтерімізді сақтағым ғана емес, оларды жақсартуды қалаймын. Біз олардан мүмкіндігінше көп пайда алуымыз керек, сонымен бірге олар болашақ ұрпақтарға қолжетімді болуын қамтамасыз етуіміз керек. NCC-нің инновациялық жұмысы осы мақсатқа бағытталған».