Кіріспе

Британдықтардың 1775 жылы американдық колонияларда көтеріліс жариялауы. "Көтеріліс және бүлікшілікті басу туралы жариялау" деп ресми аталатын бұл жариялау, Джордж III-тің американдық революцияның бастапқы кезеңінде Бункер-Хилл шайқасы туралы хабарға берген жауабы болды. 1775 жылдың 23 тамызында жарияланған бұл қаулыда американдық колониялардың бір бөлігі "ашық және жария түрде көтеріліс" күйінде деп жарияланды. Онда империяның шенеуніктеріне "осындай көтеріліске қарсы тұру және оны басу үшін барлық күштерін жұмсау" бұйрық берілді. 1775 жылғы көтеріліс жариялауы империяның барлық азаматтарын, соның ішінде Ұлыбританиядағыларды да, көтерілісшілермен "құпия хат алмасып жүрген" кез келген адамды жазалауға шақырды.

Іске асыру

Көтеріліс туралы жарлық Колониялық хатшы Лорд Дартмутқа Екінші Континенттік Конгрестің Зәйтүн бұтағы петициясының көшірмесін беруден бұрын дайындалды. Король Георг III отаршылдардың петициясын қабылдаудан бас тартқандықтан, 1775 жылғы 23 тамыздағы Көтеріліс туралы жарлық оған жауап ретінде әрекет етті. 27 қазанда Норттың кабинеті парламент ашылған кезде король Георг III оқыған Тақтың сөйлеуінде жарлықты кеңейтті. Корольдің сөзінде бүлікшілердің "тәуелсіз империя" құруға тырысып жатқаны, олардың патшаға адалдығын білдіруі шын емес екені, бұл "қастандық" арқылы жетекшілердің ықпалымен туындап отырғаны айтылды. Сондай-ақ, король Георг дағдарысты күшпен шешуге ниеттенгені және тіпті британдықтарды бірін-біріне қарсы қоймай, көтерілісті басу үшін "шетелдік көмек ұсыныстарын" қарастырып жатқаны көрсетілді. Сол кездегі парламенттегі Американы қолдайтын азшылық үкіметтің отаршылдарды тәуелсіздікке итермелеп жатқаны туралы ескертті, көптеген отаршылдар басшылары мұны қаламағандарын мәлімдеді.

Американың жауабы

1775 жылғы 6 желтоқсанда Континенттік конгресс Көтеріліс туралы жариялауға жауап ретінде былай мәлімдеді: олар әрқашан корольге адал болғанмен, Парламенттің оларға билік етуге заңды құқығы болған емес, себебі колониялар демократиялық түрде өкілдік етілмеген. Конгресс Парламенттің британдық Конституцияны бұзуына қарсы тұруды жалғастыруды өздерінің міндеті деп санды және «азаматтық соғыстың» «апаттарынан» қашып құтылуға үміттенсе де, Ұлыбританиядағы «американдық азаттыққа қолдау көрсеткен, көмектескен немесе көмектесуге қатысқан» кез келген адам жазаланса, оларға жауап қайтарылатынын айтты. Корольдің жариялауы мен тақтан сөйлеген сөзі Джон Дикинсон сияқты Конгресстегі орталық саясатты ұстанатын адамдардың беделін түсірді, олар король колониялар мен Парламент арасындағы дауды шешудің жолын табады деп үміттенеді. Георг III-тің келісімге келуге бейім еместігі анық болған соң, империяға деген құрмет азайды және тәуелсіздікке ұмтылыс шындыққа айналды, бұл 1776 жылғы 4 шілдеде Американың Тәуелсіздік декларациясымен аяқталды.

Қайтарып алу

Король Георг III 1782 жылғы 5 желтоқсанда парламенттің ашылу отырысында Тақтың сөйлеуі арқылы сөз сөйледі. Бұл оның Лорд Норттың соғыстағы премьер-министр лауазымынан кеткеннен кейінгі алғашқы сөзі болды, ол парламенттің Солтүстік Америкадағы шабуылдық соғысты тоқтату туралы шешімімен өткен сессияда айтылған еді. Осы уақыт аралығында король өзінің лордтары мен джентльмендеріне "Солтүстік Америка құрлығындағы шабуылдық соғыстың әрі қарай жалғастырылуын" тоқтатуға бұйрық бергенін және осы іске уақытты ысырап етпегенін мәлімдеді. Ұлыбритания тажынан бас тартып, қасиетті Рим империясындағы Брауншвейк князі ретінде Германиядағы иеліктеріне зейнетке шығу мүмкіндігін қарастырғаннан кейін, Георг III парламентке "менің парламентым мен халқымның" қалауын орындайтынына сендірді, бұл туралы ол тәж кию кезіндегі Тақтың сөйлеуінде уәде берген болатын. Георг III содан кейін бірлескен отырысқа Америка Конгресіне көтерілісшіл Солтүстік Америка колонияларын "еркін және тәуелсіз мемлекеттер" деп жариялаған өтінішін ұсынғанын, сондай-ақ келісілген және басқа да алдын ала шарттар туралы хабарлады. Американың тәуелсіздігі туралы соңғы сөзінде ол былай деді: "Дін, тіл, мүдделер, сезімдер екі елдің арасындағы берік одақтың байланысын құруы мүмкін, және мен осылай болады деп үміттенемін. Осы мақсатта, менің тарапымнан назар да, ынта да кем болмайды."