Вильгот Сьёман: Швецияның тұңғыш режиссері және жазушысы

Кіріспе

Швед жазушысы және кинорежиссері Дэвид Харальд Вильгот Шёман (2 желтоқсан 1924 – 9 сәуір 2006) – швед жазушысы және кинорежиссері. Оның фильмдері әлеуметтік топтар, мораль және сексуалдық табулар сияқты көтеріңкі мәселелерді қамтиды, Ингмар Бергманның күйзеліске толы кейіпкерлерін француз жаңа толқынының авангард стилімен үйлестіреді. Ол «491» (1964), «Мен қызығушымын (сары)» (швед тілінде «Jag är nyfiken – gul») (1967) және «Мен қызығушымын (көк)» («Jag är nyfiken – blå») (1968) фильмдерінің режиссері ретінде ең танымал, бұл фильмдер сол кездегі кинода көрсетілуге болатын нәрсенің шегін кеңейтіп, тақырыптарын қасақана оятушылық және ашық түрде қарастырды.

Мансап

Сёман Стокгольмде жұмысшы отбасында дүниеге келген. Оның әкесі Андерс В. Сёман – құрылысшы, анасы – Мандис Петтерссон. Сёман 15 жасында астық компаниясында кеңсе кызметкері болып жұмыс істеді, бірақ 1945 жылы студенттік емтиханды тапсырып, кейін Стокгольм университетінде оқыды. Одан кейін түрмеде жұмыс істеп, пьесалар жазды (ешқайсысы қойылмады). 1963 жылы Ингмар Бергманның «Қысқы жарық» («Nattvardsgästerna») фильмін түсіруге көмектесті. Сёманның екінші фильмі, 1964 жылғы «491», Ларс Гёрлингтің романы негізінде түсірілген. Фильмде гомосексуализм және жасөспірімдердің қылмыстары мәселелері көтеріледі; онда қызды иттің зорлағаны бір көріністе көрсетілмейді. Оның төртінші фильмі, 1966 жылғы «Менің қарындасым, менің сүйіктімім» (Syskonbädd 1782) тағы да Биби Андерссонның қатысуымен түсірілген. Фильм Джон Фордтың 17 ғасырға жататын «Ол жезөкше» пьесасының негізінде жасалған, ол бауыр мен қарындастың арасындағы инцест туралы айтады. Оның ең танымал фильмі – «Мен қызығушымын (сары)» саяси фильм болып табылады, ол швед қоғамын сын тұрғысынан, солшыл көзқараспен қарастырады. Фильмде Лена Найман сомдаған, Швециядағы әлеуметтік топтар туралы сұрақтар қоятын жас жұмысшы студенті бейнеленген. «Кино-правда» стилінде түсірілген фильмде ол: «Швецияда топтық жүйе бар ма?» – деп сұрайды. Ал оған: «Бұл адамдарға байланысты. Оларды жалаңаш қалдырсаң, бәрі бірдей, киіндірсең – топтық жүйе пайда болады» – деп жауап береді. Фильмде кейіпкердің Börje Ahlstedt ойнаған жас жігітпен романы көрсетіледі. Фильмнің ашық көріністері мен екеуінің жыныстық қатынасының реалистік суреттері Швецияда да, шетелде де дау тудырды. Рекс Рид фильмді «нашар және жиреншікті» деп атады, ал Сёманды «өте ауру швед, үлкен эгосы бар және иық шашын суретке түсіруді ұнататын» деді, бірақ Норман Мейлер оны «өмірімде көрген ең маңызды фильмдердің бірі» деп сипаттады. Ұлыбритания цензурасы фильмнен 11 минуттық бөлікті алып тастады, ал 1968 жылдың қаңтарында АҚШ кедені фильмнің көшірмелерін әдепсіз деп танып, АҚШ-тың көп бөлігінде порнография ретінде тыйым салды. АҚШ Жоғарғы Соты Бірінші түзету негізінде әдепсіздікке қарсы тыйымды жойғаннан кейін, ол 1995 жылы өнертапқыш, өнеркәсіпші және Нобель сыйлығының негізін қалаушы Альфред Нобельдің өмірбаянына арналған «Альфред» атты соңғы фильмін түсірді. Ол 81 жасында Стокгольмдегі Сент-Геранс ауруханасында ми қан кетуінен қайтыс болды. Ол осы сот ісі бойынша 2003 жылы Ингмар Бергман сыйлығымен марапатталды.

Sjöman was born in Stockholm, in a working class family. His father, Anders W. Sjöman, was a builder; his mother was Mandis Pettersson. Sjöman became a clerk with a cereal company aged 15, but passed his studentexamen in 1945 and studied at the later Stockholm University. He then worked in a prison while writing plays (none of which were produced). He assisted Ingmar Bergman with his 1963 film, Winter Light ("Nattvardsgästerna"). Sjöman's second film, 491, from 1964, is based on a novel by Lars Görling and deals with the issues of homosexuality and juvenile delinquency; it includes a scene in which a girl is raped, off screen, by a dog. His fourth film, My Sister My Love (Syskonbädd 1782), from 1966, again starred Bibi Andersson and is based on 'Tis Pity She's a Whore, a 17th century play by John Ford about incest between twins, a brother and sister. His most well known film, I Am Curious (Yellow), was a political film that examined Swedish society from a critical, leftist viewpoint, portraying a young working class sociology student, played by Lena Nyman, interviewing people about social classes in Sweden. Filmed in a knowing cinéma vérité style, she asks, "Do we have a class system in Sweden?" and receives the reply, "It depends on the people. Undress them, and they're all the same; dress them, and you have a class system." The film also shows the protagonist's affair with a young man, played by Börje Ahlstedt, and sparked controversy both in Sweden and abroad because of its nudity and realistic scenes of sexual intercourse between the two lovers. Rex Reed said the movie was "vile and disgusting" and Sjöman was "a very sick Swede with an overwhelming ego and a fondness for photographing pubic hair", but Norman Mailer described it as "one of the most important pictures I have ever seen in my life". An 11 minute section was cut by the British censor, and copies of the film were seized by U. S. Customs in January 1968 as obscene, and banned as pornography in most of the United States. After the US Supreme Court overturned the anti obscenity ban on First Amendment grounds,

He directed his last film in 1995, a biography of Alfred Nobel, inventor, industrialist, and founder of the Nobel Prizes, entitled Alfred. He died at age 81 from a cerebral haemorrhage in St. Görans Sjukhus in Stockholm, He had been awarded the Ingmar Bergman Prize in 2003 for pursuing this court case.