Лив Ульманн: Норвегиялық актриса және Ингмар Бергманның серігі

Кіріспе

Норвегиялық актриса (1938 жылы туған)

Лив Йоханне Ульманн (16 желтоқсан 1938 жылы туған) – норвегиялық актриса. Барлық уақыттағы ең ұлы еуропалық актрисалардың бірі саналатын Ульманн, кинорежиссер Ингмар Бергманның музасы және тұрақты серіктесі ретінде танымал. Ол оның көптеген фильмдерінде ойнаған, соның ішінде «Персона» (1966), «Жылау мен шыбыраулар» (1972), «Некедегі көріністер» (1973), «Аннаның құмарлығы» (1969) және «Күзгі соната» (1978). Ульманн 1972 жылы «Эмигранттар» фильмі үшін «Алтын глобус» сыйлығын жеңіп алды және тағы төрт рет номинацияға ие болды. Сондай-ақ, «Эмигранттар» және Ингмар Бергманның «Бетпе-бет» фильмдері үшін ең үздік әйел рөлі номинациясы бойынша «Оскар» сыйлығына екі рет ұсынылды.

Ерте өмір

Ульманн Жапонияның Токио қаласында норвегиялық ата-ананың қызы ретінде дүниеге келді. Оның әкесі Эрик Вигго Ульманн (1907–1945) – сол кезде Токиода жұмыс істеген авиация инженері, ал анасы – Яна Эрбе (құрметті аты – Лунд; 1910–1996). Оның әкесінің әкесі Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Норвегиядағы қаласынан еврейлерге қашуға көмектескені үшін Дахау концлагеріне жіберілді; ол сол лагерде қайтыс болды. Ол екі жаста болғанда, отбасы Канаданың Онтарио штатындағы Торонто қаласына көшіп келді, онда оның әкесі Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Торонто аралындағы (Онтарио көлінде) норвегиялық әуе күштерінің базасында жұмыс істеді. Отбасы Нью-Йоркке көшіп барды, төрт жылдан кейін оның әкесі ұшақ пернесіне тиіп алған бас жарақатынан ұзақ ауруханада жатқаннан кейін қайтыс болды, бұл оқиға оған зор күйзеліс әкелді. Оның анасы екі қызын тәрбиелеп, кітап сатушы болып жұмыс істеді. Соңында олар Норвегияға көшіп, Тронхейм қаласына қоныстанды.

Мансап

Уллманн актерлық мансабын 1950-ші жылдардың ортасында Норвегияда сахналық актриса ретінде бастады. Ол мансабының көп бөлігінде театрларда ойнауын жалғастырды және Хенрик Ибсеннің «Күлкі үйі» пьесасындағы Нора рөлін сомдағанымен танылды. Ол швед режиссері Ингмар Бергманмен жұмыс істей бастағаннан кейін кеңінен танымал болды. Кейіннен ол оның 10 фильмінде ойнады, соның ішінде «Персона» (1966), «Аннаның құмарлығы» (1969), «Жылау мен шыбыраулар» (1972) және «Күзгі соната» (1978) фильмдері, соңғысында оның әріптесі Ингрид Бергман швед киносымен қайтадан айналыса бастады. Ол швед актері және Бергманмен бірге жұмыс істеген Эрланд Йозефсонмен жиі бірге ойнады, олар 1973 жылы «Некеден көріністер» швед теледрамасында түсті, ол содан кейін толық метражды фильмге өңделді және кинотеатрларда көрсетілді. Уллманн Ричард Аттенбороның режиссерлік жұмысы болған «Көпір тым алыс» (1977) фильмінде Лоренс Оливьемен бірге ойнады. Ол 40-тан астам сыйлыққа ұсынылып, оның ішінде түрлі өмірлік жетістік сыйлықтарын алды, Ұлттық кино сыншылары қоғамынан үш рет «Ең үздік актриса» сыйлығын, Ұлттық кино кеңесінен үш рет жеңіп алды, Нью-Йорк кино сыншылары шеңберінен үш сыйлық және «Алтын глобус» алды. 1971 жылы Уллманн «Эмигранттар» фильмі үшін «Ең үздік актриса» номинациясын алды, ал 1976 жылы «Бетпе-бет» фильмі үшін қайтадан ұсынылды. Уллманн 1975 жылы Нью-Йорк сахнасында «Күлкі үйі» ролімен дебют жасады. Одан кейін «Анна Кристи» және «Адамдардың арасындағы арбалар» фильмдерінде түсті, сондай-ақ «Мен анамды еске аламын» атты аса сәтті болмаған музыкалық нұсқасында ойнады. Ричард Роджерс жазған бұл шоу ұзақ алдын ала көрсету кезеңінде көптеген түзетулерден өтті, содан кейін 108 қойылымнан кейін жабылды. Ол сондай-ақ 1973 жылы «Жоғалған көкжиек» музыкалық фильмінің жаңадан түсірілген нұсқасында ойнады. 1977 жылы ол Бродвейдегі Империал театрында Евгений О’Ниллдің «Анна Кристи» пьесасында ойнағанда, «Нью-Йорк Таймс» оның «үміт пен қайғымен жарқырап, оны көруге болатын барлық нәрсені тілеген» спектакльде болғанын айтты, оның өнері «көз жазып жұмсамайтын және ешқашан ұмытылмайтын» болды, ал оның «әдемілігі мен билігі» «бәлкім Гарбодан да артық Анна Кристи үшін туған: немесе дұрыс айтқанда, Анна Кристи оның үшін туған». 1980 жылы «Кэрри» фильмінің режиссері Брайан Де Палма Лив Уллманнның «Киініп киінген өлтіру» эротикалық қылмыс триллеріндегі Кейт Миллер рөлін ойнауын қалады және оған ұсынды, бірақ ол зорлық-зомбылықтан бас тартты. Рөлді Энжи Дикинсон алды. 1982 жылы Ингмар Бергман Уллманнның өзінің соңғы көркем фильмі «Фанни мен Александр» фильмінде Эмели Экдаль рөлін ойнауын қалады және осы рөлді оның есімімен жазды. Ол рөлдің тым қайғылы екенін ойлап, одан бас тартты. Кейін сұхбаттарында оны қабылдамауы өкінішті нәрсе екенін айтты. 2001 жылы ол Канн кинофестивалінің қазылар алқасының төрағасы болды. Ол қызы Линн Уллманнмен таныстырды: «Міне, Ингмар Бергман ең жақсы көретін әйел келеді». Оның қызы әкесінің атынан Құрмет сыйлығын алуға келді; ол 2011 жылы қазылар алқасына қайта оралып, оған қатысты. Ол екі автобиография жариялады: «Өзгеріс» (1977) және «Таңдау» (1984). Уллманнның режиссер ретінде алғашқы фильмі «Софи» (1992) болды, онда оның досы және бұрынғы әріптесі Эрланд Йозефсон басты рөлді ойнады. Кейін ол Бергманның «Адалдықсыз» (2000) фильміне режиссерлік жасады. «Адалдықсыз» Канн кинофестивалінде «Алтын пальма» және «Ең үздік актриса» номинацияларына ие болды. 2003 жылы Уллманн «Некеден көріністер» фильміндегі рөлін «Сарабанд» (2003) фильмінде қайта ойнады, бұл Бергманның соңғы телефильмі болды. Бұрын ол шведтік «Зорн» (1994) фильмінде ойнаған. 2004 жылы Уллманн 2003 жылдың қарашасында америкалық «Секс және қала» телесериалының үш эпизодында ойнауға ұсыныс алғанын айтты. Ол ұсынысқа қызығушылық танытты және бұл оның үнемі көретін бағдарламаларының бірі екенін айтты, бірақ ол одан бас тартты. Содан кейін сол жылы Стивен Содерберг «Океанның 12» фильмінде рөлді осы актриса үшін жазды, бірақ ол оны да қабылдамады. 2006 жылы Уллманн «Күлкі үйі» бойынша фильм түсіру туралы ұзақ жылдар бойы армандаған жобасынан бас тартуға мәжбүр болғанын мәлімдеді. Оның мәлімдемесіне сәйкес, Норвегиялық кино қоры оған және жазушы Кетил Бьёрнстадқа жобаны жүзеге асыруға кедергі келтірді. Австралиялық актриса Кейт Бланшетт пен британдық актриса Кейт Уинслет фильмнің басты рөлдеріне таңдалды. Кейін ол Бланшеттті Теннеси Уильямстың «Жұмсалған трамвай» пьесасында Сиднейдегі Сидней театр компаниясында 2009 жылдың қыркүйегінен қазан айына дейін, содан кейін 29 қазаннан 21 қарашаға дейін Вашингтондағы Джон Ф. Кеннеди сахналық өнер орталығында қойды. Бұл пьеса Нью-Йорк штатының Бруклин қаласындағы Бруклин музыка академиясында да қойылды. Уллманн Канада мен Норвегияның бірлескен анимациялық қысқаметражды фильмі «Даттық ақын» (2006) фильміне дауыс берді, ол 2007 жылы 79-шы «Оскар» марапаттауында «Ең үздік анимациялық қысқаметражды фильм» сыйлығын жеңіп алды. 2008 жылы ол 30-шы Мәскеу халықаралық кинофестивалінің қазылар алқасының төрағасы болды. 2012 жылы ол Сингапурда өткен Халықаралық үнді кино академиясының марапаттарына қатысты, онда ол халықаралық киноға қосқан үлкен үлесі үшін марапатталды және Ингмар Бергманмен арадағы қарым-қатынасы туралы фильмін көрсетті. 2013 жылы Уллманн «Жюли ханым» фильмінің бейімделуін түсірді. 2014 жылдың қыркүйегінде шыққан фильмде Джессика Честейн, Колин Фаррелл және Саманта Мортон ойнады. Бұл фильм норвеж баспасөзінен жоғары баға алды. 2018 жылы Уллманн «Соғыстар аяқталмайды» атты құжаттық фильмінің повествошісі болды, ол «Лебенсборн» соғыс балалары туралы айтады. 2022 жылдың наурыз айында Кино өнері және ғылымы академиясы Уллманнға «Арнайы «Оскар»» сыйлығын беру туралы хабарлады. Джон Литгоу губернаторлар марапаттарында оған сыйлықты табыс етіп, «Оның ең ұлы актриса екенін айтқандарға, Ингмар Бергман оның арқасында ғана ең ұлы режиссер атанды десе, Бергманның өзі де Лив Уллманнсыз ең ұлы режиссер атанбаған болар еді» деді.

Ullmann began her acting career as a stage actress in Norway during the mid 1950s. She continued to act in theatre for most of her career and became noted for her portrayal of Nora in Henrik Ibsen's play A Doll's House. She became better known once she started to work with Swedish movie director Ingmar Bergman. She later acted, with acclaim, in 10 of his movies, including Persona (1966), The Passion of Anna (1969), Cries and Whispers (1972), and Autumn Sonata (1978), in the last of which her co actress Ingrid Bergman resumed her own Swedish cinema career. She co acted often with Swedish actor and fellow Bergman collaborator Erland Josephson, with whom she made the Swedish television drama Scenes from a Marriage (1973), which was also edited to feature movie length and distributed theatrically. Ullmann acted with Laurence Olivier in A Bridge Too Far (1977), directed by Richard Attenborough. Nominated more than 40 times for awards, including various lifetime achievement awards, she won the best actress prize three times from the National Society of Film Critics, three times from the National Board of Review, received three awards from the New York Film Critics Circle, and a Golden Globe. During 1971, Ullmann was nominated for an Academy Award for Best Actress for the movie The Emigrants, and again during 1976 for the movie Face to Face. Ullmann made her New York City stage debut in 1975 also in A Doll's House. Appearances in Anna Christie and Ghosts followed, as well as the less than successful musical version of I Remember Mama. This show, composed by Richard Rodgers, experienced numerous revisions during a long preview period, then closed after 108 performances. She also featured in the widely deprecated musical movie remake of Lost Horizon during 1973. In 1977, when she appeared on Broadway at the Imperial Theatre in Eugene O'Neill's Anna Christie, The New York Times said that she "glowed with despair and hope, and was everything one could have wished her to have been" in a performance "not to be missed and never to be forgotten", with her "grace and authority" that was "perhaps more than Garbo born for Anna Christie: Or more properly, Anna Christie was born for her." In 1980, Brian De Palma, who directed Carrie, wanted Liv Ullmann to play the role of Kate Miller in the erotic crime thriller Dressed to Kill and offered it to her, but she declined because of the violence. The role subsequently went to Angie Dickinson. In 1982, Ingmar Bergman wanted Ullmann to play Emelie Ekdahl in his last feature film, Fanny and Alexander, and wrote the role with this in mind. She declined it, feeling the role was too sad. She later stated in interviews that turning it down was one of the few things she really regretted. and during 2001 chaired the jury of the Cannes Film Festival. She introduced her daughter, Linn Ullmann, to the audience with the words: "Here comes the woman whom Ingmar Bergman loves the most". Her daughter was there to receive the Prize of Honour on behalf of her father; she would return to serve the jury herself during 2011. She published two autobiographies, Changing (1977) and Choices (1984). Ullmann's first film as a director was Sofie (1992); her friend and former co actor, Erland Josephson, starred on it. She later directed the Bergman composed movie Faithless (2000). Faithless garnered nominations for both the Palme d'Or and Best Actress category at the Cannes Film Festival. In 2003, Ullmann reprised her role for Scenes from a Marriage in Saraband (2003), Bergman's final telemovie. Her previous screen role had been in the Swedish movie Zorn (1994). In 2004, Ullmann revealed that she had received an offer in November 2003 to play in three episodes of the American television series, Sex and the City. She was amused by the offer, and said that it was one of the few programs she regularly watched, but she turned it down. Later that year, Steven Soderbergh wrote a role in the movie Ocean's 12 especially for her, but she also turned that down. During 2006, Ullmann announced that she had been forced to end her longtime wish of making a film based on A Doll's House. According to her statement, the Norwegian Film Fund was preventing her and writer Ketil Bjørnstad from pursuing the project. Australian actress Cate Blanchett and British actress Kate Winslet had been cast intended in the main roles of the movie. She later directed Blanchett in the play A Streetcar Named Desire, by Tennessee Williams, at the Sydney Theatre Company in Sydney, which was performed September through October 2009, and then continued from 29 October to 21 November 2009 at the John F. Kennedy Center for the Performing Arts in Washington, D. C., where it won a Helen Hayes Award for Outstanding Non resident Production as well as actress and supporting performer for 2009. The play was also performed at the Brooklyn Academy of Music in Brooklyn, New York. Ullmann narrated the Canada–Norway co produced animated short movie The Danish Poet (2006), which won the Academy Award for Animated Short Film at the 79th Academy Awards during 2007. In 2008, she was the head of the jury at the 30th Moscow International Film Festival. During 2012, she attended the International Indian Film Academy Awards in Singapore, where she was honored for her Outstanding Contributions to International Cinema and she also showed her movie on her relationship with Ingmar Bergman. In 2013, Ullmann directed a film adaptation of Miss Julie. The film, released in September 2014, stars Jessica Chastain, Colin Farrell, and Samantha Morton. It was widely praised by the Norwegian press. In 2018, Ullmann narrated Wars Don't End, a documentary about the Lebensborn war children. In March 2022 it was announced by the Academy of Motion Picture Arts and Sciences that Ullmann would receive the Academy Honorary Award. John Lithgow presented her with the statue at the Governors Awards saying, "For those few who claim that she never would've been called one of our greatest actors without Ingmar Bergman, I would answer, Bergman would probably never been called one of our greatest filmmakers without Liv Ullman".

Жеке өмір

Уллман 1960 жылдан 1965 жылға дейін норвегиялық психиатр Ханс Якоб Стэнгке үйленген. Ол швед режиссері Ингмар Бергманмен танысып, олардың қарым-қатынасы 1965 жылдан 1970 жылға дейін жалғасты. Жазушы Линн Ульманн (1966 ж.т.) – олардың қызы. 1985 жылы Уллман Бостондық жылжымайтын мүліктерді дамытушы Дональд Сондерске үйленді, және олар 1995 жылы ажырасқаннан кейін де бірге болды.

Құрметтер мен мақсаттар

Ол ЮНИСЕФ-тің игі ниет елшісі және ұйым атынан көп сапарлар жасаған. Ол сондай-ақ Әйелдер босқындары комиссиясының негізін қалаушысы және құрметті төрағасы. 2005 жылы Норвегия королі Харальд V Ульманды Сент-Олаф орденінің жұлдызды командиріне тағайындады. 2006 жылы ол Норвегия ғылым және технология университетінен (NTNU) философия докторының құрметті дәрежесін алды.

Теледидар

Жыл Атауы Рөл Ескермелер 1963 Onkel Vanja (ТВ) 1965 Smeltedigelen Mary Warren (ТВ) 1966 En hyggelig fyr Mabel (ТВ) 1966 Måken Sonja (ТВ) 1967 Cocktailselskapet Celia (ТВ) 1975 Trollflöjten Көрермендер қатарындағы әйел (ТВ) 1979 Fruen fra havet Ellida Wangel (ТВ) 1983 Jenny Jenny (ТВ) 1983 Jacobo Timerman: Аты жоқ тұтқын, нөмірі жоқ камера Жақыбо Тимерман әйелі (ТВ) 1988 Gli indifferenti (1988) Мария Грация (ТВ) 1994 Zorn Эмма Зорн (ТВ) 2003 Saraband Марианна (ТВ); Ингмар Бергман режиссерлік жұмысы 2011 Lang dags ferd mot natt Мэри Тирон (ТВ)

Театр

Жыл Атауы Рөл Орындау орны 1975 Құшақ үйі Нора Хелмер Вивиан Бомонт Театры, Бродвей 1977 Анна Кристи Анна Кристоферсон Император театры, Бродвей 1979 Мен анамды еске аламын Маджестик театры, Бродвей 1982 Қарулы рухтар миссис Хелен Алвинг Брукс Аткинсон Театры, Бродвей 2019 Лив Өзі 2021 Американдық көбелек Григгаллен