Кіріспе

Клеведон қаласындағы Сот төбесіндегі сарай үйі, Солтүстік Сомерсет, Англия.

Клеведон соты – Англияның Солтүстік Сомерсет аймағындағы Клеведон қаласындағы Сот төбесінде орналасқан сарай үйі. Ол 14 ғасырдың басына дейін салынған. Ұлттық трастқа тиесілі және I санаттағы ескерткіш ретінде тіркелген. Үй көп жылдар бойы салынып, кеңейтілген. Ұлы зал мен шапель бөлігі – құрылыстың ең ерте сақталған бөліктері, ал батыс жақ 1570 жылдар шамасында қосылған, сол кезде ғимараттың терезелері мен әшекейлері өзгертілген. 18 ғасырда, үй Эльтон барондықтарына тиесілі болған кезде, одан әрі құрылыс және жаңарту жұмыстары жүргізілген. 1960 жылы үй мемлекетке өткен, мұрагерлік салығының бір бөлігін төлеу үшін Ұлттық трастқа тапсырылған. Эльтон отбасы әлі де үйде тұрып жатыр, қазір ол жұртшылыққа ашық. Бас үйден басқа, жер теліміне қабырғалар мен шаруашылық ғимараттары кіреді, олардың кейбіреулері 13 ғасырға дейін салынған. Бақтар Ұлттық тарихи саябақтар мен бақтар тізіліміне (II* санат) енгізілген.

Тарих

Қазіргі үйдің көп бөлігі XIV ғасырдың басында сэр Джон де Клеведон салған. 1961-1962 жылдары үйдің оңтүстігіндегі қазба жұмыстары римдік құрылыстың орнында салынғаны туралы болжамдарға негіз болды. Үйге XIII ғасырлық ғимараттың қалдықтары енгізілген, ол үйдің қалған бөлігіне бұрышпен орналасқан. Бұл үй Сент-Эндрю шіркеуінен шамамен екі шақырым қашықтықта, теңіз жағасында орналасқан. 1066 жылғы Норманд басқындығынан кейін Клеведон иелігі патша Мэтью де Мортанге берілді, ол оны өзінің кіші жалға алушысы Хилдебертке берді. Джонның Мэтью не Хильдеберттің ұрпағы болғаны айтылады. Шіркеуге қашықтығы болғандықтан, 1320 жылдары иелікте Әулие Петрге арналған шағын шіркеу болған. Үй салынғаннан бері көп өзгерістерге ұшырады, әр ғасырда дерлік құрылымдық өзгерістер енгізілді, бірақ ол әлі де ортағасырлық иелік үйінің көптеген ерекшеліктерін сақтайды. Сэр Джон де Клеведонның қызы Кэтрин Англияның алғашқы тегін мектебін құрды. Де Клеведон әулеті 1376 жылы тоқтап қалды, ал иелік ақырында неке арқылы Нортгемптонширлік Уэйк әулетіне өтті, олар 1630 жылға дейін иелік иелері болды. Джон Уэйк XVI ғасырдың соңында үйге жаңа батыс қанат қосып, үлкен толықтырулар жасады. 1630 жылы иелік сэр Джон Уэйктан сэр Джон Дигбиге сатылды. Дигбидің меншігі Англия азамат соғысы кезінде тәркіленді, бірақ оның мұрагері Реставрациядан кейін оны қайтарып алды. 1709 жылы үйді Бристоль саудагері Абрахам Элтон сатып алды. Элтондар Бристольдегі белгілі отбасы болды, ал Абрахам I 1702 жылы Бристольдің шерифі, 1708 жылы Шебер, 1710 жылы Бристоль қаласының мэрі және 1716 жылы Глостерширдің жоғары шерифі болды. Ол 1728 жылы қайтыс болғанға дейін бес жыл бойы парламент депутаты болды. Ол 1717 жылы Элтон баронеті болып жарияланды. Отбасының байлығы бастапқыда мыс пен латудан (Мендип тауларында кен өндіруді қоса алғанда) және басқа саудадан және мүліктен келді. Оның ұрпақтары құл саудасынан пайда тапты. Сэр Абрахам Элтоннан кейін тағы төрт сэр Абрахам Элтон болды. Сэр Абрахам Элтон, 2-ші баронет және оның ұлы сэр Абрахам Элтон, 3-ші баронет, сонымен қатар өз уақытында Бристольдің шерифі және мэрі болды, ал екінші баронет 1722-1727 жылдары Таунтон үшін депутат болды, 1727 жылы әкесінің Бристольдегі орнын иеленді және 1742 жылы қайтыс болды. Үшінші баронет банкрот болып қайтыс болды, ал мүлкі (оны несиегерлерден қорғау үшін алынған) 1761 жылы оның ағасы, 4-ші баронет сэр Абрахам Исаак Элтонға өтті. Ол үйге және оның аумағына сол кездегі сәнді готика стилінде маңызды өзгерістер енгізді және 1790 жылы оның орнын 5-ші баронет сэр Абрахам Элтон иеленді. Ол жас кезінде діни қызметкер болып тағайындалды және атақ мұрагерлікке алғанға дейін Вест-Бромвичте пастор болды. Ол Ханна Мордің жақтасы және методизмнің жарықтанған қарсыласы болды, бір кезде ол Благдонның викарын өзінің пасторын жұмыстан босатуға итермеледі, бұл ұлттық дау тудырды. Оның екінші әйелі Мэри үйге 19 ғасырдың басында қосымша өзгерістер енгізді, сондай-ақ қалаға көптеген жақсартулар жасады, соның ішінде мектеп. Қаланың қазіргі заманғы бастауыш мектептерінің біріне оның есімі берілген. Абрахамдар әулеті 1842 жылы сэр Чарльз Абрахам Элтон, 6-шы баронет, әкесінен мұрагерлікке алғанда аяқталды. Сэр Чарльз жазушы болды және бірнеше мерзімді басылымдарға, соның ішінде The Gentleman's Magazine журналына үлес қосты. Сэр Чарльздың қарындасы Джулия тарихшы Генри Халламға тұрмысқа шықты, ал оның немере інісі Артур Халлам Элтон отбасының қабірінде жерленген. Артур Халлам Альфред Теннисонның "In Memoriam" поэмасының тақырыбы болды. Теннисон 1850 жылы, поэма жарияланған жылы, және сонымен қатар ол поэма лауреаты болып тағайындалған жылы Кливдон Кортына келді. Уильям Макеписс Такерэй сэр Чарльз кезінде сотта болды және ол үйдің Castlewood-ы үшін шабыт болды, ол өзінің "Генри Эсмонд тарихы" романында көрініс тапты, бірақ жалпы сенімге қайшы, ол оның кез-келгенін Кливдон сотында жазғаны күмәнді. Осы кезеңде Сэмюэл Тейлор Колридж қысқа уақыт Кливдонда тұрды және сотты аралаған болуы мүмкін. Сэр Артур Элтон, 7-ші баронет, үйді және атақты 1853 жылы мұрагерлікке алды және әкесі сияқты жазушы болды. Ол 1859 жылы Батттағы депутаттығынан отставкаға кетті және қалған өмірін қаланы жақсартуға, кітапхана мен бау-бақшаларды құруға, коттедж ауруханасын салуға және қаржыландыруға арнады (әлі де бар). Соттың жанында орналасқан Барлық қасиеттілер шіркеуі 1860 жылы сэр Артурдың бұйрығымен салынды, сонымен қатар ол Соттың құрылысына қосымшалар енгізді. Үйдің Батыс қанаты 1882 жылы өрттен көп зардап шекті. Ол қайта салынды, архитекторы C. E. Дэвис болды. Сэр Эдмунд Элтон, 8-ші баронет, сэр Артурдың інісі және күйеуі, 1883 жылы иелікті және атақты мұрагерлікке алды. Ол ынталы ерікті өрт сөндіруші, велосипедтің алғашқы шанышқы тежегіштерінің ойлап табушысы, сондай-ақ велосипед дөңгелектеріне киімдердің ілігіп қалуын болдырмайтын құрылғының авторы болды. Ол сонымен қатар белгілі керамист болды, жергілікті Джордж Мастерс көмегімен Сот аумағында "Sunflower Pottery" құрды. "Elton ware" әсіресе Америкада, Tiffany & Co. компаниясымен сатылғандықтан танымал болды. Элтон мен Мастерстің жұмысы әдетте әртүрлі бай түстерге, гүлдердің Art Nouveau стиліндегі рельефтік безендірілуіне және кейінгі жұмыстарда металдық глазурьге ие. Сэр Эдмундтың ұлы сэр Амброуз 1920 жылы оның орнын иеленді. Оның ұлы сэр Артур екінші дүниежүзілік соғысқа дейін, оның кезінде және кейін құжаттық фильмдер жасаудағы пионерлердің бірі болды, Джон Гриерсонмен жұмыс істеді. Ол 1951 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін атақты мұрагерлікке алды. 1960 жылы үй мемлекетке берілді және өлім салықтарын төлеу үшін Ұлттық сенімге тапсырылды. Батыс қанаты дереу бұзылды, оның архитектуралық немесе тарихи маңызы жоқ деп есептелді, операциялық шығындарды азайту және үйді болжамды ортағасырлық жоспарына қайтару үшін. Сэр Артур 1973 жылы қайтыс болды және оның орнын ұлы сэр Чарльз иеленді. Элтон әулеті әлі де үйде тұрады, ол қазір жалпы жұртшылыққа ашық.

Сәулет үй

Бұл жер оңтүстікке қарап тұр, ал арқасы Корт-Хиллге тірелген, ал жол алдыңғы есіктің жанынан шығыстан батысқа қарай өткен болуы мүмкін. 14-шы ғасырдың басында үлкен зал, экрандық дәліз, верандалар мен шапельдер сақталған, ал төртбұрышты терезелер безендірілген кезеңнің торлы ою-өрнегін қамтиды. Ол сол дәуірге тән болып, оны салған Уэйк отбасының тұрмыс жағдайын өзгертіп жіберген. Шамасы, сол кезде күн блогының алдыңғы жағы мен шығыс қанаты жаңа терезелермен «Елизавета стилінде» өзгертілген, ал шығыс жағындағы асүй блогының қабырғасы финиалдармен безендірілген. 1700 жылдардың басында, ұзақ уақыт пайдаланылмағаннан кейін, құрылыс жұмыстары жүргізілген болуы мүмкін, бірақ ол жөндеумен шектелген болуы ықтимал. 1760 және 1770 жылдардағы маңызды өзгерістерге үлкен залдың шатырын ауыстыру және қайта орнату, үлкен залдың жаңа готикалық оңтүстік терезесі (үстінде огива парапетімен) және залдың ішіндегі төбесі жасау кірді. Сонымен қатар, батыс қанаттың қасбеті «қытай готикасы» стилінде қайта жаңартылды. Сэр Артур Элтон (7-ші баронет) 1850 жылға дейін үйді жаңартуды бастады (және қақпадағы қарауыл үйі 1851 жылдан бері сақталған), бірақ 1860 жылдары ірі өзгерістер жасады. Батыс қанаты кеңейтіліп, қайта жаңартылды, бұл жолы Елизавета стиліндегі қасбетімен. Шығыс жағындағы (қызметшілер тұрған және жұмыс істеген) көзге түспейтін өзгерістер де осы кезеңге жатуы мүмкін. 1882 жылғы өрт үйдің батыс бөлігінің көп бөлігін қиратты. Одан кейін болған қайта құру кезінде одан да үлкен батыс бөлігі салынды, бірақ сэр Артур оның Елизавета стиліндегі оңтүстік қасбетін сақтап қалуға ерекше көңіл бөлді. Клеведонның суреттері үлкен залдың терезесіне соңғы өзгеріс шамамен 1912 жылы жасалғанын көрсетеді, ол Елизавета стилінде қайтадан төртбұрышты болды. 1950 жылдардың соңында, Ұлттық қор үйді қабылдауға келіскен кезде, Виктория стиліндегі батыс қанаты (бірақ оның Елизавета стиліндегі оңтүстік қасбеті емес) және арт жағындағы 18-ші және 19-шы ғасырлардағы көптеген шағын ғимараттар бұзылды. Жаңа батыс қасбеті таспен қапталды және Елизавета стиліндегі оңтүстік қасбеті енгізілді.

Сәулет қосымша ғимараттар

Аумақта орта ғасырдан сақталған жалғыз нысан – кішкентай тісті мұнара. Оның бастапқы мақсаты белгісіз. Ол 13 ғасырда салынған болуы мүмкін мықты қабырғамен іргелес жатыр. Басқа бақ қабырғаларының нақты уақыты белгісіз, бірақ көбісі 1730 жылға дейін, шабытхана салынған кезге дейін салынған. Оңтүстік кіреберістегі (1851) қарауылдық үй сияқты барлық басқа ғимараттар грузин немесе викториан стилінде салынған. Шығыс амбарының ортағасырлық сыртқы келбеті үйдің алдында тұрған бұрынғы ортағасырлық амбардан алынған тастардың қосылуынан пайда болды. Сот алаңының ерте суретінде Корт-Хиллдегі Уэйк мұнарасы деп аталатын ғимарат бейнеленген. Ол Сакстонның 1570 жылғы картасына енгізілген, бірақ 1738 жылға дейін бұзылыпты. Мұндай мұнаралар Елизавета дәуірінде танымал болған, олар қарауылдық немесе жазғы үйлер ретінде пайдаланылған. Сол жерге жазғы үй салынды, бірақ ол да 19 ғасырдың басында қирады.

Интерьер

Үйдің орталық және ең үлкен бөлмесі – бастапқы асхана және оған қоса, қызметтік бөлмелерден залга кіруге арналған экранды дәліз. Залдың солтүстік жағындағы баспалдақ 18 ғасырда салынған. Бірінші қабаттың батыс жағындағы мерекелік зал 1882 жылы өрттен зардап шекті; камин төңірегіндегі емен жабыншалары Бристольдегі Королева алаңындағы Элтонның бұрынғы үйінен әкелінген. Бірінші қабаттағы шапельдің үйдің ал жағына басымдық білдіретін, торлы оюлы тіктөртбұрышты терезесі бар. Терезедегі әйнек суреттері 1882 жылғы өрттен кейін қосылған. Әділет залы түрлі мақсаттарда қолданылған, алайда оның атауы 18 ғасырға дейін феодалдық соттың орны болғандықтан берілген. Үйде көптеген отбасылық портреттер, суреттер, сондай-ақ Элтон керамикасы мен Нейлси шынысынан тұратын коллекциялар, көпірлер мен теміржолдардың гравюралары сақталған.

Бау-бақшалар

Клеведон Корттың бақтары тарихи саябақтар мен бақтардың ұлттық тізілімінде (II* санатта) тізімделген. Сот төбесінің етегінде, оңтүстікке қарай орналасқан және Бристоль каналынан соққан желден қорғалған жерде жатқан Клеведон Корттың алдыңғы газондары периметр қабырғасына қарай бірте-бірте төмендейді. Үйдің көлемді бөлігі артындағы бақтың әдемі архитектуралық ерекшеліктерін жасырады, ол төбе беткейінен бірнеше террасалар арқылы қазылып жасалған және жоғарыдағы орманмен бірігіп, тік көтеріледі. Олар Гертруда Джекиллдің «Англиядағы ең ұлы терраса қабырғаларының бірі» деп сипаттағанмен қоршалған. 1389 жылғы сот тізімінде екі бақтан айтылғанмен, олардың қайда орналасқандығы туралы ешбір жазба жоқ, сондай-ақ террасалардың қашан салынғаны да белгісіз. Қазіргі күнгі негізгі жоспарлама 1730 жылға дейін қалыптасқан, бұл сол кезеңдегі үйдің суретінен көрінеді. Кейін, 18 ғасырда, үлкен піллестрленген қабырғаның артындағы кеңістік жоғарғы террасаны құру үшін толтырылды, одан аңғар мен алыстағы Мендип төбелеріне көрініс ашылады. Октагон атты бақ павильоны мен оған қарсы, әдемі террасаның ұзын шөпті жолы бойында орналасқан жайқы үй шамамен бір уақытта салынған. Басқа өзгерістер төменгі тіреу қабырғасын қызғылт қызыл кірпішпен жабуды қамтыды, олар Октагонның төменгі жағындағы екі қабатты баспалдақтарды салу үшін де қолданылды. Бақ көбінесе 18 ғасырлық түрінде сақталған, бірақ 19 ғасырда кішкентай тоғандар мен фонтандар қосылды, ал бұрын ашық төбе артында қазір орман өсіп тұр. Эдвард кезеңінен қалған жалғыз гүлдесте 2009 жылы жаңасына ауыстырылған кезде құлауға жақын болды, бұл Эльтон отбасының Клеведон Кортта 300 жылдық болуын белгіледі. 18 ғасырдың ортасындағы өсімдіктер туралы көп мәлімет жоқ, бірақ үйдің алдында 1822 жылы көне деп сипатталған түйелі қара шұбата ағашы сақталған. Дегенмен, 19 ғасырдың суреттері мен фотосуреттері 1960 жылдары жойылған, күрделі және әсем гүлзарлардың схемаларын көрсетеді. Бүгінде стиль көбірек еркін, бақтың ұзын, түзу қабырғаларымен архитектуралық сипатын күшейтеді, сонымен қатар күтіміне де оңай. Соңғы жылдары жергілікті жабайы өсімдіктерге сирек кездесетін экзотикалық түрлермен араласуға рұқсат берілді, сондай-ақ жапырақтардың контрастты текстурасы мен түсіне үнемі назар аударылады. Үйдің алдындағы төменгі бақ қазір шағын арборетүм сияқты, онда катальпа (шығыс платаны) сияқты әдемі ағаштар көп, оның тамырының астындағы шөп көктемде кесілмейді, бұл камассия мен көк шаңырақтардың гүлдеуіне мүмкіндік береді. Көптеген ағылшын бақтары сияқты, бұл бақ та мамыр және маусым айларында магнолиялар гүлдегенде және пиондар мен аллиумдар сияқты сәнді өсімдіктер гүлдегенде ең әдемі болады. Маусым бойы қызығушылық тудыратын немесе жаздың соңында ең жақсы гүлдейтін өсімдіктерді отырғызу бойынша жұмыс жүргізілуде. Қазір лаванданың көптеген түрлері мен түстері, агапантус, кринум, нерин және күндізгі қызғалдақтар, сондай-ақ Хептакодиум мен Арбутус мензиесии сияқты сирек кездесетін түрлері бар.