Петер Грюнберг: Немец физигі, магнорезистенцияны ашқан ғалым

Кіріспе

Неміс физигі Питер Андреас Грюнберг (18 мамыр 1939 – 7 сәуір 2018) – неміс физигі, Альберт Фертпен бірге алып магнитты кедергіні (giant magnetoresistance) ашқандығы үшін физика саласындағы Нобель сыйлығының лауреаты, бұл жаңалық гигабайттық қатты дискілерде революция жасады.

Өмір және мансап

Грунберг Пилзенде, Богемияда туылған, ол кезде Германия басып алған Богемия мен Моравия протекторатында (қазіргі Чехия) Пилзеннің шығысындағы Дишинада (Dýšina) тұратын Анна мен Федор А. Грунбергтің судет неміс отбасында дүниеге келген. Грунберг католик дінінде болған. Соғыстан кейін отбасы тұтқындалды, ата-анасы лагерьке әкелінді. Оның әкесі, 1928 жылдан бері «Шкода» зауытында жұмыс істеген, Ресейде туған инженер, 1945 жылдың 27 қарашасында чех тұтқындығында қайтыс болды және Пилзендегі жаппай қабірге жерленді, қабір тасына «Грунберг Теодор † 27. қараша 1945» деп жазылған. Оның анасы Анна (2002 жылы 100 жасында қайтыс болды) ауыл шаруашылығында жұмыс істеуге мәжбүр болды және оның балалары (Петрдің әпкесі 1937 жылы туған) кейіннен Untersekerschan (Dolní Sekyřany) қаласындағы Петерман үйіне, ата-анасымен бірге әкелінді. Грунбергтер отбасы 1946 жылы Чехословакиядан қуылды. Жеті жасар Питер Гессендегі Лаутербах қаласына келді, онда гимназияда оқыды. Грунберг 1962 жылы Франкфурттағы Иоганн Вольфганг Гёте университетінен орта білім туралы диплом алды. Содан кейін Дармштадт техникалық университетіне түсіп, 1966 жылы физикадан бакалавр дипломын және 1969 жылы докторлық диссертациясын қорғады. Оқу кезінде ол әйелі Хелма Праузермен танысып, үйленді, ол мектеп мұғалімі болды. 1969 жылдан 1972 жылға дейін ол Канаданың Оттава қаласындағы Карлтон университетінде докторантурадан кейінгі тағылымдамадан өтті. Кейін Германияның Юлих қаласындағы Forschungszentrum Jülich қатты дене физикасы институтына қосылды, онда 2004 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін жұқа пленкалар мен көп қабатты магнетизм саласындағы жетекші ғалым болды. GMR әсерін Альберт Ферт Université de Paris Sud-тан бір уақытта және тәуелсіз түрде ашты. Ол қазіргі заманғы қатты дискілердің оқу басында кеңінен қолданылады. GMR әсерінің тағы бір қолданылуы – ұшпайтын, магниттік кездейсоқ сәйкес жад. Нобель сыйлығынан басқа, оның еңбегі APS International Prize for New Materials, International Union of Pure and Applied Physics Magnetism Award, Hewlett Packard Europhysics Prize, Wolf Prize in Physics және 2007 жылғы Japan Prize сыйлықтарымен де марапатталды. Ол 1998 жылы Германияның болашақ технологиялар мен инновациялар сыйлығын жеңіп алды және 2006 жылы Еуропалық патент бюросы мен Еуропалық комиссиясы тарапынан «Жылдың еуропалық өнертапқышы» атанды («Университеттер мен зерттеу институттары» санатында).

Grünberg was born in Pilsen, Bohemia—which at the time was in the German occupied Protectorate of Bohemia and Moravia (now the Czech Republic)—to the Sudeten German family of Anna and Feodor A. Grünberg which first lived in Dysina (Dýšina) to the east of Pilsen. Grünberg was a Catholic. After the war, the family was interned; the parents were brought to a camp. His father, a Russia born engineer who since 1928 had worked for Škoda, died on 27 November 1945 in Czech imprisonment and is buried in a mass grave in Pilsen which is also inscribed with Grünberg Theodor † 27. November 1945. His mother Anna (who died in 2002 aged 100) had to work in agriculture and stayed with her parents in the Petermann house in Untersekerschan (Dolní Sekyřany), where her children (Peter's sister was born in 1937) were brought later. The remaining Grünberg family, like almost all Germans, was expelled from Czechoslovakia in 1946. Seven year old Peter came to Lauterbach, Hesse where he attended gymnasium. Grünberg received his intermediate diploma in 1962 from the Johann Wolfgang Goethe University in Frankfurt. He then attended the Technische Universität Darmstadt, where he received his BSc diploma in physics in 1966 and his Ph. D. in 1969. While there, he met and married his wife, Helma Prauser, who became a schoolteacher. From 1969 to 1972, he did postdoctoral work at Carleton University in Ottawa, Canada. He later joined the Institute for Solid State Physics at Forschungszentrum Jülich, Jülich, Germany, where he became a leading researcher in the field of thin film and multilayer magnetism until his retirement in 2004. GMR was simultaneously and independently discovered by Albert Fert from the Université de Paris Sud. It has been used extensively in read heads of modern hard drives. Another application of the GMR effect is non volatile, magnetic random access memory. Apart from the Nobel Prize, work also has been rewarded with shared prizes in the APS International Prize for New Materials, the International Union of Pure and Applied Physics Magnetism Award, the Hewlett Packard Europhysics Prize, the Wolf Prize in Physics and the 2007 Japan Prize. He won the German Future Prize for Technology and Innovation in 1998 and was named European Inventor of the Year in the category "Universities and research institutions" by the European Patent Office and European Commission in 2006.

Таңдалған жарияланымдар

М. Шефер, К. Ленг, Р. Шрайбер, К. Таканаши, П. Грунберг, В. Зинн. 1995 жыл. "Қабаттар аралық алмасу байланысы бойынша тәжірибелер" (5-ші NEC симпозиумында шақырылды, Каруизава, Жапония). Материалдар ғылымы және инженериясы журналы B31, 17.