Есік ашу салдарынан велосипед апаттары

Кіріспе

Велосипед жол-кісілік оқиғасының түрі

Есік қағып кіру – бұл көлік есігін жолдың басқа қатысушысының жолына ашу. Есік қағып кіру, жүргізуші көлігін тоқтатқанда немесе одан шығарда, немесе жолаушылар автомобильдерден, таксилерден және бірлескен жолсеріктерден көршілес қатардағы велосипедшінің жолына түскенде болуы мүмкін. Бұл есік аймағының ені, өтетін көліктің моделіне байланысты әртүрлі болады. Жылжымалы немесе қанатты есіктері бар көлік үшін бұл аймақ дерлік нөлге жуық болуы мүмкін, ал жүк көлігі үшін әлдеқайда үлкен болуы мүмкін. Әлемнің көптеген қалаларында есік қағып кіру велосипедшілер арасында ең көп кездесетін және денсаулыққа зиян келтіретін оқиғалардың бірі болып табылады. Кез келген өтетін көлік абайсызда ашылған немесе ашық қалған есікке соғылып, зақымдауы, немесе көліктен шығып бара жатқан жүргізушіні немесе жолаушыны жарақаттауы немесе қаза қылуы мүмкін. Есікті ашу алдында жүргізуші бүйірлік айнаны тексерсе немесе иығынан қарап көрсе, есік қағып кіруді болдырмауға болады. Есік қағып кіруді алдын алу үшін «Голландтық тәсіл» (немесе «алыс қол тәсілі») қолдану ұсынылады, себебі ол екі шараны біріктіреді. Велосипедшілер көлік құралындағы адамдардың шығарда қажетті сақтық шараларын қолданатынына сенбеуі керек, сондықтан тоқтаған немесе тұрақталған көліктердің есік аймағынан алыс жүру ұсынылады. Бұл термин сондай-ақ, есіктің кенеттен ашылуы салдарынан қарсы келе жатқан велосипедшінің соқтығысудан (бақылауын жоғалтып, немесе жоғалтпай) аулақ болу үшін бұрылуына және осының нәтижесінде оқиғаға немесе басқа қарсы келе жатқан көлікпен немесе велосипедшімен қатар тұрған көлікпен екінші соқтығысуға әкелген жағдайларда да қолданылады. Бұл термин сондай-ақ, есіктің абайсызда ашық қалдырылып, жолды кедергілеуіне де қатысты.

Құқықтық мәселелер

Көптеген елдер Вена конвенциясына сәйкес келеді, онда былай делінген: "Көлік құралының есігін ашуға, оны ашық қалдыруға немесе жол жүрушілерге қауіп тудырмайтынына көз жеткізбей көлік құралынан түсуге тыйым салынады". (24-бап – Есіктерді ашу). Көптеген аймақтарда көлік жүргізушілері көлік есігін ашу алдында барлық келе жатқан көліктерді, оның ішінде велосипедшілерді тексеруге міндетті ететін заңдар бар. Кейбір елдерде қажетсіз жағдайда көлік есіктерін ашық қалдырып, көрші жолақты кедергілеу жол ережелерін бұзу болып саналады. Мұндай заңдарға қарамастан, көлік есігін ашқан немесе велосипедпен есік жанынан өткен адамдардың салдарынан ауыр жарақаттар мен өлім жағдайлары орын алуда. 2015 жылы Ұлыбританияда жүргізілген сауалнамаға сәйкес, жүргізушілердің 35% көлік есігін ашу алдында жол қозғалысын тексермегенін мойындады.

Қауіпсіздік және алдын алу

Есік ашудың алдын алу қиын мәселе болып табылады, себебі көлік есіктерінің салғысыз ашылуы салдарынан жолдар немесе тротуарлар кенеттен кедергіге ұшырауы мүмкін. Ұлыбритания мен АҚШ-тың Флорида штатында жүргізушілердің мінез-құлқына жасалған сараптамалар көрсеткендей, жүргізушілердің 1/3 және 3/5 бөлігі, есікті ашу алдында қарсы қозғалыста келе жатқан жол пайдаланушыларын тексермеген. Велосипедшілерге есік аймағынан алыс болу және қозғалыс кезінде екі жақтан ашық есіктердің қасында болғанда ерекше сақтық таныту кеңес беріледі. Жүргізушілер мен жолаушылар көлікке кіргенде және одан шыққанда жоғары деңгейдегі сақтық пен ұқыптылық танытулары тиіс. Жолаушыларға тек тротуар жағынан ғана шығу және көлік жол бөлігінде тоқтағанда шығудан аулақ болу ұсынылады. Қала құрылысшылары велосипед жолақтарын есік аймақтарына орналастырудан қашықта болуға және олардың орнына буферлік, бөлінген және/немесе қорғалған велосипед жолақтары мен бағыттарын немесе ортақ пайдалану белгілерін енгізуге шақырылады. Автокөлік басқармалары мен көлік департаменттеріне жол қозғалысы ережелерінің күшімен осал жол пайдаланушыларын есік аймағындағы велосипед жолақтарымен шектеуге тырыспау ұсынылады. Автокөлік инженерлері мен өндірушілері қарсы қозғалыс кезінде көлік ішіндегілерді ескерту немесе олардың шығуына кедергі жасау үшін жаңа технологияларды енгізіп жатыр. Артқы орындықтарда отырған жолаушыларға шығуға көмектесу үшін B тірегіне орнатылатын қосымша жанама көрінетін айналар қазір қолжетімді. Жол қауіпсіздігін жақтаушылар тәртіпті күшейтуді, айыппұлдар мен санкцияларды арттыруды талап етеді, ал сақтандыру компаниялары мен жеке зиян келтіру адвокаттары жол ақысын арттыру және жауапкершілік туралы сот процесі арқылы салдарынан санкциялар қолданады. Жол қозғалысына қатысушылардың барлығына жүргізушілердің жолды ортақ пайдалану бойынша білімін арттыру ұсынылады, бұл жүргізушілерді лицензиялау және білім беру стандарттарын жаңарту, оқу бағдарламаларын және сынақтарды жетілдіру, сондай-ақ жол қауіпсіздігін арттыру мақсатында халыққа білім беру және мінез-құлқына әсер ету кампанияларын жүргізу арқылы жүзеге асырылады.

Білім

Қапыл ашылған есікті көру және оған қауіпсіз әрекет ету мүмкіндігі сирек болғандықтан, велосипед жүргізуді оқыту бағдарламалары велосипедшілерге қауіпті аймақтан немесе жолдың есік аймағынан тысқары қашықтықта жүруді үйретеді, бұл қашықтық рульдің ұшынан өлшенді. Көше жоспарлаушылар көбінесе есік аймағына боялған велосипед жолақтарын салады, сондықтан көптеген велосипед қауіпсіздігін жақтаушылар велосипедшілерге көлік есіктерінен қауіпті қашықтықты сақтауға және осы мақсатта мұндай белгілерді елемеуге кеңес береді. Дегенмен, велосипед жолағының жиегімен жүру велосипедшіні өтетін көліктерге жақындатып, оны есік аймағына ықпалдастыру қаупін тудырады. Сондықтан басқа жақтаушылар велосипедшілерге жолдың толық енін бақылауға және "көліктік велосипед жүргізу" қағидасын қабылдауға кеңес береді, осылайша есік ашылуынан сақтануға болады, оны ең қауіпсіз жағдай деп есептейді. Есік ашылуынан сақтану үшін велосипедшілерге сақ болуға, тұрақталған немесе тоқтаған көліктердің болуын немесе олардың болу ықтималдығын бақылауға кеңес беріледі. Тұрақтардың жиі ауысатын жерлерінде, басты магистральдарда, таңғы және кешкі сағаттарда, сондай-ақ, қатар тұрған тұрақтары бар сауда орталықтарында, мейрамханаларда және ойын-сауық аудандарында қауіп артады. Велосипедшілерге жарық және жарқыратылатын киім, жилет, жарықдиодтық шамдар мен алдыңғы фараларды пайдалану арқылы күндіз де, түнде де жүргізушілерге көрінуді қамтамасыз ету ұсынылады. Сондай-ақ, есік аймағында жоғары сақ болу, жылдамдықты азайту және тежеуге дайын болу қажет.

Голландиялық ауқымы

Автомобиль жүргізушілер мен жолаушылар – алдыңғы және артқы орындықта отырғандар – "Голландиялық қолды" тәжірибесі арқылы есік ашу қаупін азайтуы мүмкін. Осы тәжірибе бойынша, есікті ашу үшін дененің қарамағындағы қолды қолданып, иықтан қарап көлік қозғалысын тексеру керек. Қолды кернеу арқадан және алдынан қарауға мүмкіндік береді. Бұл жүргізушілерді және алдыңғы жолаушыларды бүйірлік айнаны пайдалануға, жаққа қарап, содан кейін иығынан қарап қозғалысты тексеруге итермелейді. Есікті жартылай ашқанда, иықтан қарау көріс бұрышын кеңейтеді, ол енді есік бағанасымен шектелмейді. Бұл маневр басқа елдерде "Голландиялық қол жеткізу" деп аталып жүрсе, Нидерландыда жүргізушілер мен оқытушылар оны атаусыз, тек сипаттамасымен қолданады. Голландиялық жол ережелерінде алыс қолды қолдану туралы нақты талаптар жоқ. Алайда, Нидерландының лицензия беру ережелері көлік құралдарынан қауіпсіз түсуді қамтамасыз ету үшін екі стандартты белгілейді: 4e және 6a баптар. Нидерландыда лицензия алушылардың жартысынан азы бірінші сынақта емтиханды тапсыра алады, сондықтан кейбір жүргізушілер алыс қолды маневрді жазбаша және жол сынақтарында қауіпсіз түсуді көрсетудің ең сенімді тәсілі ретінде оқытады. Бұл наразылық қозғалысы "Stop de Kindermoord" тууына себеп болды. Алғашқы қолдану деректері осы кезеңге дейін барады. Алайда, Нидерландыда бұл әдіс туралы халықтың білуі 1961 жылға дейін жеткен. Содан бері Нидерландыда велосипедпен жүру қауіпсіздігі артып, инфрақұрылымдық жақсартулар, бөлек велосипед жолдары, қатаң білім беру және тестілеу, велосипедтерді күнделікті пайдалану және жол қауіпсіздігіне ұмтылыс жол-көлік оқиғалары мен өлім-жітімнің азаюына әкелді. Дегенмен, Нидерландыда есік ашудан болатын жарақаттар мен өлім-жітімдер әлі де орын алады, сондықтан алыс қолды әдіс оқытылуда, бірақ оның халық арасындағы танылуы төмендеген. Бұл техниканың голландша атауы жоқ, бірақ 2016 жылы АҚШ-тың Массачусетс штатының Кембридж қаласындағы дәрігер бұл әдісті АҚШ-та аз танымал болған голланд тәсілін насихаттау үшін "Голландиялық қол жеткізу" деп атады. "Голландиялық қол жеткізу" термині бұл әдістің АҚШ-қа "импортталғанға" дейін Нидерландыда кең таралғанын көрсетеді. 2011 жылы New York Times және 2013 жылы Boston Globe газеттері бұл әдісті американдық баспасөзде голландтың жол қауіпсіздігі шарасы ретінде сипаттады. Колорадо штатының Форт-Коллинс қаласында бұл "Қарсы қол тәсілі" деп аталды (2014). Алайда, Сан-Францискода (Калифорния, 2015), Монреальде (2014), Ванкуверде (2016, Канада), Жаңа Зеландияда (2015) және Викторияда (Австралия, 2012) бұл тәсіл атаусыз қалды. Австралияда бұл әдетті қалыптастыру үшін екі ұран пайда болды: "Сол жақтан бастаңыз" (көзі белгісіз) және жол қауіпсіздігі ұйымы ұсынған "Мәңгілік тексеріңіз". 2017 жылдың басында Ұлыбританиядағы жол-көлік оқиғаларын алдын алу жөніндегі Корольдік қоғам "Голландиялық қол жеткізуді" жол қауіпсіздігі бойынша ұсынылатын тәсіл ретінде бекітті. 2019 жылы АҚШ-тың Ұлттық қауіпсіздік кеңесі және Американдық автомобиль қауымдастығы алыс қолды тиісті қорғаныс жүргізу және жаңа жүргізуші курстарына, сондай-ақ жол қауіпсіздігі бағдарламаларына қосты. Велосипедшілер мен жаяу жүргіншілерді қорғау жөніндегі ұйымдар бұл шараны ілгерілетуде маңызды рөл атқарды. Оларға: We Are Cycling UK, Американдық велосипедшілер лигасы, Bicycle Network (AUS), Велосипедтік іс-қимыл желісі (Жаңа Зеландия), Нью-Йорк велосипедтік коалициясы, Колорадо штатының Форт-Коллинстің велосипедтік достық жүргізуші бағдарламасы, MassBike және Сомервилл велосипед комитеті кіреді. Басқа елдердің үкіметтері де бұл тәсілді жүргізушілердің нұсқаулықтарына, такси және жалдамалы көлік ережелеріне, жол қауіпсіздігі туралы үгіт-насихаттарға енгізуде. Мысалдар: Ұлыбритания, Массачусетс штаты, Иллинойс, Вашингтон штаты, Пенсильвания, Оңтүстік Австралия, Вашингтон, Лондон қаласы, Берлин, Нью-Йорк такси және лимузин комиссиясы, Кембридж (Массачусетс) және Бербанк (Калифорния). 2018 жылы Addison Lee компаниясы "Addison Lean" деп аталатын есік ашуға қарсы науқанды бастады. 2019 жылдың сәуір айында Lyft компаниясы (АҚШ) 22 АҚШ қаласындағы жүргізушілері мен клиенттерін шығу кезінде "Голландиялық қол жеткізуді" пайдалануға шақыратын автоматты хабарламаларды іске қосты. Uber бір айдан кейін төрт Солтүстік Америка қаласында пайдаланушылары мен жүргізушілері үшін "Голландиялық қол жеткізуді" оқыту бағдарламасын іске қосты. Кейбір полиция бөлімдері, ауруханалар, көлік сақтандыру компаниялары, көлік басқару компаниялары және жеке жарақат заң фирмалары да бұл әдісті насихаттауды бастады. 2018 жылға дейін ғылыми қауіпсіздік әдебиетінде көлік құралдарынан жақын қолмен немесе алыс қолмен түсудің артықшылықтары мен кемшіліктері туралы ешқандай мәлімет болған жоқ. Алайда, 2018 жылдың қазан айында 7-ші Халықаралық велосипед қауіпсіздігі конференциясында ұсынылған "Голландиялық қол жеткізуді растау" атты зерттеу жұмысы оның қауіпсіздік артықшылықтарына алғашқы дәлелдер келтірді. 2019 жылы британдық Aston Martin автокөлік өндірушісі Vantage спорт машинасына кері есік құлпын орнатты, оның эргономикалық дизайны алыс қолды қолдануға ыңғайлы, ал жақын қолды қолдану қиынға соқты.

Motorists and passengers – both front and rear – may be able to make dooring less likely by practising the "Dutch Reach" – opening the car door by reaching across the body with the more distant hand which promotes a shoulder check – out and back – to scan for cyclists and other oncoming traffic. Reaching across turns one's upper body and head outward. It encourages drivers and front passengers to use the side wing mirror, look out to the side and then over one's shoulder to scan for traffic before opening. Once the door is partly opened, as one leans out one's over the shoulder view is now clear, no longer limited by side pillar or door frame. Reaching across helps to curb wide, sudden opening as a further safeguard against dooring. Even as the maneuver is becoming known elsewhere as the "Dutch Reach", in the Netherlands driving instructors and driving school companies refer to it by description and not by a name. The far hand move is not literally specified by Dutch traffic code to pass the safe parking section of the road test. Rather, Dutch regulations for licensing set two standards to ensure safe exiting of vehicles to protect vulnerable road users (VRUs), viz: Articles 4e and 6a. As fewer than half of Dutch license applicants pass the examination on first attempt, some but not all Dutch driving instructors and texts for the theory examination teach the far hand maneuver as most assured to demonstrate safe exiting on both the written and road tests. and prompted the Stop de Kindermoord protest movement to end the carnage. Anecdotal reports date the 'reach across' practice to that era. But public awareness of the method in the Netherlands extends at least back to 1961. Since then bicycling in the Netherlands is much safer. Innovative and extensive infrastructure improvements, separate and protected cycle tracks, strict driver education and testing, popular use of bicycles for daily transport and dedication to road safety, all contributed to its dramatic decline in road injuries and fatalities. Yet dooring injuries and even fatalities in the Netherlands still occur, and the far hand method is still taught, though public awareness of it and its practice in the Netherlands has waned. As noted above, the far hand technique does not have a Dutch name, but in 2016 an American physician in Cambridge, Massachusetts, USA, coined the term to promote the Dutch method which was little known in the United States. The "Dutch Reach" coinage reflects that the method was common to the Netherlands before being 'imported' to the U. S. It was described as a Dutch road safety measure in the American mainstream press in 2011 by the New York Times and the Boston Globe in 2013. In Fort Collins, Colorado, it became the "Opposite Hand Trick" (2014). However the tip remained nameless in San Francisco, California (2015); Montreal (2014), and Vancouver (2016), Canada; New Zealand (2015); and Victoria, Australia (2012). In Australia two slogans have emerged to prompt the habit: "Lead with your left" (origin uncertain); and "Always Cross Check", devised by a road safety organization. In early 2017 the Royal Society for the Prevention of Accidents (UK) endorsed the Dutch Reach as the recommended road safety practice to avoid dooring collisions. In 2019, the National Safety Council (U. S.) and American Automobile Association began including the far hand reach in their respective defensive driving and novice driver course materials and road safety programs. National, state and local bicycle and pedestrian advocacy organizations have played an important part in promoting the measure. These include: We Are Cycling UK; the League of American Bicyclists; the Bicycle Network (AUS); the Cycling Action Network (New Zealand); New York Bicycle Coalition; Bicycle Friendly Driver Program of Fort Collins, Colorado; MassBike and Somerville Bicycle Committee. Other governments are now adding the 'reach' to driver's manuals and education, taxi and for hire ridesharing regulations, and road safety campaigns. Examples include: Great Britain, Commonwealth of Massachusetts, Illinois, Washington state, Pennsylvania, South Australia, Washington D. C.,
City of London, Berlin, New York City Taxi & Limousine Commission, Cambridge, Massachusetts, and Burbank, California. In 2018, Addison Lee launched its own anti dooring far hand reach campaign branding it 'the Addison Lean'. In April 2019 Lyft, a U. S. TNC implemented automatic in app push notifications to prompt its drivers and clients in 22 U. S. cities to use the Dutch Reach when exiting. Uber followed one month later with a pilot Dutch Reach education program for its users & drivers in four North American cities. Some police departments, hospitals, motor vehicle insurance companies, transportation management companies and personal injury law firms have also begun promoting the method. Until 2018, the scientific safety literature had been silent on the relative merits or flaws of near hand versus far hand egress from vehicles. However a human factors research paper Validating the Dutch Reach presented at the 7th International Cycling Safety Conference in October 2018, found initial evidence for its safety advantage. In 2019 British automaker Aston Martin introduced a reversed door latch lever in its Vantage sports car whose ergonomic design strongly favors far hand use for opening while making the near hand habit awkward.

Автоматтандырылған жүйелер

Бірнеше автокөлік өндірушілері мен автомобиль технологиялық компаниялары есіктердің ашылуынан туындайтын жағдайлардың алдын алуға көмектесетін, жүргізушіге көмек көрсететін озық жүйелерді (ADAS) енгізді немесе қазіргі таңда әзірлеуде. Технологияларға сыртқы камералар мен сенсорлар, қауіп белдіктері, немесе GPS деректері, компьютерлік тану бағдарламалық құралдары және т.б. кіреді. Бұл технологиялар дыбыстық немесе жарықтық сигналдармен немесе есік механизмімен байланыстырылып, жүргізушілерді және/немесе велосипедшілерді ескертуге, немесе есіктің ашылуын болдырмауға бағытталған. Кем дегенде бір автокөлік бөлшектерін жеткізуші велосипед жақындап келе жатқанда пайдаланушыны есікті ашудан алдын алуға немесе ескертуге арналған автоматты анықтау жүйесін жасады. Дегенмен, автоматты түрде жиырылатын жанама көздерді енгізу, егер көздер көлік құралынан жолаушылар түскенге дейін жиырылып қалса, есіктердің ашылу қаупін арттыруы мүмкін.

Ауру таралуы

Есік аймағындағы қаза болғандар, ауыр жарақат алғандар және соқтығысулар туралы статистиканы табу қиын, себебі апаттың түрі әр қалада біркелкі тіркелмейді. Дегенмен, АҚШ-тың Чикаго қаласындағы велосипед апаттарын талдау 2011 жылы 344 есік ашу оқиғасы тіркелгенін көрсетті, бұл күніне 0,94 есік ашу оқиғасы дегенді білдіреді. Барлық тіркелген велосипед апаттарының 19,7%-ы есік ашудан болған. Тіркелмеген қосымша есік ашу оқиғаларының саны белгісіз. 2016 жылы Американың Сан-Франциско қалалық көлік агенттігі 2012–2015 жылдар аралығында велосипедшілерге есік ашу салдарынан болған жарақаттану немесе қазаға әкелген оқиғалардың 16%-ын құрағанын хабарлады, мұнда велосипедшінің кінәсі болмаған. Канаданың Британдық Колумбия провинциясындағы Ванкувер қаласы үшін 2015 жылы жасалған зерттеуде есік ашу барлық велосипед соқтығысуларының 15,2%-ын құрағаны және велосипедпен соқтығысудан туындаған жарақаттардың басты себебі екені анықталды, олар шұғыл жәрдем бөлімінде емдеуді талап етті (22%) – есік ашудан қашуға тырысқанда болған қосымша жарақат оқиғалары ескерілмеген.

Тездетулер

Торонтода "автокөлік жүргізушісі велосипедшінің жолына есік ашады" салдарынан болатын жағдайлар 2003 жылы тіркелген автокөлік пен велосипед қақтығыстарының 11,9% құрады; алайда, қанша велосипед апаты мен ауыр жарақаттың есік ашуға байланысты екенін анықтау қиын, себебі Онтарио облысының Көлік министрлігі есік ашуды жағдай деп санамайды, демек, бұл көрсеткіштер велосипед апаттарының басқа түрлерімен бірге тұрақты түрде жарияланбайды. Деректерге сәйкес, Торонтода 2014-2016 жылдар аралығында есік ашу оқиғалары 58%-ға артқан. 2007 жылы Лондонда велосипедшілерге келген ауыр жарақаттардың 8 пайызы ашылып жатқан автокөлік есігінен қашуға тырысқанда болған.

Салыстырмалы тәуекел

Басқа соқтығыстарға қарағанда, мысалы, артқы жағынан соғылуға қарағанда, есікке түсіп қалу қаупі төмен: "Есікке түсіп қалудан зардап шеккен велосипедшілердің 80,04%-ы жарақат алған, ал есікке түспеген соқтығыстарда бұл көрсеткіш 94,40% болған". Интернетте есікке түсіп қалудан қаза тапқандар туралы бұқаралық ақпарат құралдарынан алынған деректерге негізделген бейресми тізілімдер сақталған. 1987 жылдан қазіргі уақытқа дейінгі жазбалары бар, американдық велосипед қауіпсіздігін қолдайтын адам сақтайтын халықаралық естелік кестесі бар. Нью-Йорк қаласында 1996-2005 жылдар аралығындағы он жылдық кезеңде велосипедшілердің өлімінің 3% (225-тен 7-сі) ашық есікке соқтығу немесе одан қашуға тырысу нәтижесінде болды. Лондон қаласында 2010-2012 жылдар аралығында көлік есігін ашу оқиғаларынан үш адам қаза тапты. Екі сарапталған зерттеуде 1985-1992 жылдар аралығында Лондонда 124 адам, ал 1973-1978 жылдар аралығында Жаңа Зеландияда 142 адам қаза тапты, бірақ бұл өлімдердің ешқайсысы есік ашу оқиғаларынан болған жоқ. Австралияның Виктория штатында 2000-2010 жылдар аралығында есік ашудан 1112 соқтығысу тіркелді, ал алғашқы қаза 2010 жылдың наурыз айында болды.

Велосипед жолақтары мен есіктер аймақтарындағы оқиғалар

Санта-Барбара (велосипед жолақтары жоқ) мен Калифорниядағы Дэвис (велосипед жолақтары бар) қалаларын салыстырғанда, Санта-Барбара қаласындағы автомобиль-велосипед соқтығысуларының 8 пайызы есік ашумен байланысты болды, ал Дэвисте мұндай жағдай тіркелген жоқ.