Кіріспе
Римдік әскери ту Аквила (; ) – ежелгі Римде, әсіресе римдік легионның туы ретінде қолданылатын маңызды символ. Бұл туды "бүркіт алып жүруші" ("aquilifer") деп аталатын легионер көтеріп жүретін. Әр легионда бір бүркіт болған. Бүркіт римдік сарбаз үшін тек легионының символы ғана емес, сонымен қатар діни маңызы бар нәрсе еді. Туды жоғалту – өте ауыр, арсыздық және намыссыздық саналды, сондықтан римдік әскер туды қорғау және жоғалған туды қайтару үшін бар күшін жұмсады. Тютюборг орманында үш легионның қырылуынан кейін римдіктер ондаған жылдар бойы жеңіліске кек алып, сонымен қатар жоғалған үш бүркітті қайтаруға тырысты. Легиондық бүркіт туларының бірі де сақталмаған. Дегенмен, императорлық билікті немесе жерлеу рәміздерін бейнелейтін басқа римдік бүркіттер табылған.
An aquila (; ) was a prominent symbol used in ancient Rome, especially as the standard of a Roman legion. A legionary known as an aquilifer, the "eagle bearer", carried this standard. Each legion carried one eagle. The eagle had quasi religious importance to the Roman soldier, far beyond being merely a symbol of his legion. To lose a standard was seen as extremely grave, shameful and dishonorable, and the Roman military went to great lengths both to protect a standard and to recover one had it been lost; after the annihilation of three legions in the Teutoburg Forest, the Romans spent decades retaliating for the defeat while also attempting to recover the three lost eagles. No legionary eagle standards are known to have survived. However, other Roman eagles, either symbolizing imperial rule or used as funerary emblems, have been discovered.
Тарих
Сигна милитариа – римдік әскердің әскери белгілері. Римдіктер қолданған ең көне стандарт – найзаның немесе діңгектің басына бекітілген сабанның бір тұтқасы (манипулус) болған. Сондықтан да оған қарасты сарбаздар тобы «манипл» деп аталды. Желтеңге немесе папоротникке көп ұзамай жануарлар мүсіні қосылды, олардың ішінде Плиний Кәрі (H. N. x.16) бесеуін санап шығады: бүркіт, қасқыр, адам басы бар бұқа, жылқы және доңыз. Плиний консул Гай Мариусқа төрт аяқты жануарларды стандарт ретінде алып тастау және б.з.д. 104 жылы Цимбрлер мен Тевтондарға қарсы Араузио шайқасындағы римдіктердің ойсыратылған жеңілісінен кейін тек бүркітті (Aquila) қалдыруды жатқызды. Ол күміс немесе қоладан жасалған, қанаттары жайылған, бірақ шамасы салыстырмалы түрде кішкентай болған, өйткені Юлий Цезарь тұсында байрақ ұстаушы (signifer) қауіпті жағдайда бүркітті таяғынан жұлып алып, белбеуіне жасырып қойған. Плинийдің бұл талабын республикалық және ерте империялық легиондардың бұқалар мен қасқырлар сияқты басқа жануарлармен бейнеленгенін көрсететін дереккөздер жоққа шығарады. Кейінгі императорлар кезінде бүркіт көптеген ғасырлар бойы жасақталғандай, легионмен бірге жүріп, легионды кейде aquila деп атауға себеп болды (Hirt. Bell. Hisp. 30). Әр когортаның өз байрағы болған, ол тоқылған аңғұйыр матадан (textilis anguis) жасалған, алтын таяққа орнатылып, оған арнап көлденең таяқша бекітілген және драконариймен тасымалданған. Стандарттарда қолданылған тағы бір нысан – шар (orb), ол Римнің әлемге үстемдігінің символы болды деп есептелді; сондай-ақ осы себепті таяқтың жоғарғы жағына Викторияның қола мүсіні бекітілген, оны Траян бағанасы мен Константин аркасында Марстың кішкентай мүсіндерімен бірге көруге болады. Бүркіт немесе басқа да белгінің астына патшаның басы қойылған, ол әскер үшін құлшыныс немесе құрмет нышаны болды. Императордың аты немесе император деп танылған адамның есімі кейде сол жерге жазылған. Бүркітті тасымалдауға арналған таяқтың төменгі бөлігінде темір ұшы (cuspis) болды, оны жерге бекітіп, қажет болған жағдайда шабуылды тойтаруға мүмкіндік берді. Когортаның кішігірім бөлімдері, ғасырлар деп аталатын, әрқайсысының да байрағы болды, онда когортаның және ғасырдың нөмірі жазылған. Бұл және жүзбасылардың киетін түрлі-түсті белгілері әр сарбазға өз орнын оңай табуға көмектесті. Римдегі Константиннің аркасында жоғарғы жағында көптеген стандарттар бейнеленген, олар осы жерде сипатталған кейбір нысандарды көрсетеді. Бірінші панель Траянның парфяндарға патша сыйлауын бейнелейді: жауынгерлер жеті стандартты ұстап тұр. Екіншісі бес стандартты қамтиды және suovetaurilia деп аталатын құрбандықтың орындалуын көрсетеді. Константин христиан дінін қабылдаған кезде, императордың басын алтыннан тоқылған қызыл матаға орнатылған Мәсіхтің бейнесі немесе символы алмастырды. Бұл бай сәнді стандарт лабарум деп аталды. Лабарумды әлі күнге дейін Шығыс православие шіркеуі жексенбілік қызмет кезінде қолданады. Киелілікке айналатын шараппен толтырылған тостағанды әкелу рәсімі Рим әскерінің стандарттарының шеруінен үлгі алған. Христиан дінін Рим империясының діні ретінде қабылдағаннан кейін де бүркіт Киелі Рим империясы мен ерте Византия империясының символы ретінде қолданыла берді, бірақ әлдеқайда сирек және басқа мағынада. Әсіресе екі бас бүркіт, ол жалған тәңірлерге табынушылардың символына қатты байланысты болса да, христиандар арасында өте танымал болды. Әскердің қозғалысы мен оның әрбір бөлігі стандарттармен реттелетіндіктен, Рим әскерінің барлық қимылдары, әрекеттері мен оқиғалары осы жағдайдан алынған сөз тіркестерімен білдірілді. Осылайша, signa inferre алға жылжуды, referre – шегінуді және convertere – бетпе-бет айналуды білдірді; efferre немесе castris vellere – лагерден шығуды; ad signa convenire – қайта жиналуды білдірді. Терминдерді қолдануда кейбір түсініксіздіктерге қарамастан, легионның байрағы дұрыс деп aquila деп аталса, когорталардың байрақтары терминнің ерекше мағынасында signa деп аталды, олардың иелері signiferi болды, ал манипулилер немесе когортаның кішігірім бөлімдері vexilla деп аталды, олардың иелері vexillarii болды. Сонымен қатар, легионның алдыңғы қатарында, легионның және когорталардың байрақтарының алдында шайқасқандар antesignani деп аталды. Әскери стратегияда кейде байрақтарды жасыру қажет болды. Римдіктер өз байрақтарын сақтап қалуды құрметпен қараса да, кейбір жағдайларда аса қауіпті жағдайда әскербасы оларды жауларының назарын аудару үшін немесе өз жауынгерлерін жігерлендіру үшін олардың қатарына лақтырып тастаған. Жарақат алған немесе өлім алдында жатқан байрақты алып жүретін адам оны, мүмкін болса, өзінің генералына тапсырды, одан ол...