Кіріспе

Антарктиданың географиялық ерекшелігі

Райт аңғары – бұрын мұздықпен толған, бірақ қазір мұздан таза, тек басындағы Райт жоғарғы мұздығы және аузындағы Райт төменгі мұздығынан басқа, Виктория жерінде, Антарктидада орналасқан үлкен батыстан шығысқа қарай созылған аңғар. Ол VUWAE (1958–59) экспедициясы Сэр Чарльз Райттің құрметіне аталған, ал BrAE (1910–13) экспедициясы осы аңғардың аузындағы мұздықты оның атымен атаған. Райт аңғары – Трансантарктикалық таулардағы үш ірі МакМердо құрғақ аңғарының ортаңғысы, МакМердо шығанағының батысында жатыр. Райт аңғарында Антарктидадағы ең ұзын өзен – Оникс өзені, Оникс өзенінің бастауы – Браунворт көлі және Оникс өзенімен толығатын Ванда көлі орналасқан. Оның оңтүстік-батыс саласы – Оңтүстік саласында Дон-Хуан тоғаны (жанартаулық кратерлік көлі) жатыр. Аңғардың батыс жағында Лабиринт деп аталатын жоталы аймақ бар.

Барлау

Бір-бірімен байланысты аңғарлар жүйесінің бөліктері 1903 жылы капитан Роберт Фалькон Скотт басқарған «Дискавери» экспедициясымен ашылғанмен, жүйе ортасына жақын орналасқан Райт аңғары 1947 жылы аймақтың әуе суреттері түсірілгенге дейін көрінбеді. 1960 жылдардың ортасында ғалымдар аңғардың тұрақты Шығыс Антарктика мұз қабатына тікелей іргелес орналасқандығына қарамастан, кем дегенде мыңдаған жылдар бойы мұзсыз қалып келгеніне қатысты парадоксалды фактіге қызығушылық танытты. Ванда көлі жыл бойы мұзбен қапталған болғанымен, көлдегі 25 °C (77 °F) температурасы белгілі бір тереңдікте сенімді түрде өлшенді. Жазғы далалық жұмыстардың артуы және қысқы деректерді тіркеу қажеттілігі Жаңа Зеландияның Антарктика бөлімін және АҚШ Ұлттық ғылым қорын аңғарда тұрақты база құруға басты. 1968 жылы Жаңа Зеландия Ванда көлінің шығыс жағында Ванда стансасын құрды.

Орналасқан жері

Райт аңғары – Макмердо құрғақ аңғарларының бірі. Ол батыстағы Райт үстіңгі мұзылығынан шығыстағы Райт төменгі мұзылығына дейін созылады. Ол солтүстіктегі Олимп жотасын оңтүстіктегі Асгард жотасынан бөліп тұрады.

Ерекшеліктері

Аңғардың батыстан шығысқа қарайғы ерекшеліктері: Лабиринт, Дон-Хуан тоғаны, Дайс, Солтүстік саласы, Оңтүстік саласы, Ванда көлі, Канопус көлі, Оникс өзені және Браунсворт көлі.

Лабиринт

Виктория жеріндегі Райт аңғарының батыс жағындағы терең эрозияланған кең, жазық жота. VUWAE (1958-59) осы аймақты осылай атады, себебі одан құралған эрозияланған долерит лабиринтке ұқсайды.

Минотаврлар асуы

Аполлон шыңы мен Электра тауы арасында, Виктория жеріндегі Олимп тау жотасындағы өткел. Бұл өткел Маккелвей аңғарынан Райт аңғарына жаяу өтуге мүмкіндік береді. 1984 жылы Жаңа Зеландия Антарктикалық бағдарламасы (NZ APC) Минотавр құрметіне атады, Олимп тау жотасындағы грек мифологиясымен байланысты атаулардың бірі ретінде.

Даис Кол

. Лабиринттің шығыс жиегі мен Дайс тауының батыс жиегін байланыстыратын, Виктория жеріндегі Райт аңғарындағы мұзсыз қатпар. АҚШ ACAN (1997) Дайс тауымен байланысты атады. https://data.aad.gov.au/aadc/gaz/display name.cfm?gaz id=124047

Дайыз

Виктория жеріндегі Райт аңғарының батыс бөлігінде Лабиринт пен Ванда көлі арасында орналасқан созылған үстірт. 1958-59 жылдары VUWAE тобы сипаттамалық атау берген.

Дон Хуан көлінің

Райт аңғарының оңтүстік тармағында, Виктория жерінде, Дейстің оңтүстігінде орналасқан таяз тұзды көл. Көл 1961 жылғы 11 қазанда АҚШ Әскери-теңіз күштерінің тікұшағымен жүргізілген алдын ала барлау кезінде табылды. Келесі үш айда Джордж Х. Мейер және басқалармен бірге USARP тобы көлді зерттеу үшін бірнеше сапар жасады. Олар көлге АҚШ Әскери-теңіз күштерінің 6-шы Әуе даму эскадрильясының лейтенанттары Дональд Роу мен Джон Хикидің құрметіне Дон-Хуан көлі деген ат берді, олар далалық топқа көмек көрсеткен. Осы көлде жаңа минерал – кальций хлориді гексагидраты ашылды. Жаңа минералға Антарктит деген ат беру ұсынылды.

Солтүстік бұрышы

Виктория жеріндегі Райт аңғарының солтүстік тармағы. Бұл нысан Даис арқылы Оңтүстік саласынан бөлінген. 1958-59 жылдары VUWAE арқылы аталған.

Оңтүстік бұрышы

Виктория жеріндегі Райт аңғарының оңтүстік тармағы. Бұл нысан Солтүстік саласынан Даис арқылы бөлінген. 1958-59 жылдары VUWAE ат берген.

Ванда көлі

. Көл, Дас өзенінен шығысқа қарай созылып жатқан, Райт аңғары, Виктория жері. VUWAE (1958-59) британдық Солтүстік Гренландия экспедициясының басшысы С. Булл қолданған итінің құрметіне осылай аталған.

Бұқа көлі

Ванда көлінің шығысындағы кішкентай көл. Атаудың 1960 жылдары қолданылғаны айтылады, бұл жақын жердегі Буль жотасымен байланысты болуы мүмкін, немесе осы жотаның құрметіне аталған физик Колин Булл үшін берілген болуы ықтимал.

Канопус көлі

Ванда көлінің оңтүстік жағалауының үстіндегі шағын көл. 1963-64 жылдары Сегізінші ВУАВАЕ экспедициясы Спарта патшасы Менелайдың ұшқышы болған Канопус құрметіне осылай атады.

Оникс өзені

Райт аңғарында, Райт төменгі мұздығынан Ванда көліне қарай батысқа ағатын еріген су ағысы. 1958-59 жылдары VUWAE экспедициясымен суреттелген және аталған.

Бұқа асуы

Олимп тауларының арасында, Ясон және Орест тауларының аралығында, Маккельви аңғары мен Райт аңғарын жалғайтын төменгі асу. Бұл асуға 1958-59 жылдарғы экспедицияны басқарған С. Буллдың құрметіне VUWAE ат қойды.

Браунворт көлі

Райт аңғарының шығыс шетіндегі Төменгі Райт мұздығының батысында орналасқан балқыған судан пайдасқан көл. Көл 1956-60 жылдары алынған зерттеулер мен әуе суреттері арқылы USGS мекемесімен картаға түсірілді. US ACAN бұл көлге Антарктидада бірнеше маусым жұмыс істеген USGS топографиялық инженері Фредерик С. Браунворттың есімін берді. 1970-71 жылдары ол Виктория жерінің құрғақ аңғарларының, оның ішінде осы көлдің әуеден түсірілген суреттерін бақылады.

Доннер аңғары

Асгард тау жотасындағы Көктемгі-солтүстік-шығысында орналасқан шағын, негізінен мұзсыз аңғар. Жаңа Зеландияның Антарктидалық қатысу бағдарламасы (ЖЗАКБ) осы аңғарға ат берген, бұл жақын маңдағы Thundergut тауымен байланысты болуы мүмкін, өйткені "donner" неміс тілінде "көк күркірі" деген мағынаны білдіреді.

Сайкс мұздық

Асгард тау жотасындағы Плейн Таблдан шығысқа қарай орналасқан солтүстікке ағатын мұздық. Жаңа Зеландия Антарктикалық қадамы (NZ APC) бұл мұздықты 1969 жылдың 19 қарашасында жақын орналасқан МакЛеннан тауында тікұшақ апатында қаза тапқан жаңазеландиялық кинорежиссер Джереми Сайкстің құрметіне атады.

Хаймдалл мұздық

Райт аңғарының оңтүстік жағында, Зигфрид және Зигмунд шыңдарының шығысында орналасқан шағын мұздық. NZ APC бұл атауды норвегия мифологиясынан алынған атаулар тобынан берді, Хаймдал – Асгардтың күзетшісі.

Вальхалла мұздық

Вальхалла тауы мен Конроу мұздығының арасында, Асгард тау жотасында орналасқан шағын мұздық. Ол тау жотасының солтүстік беткейінен Райт аңғарына қарай ағып төмендейді. АҚШ-тың ACAN және Жаңа Зеландияның APC бірлесіп, консультация нәтижесінде осылай аталды.

Конроу мұздық

Бартли мұздығының батысында орналасқан шағын мұздық, Асгард тауларынан Райт аңғарының оңтүстік қабырғасының жартылай төменгі бөлігінен солтүстікке қарай суы ағады. 1966-67 жылдары аймаққа USARP биологиялық экспедициясын басқарған Рой Э. Кэмерон осы экспедицияның мүшесі Говард П. Конроудың құрметіне осылай атады.

Бартли мұздық

Райт аңғарының оңтүстік қабырғасындағы, Месерв мұздығының батысындағы аспалы мұздық. АҚШ Ұлттық Антарктика Аттары Комитеті (US ACAN) бұл мұздыққа 1957 жылдың 14 қаңтарында Хат-Пойнтта (McMurdo Sound) теңіз мұзына түсіп, қаза болған АҚШ Әскери-теңіз күштерінің құрылыс машинасының жүргізушісі Олли Б. Хартлидің құрметіне ат қойған.

Месерв мұздықтары

Райт аңғарының оңтүстік қабырғасында, Бартли және Харт мұздықтарының арасында орналасқан аспалы мұздық. АҚШ геологы Роберт Николс бұл мұздықты 1959-60 жылғы далалық маусымда Марбл-Пойнт жанында Николстің геологиялық көмекшісі болған Уильям Месервтің құрметіне атады.

Харт мұздық

Райт аңғарының оңтүстік қабырғасында, Месерв және Гудспид мұздықтарының арасында орналасқан шағын ілініскен мұздық. АҚШ геологы Роберт Николс бұл мұздықты 1959-60 жылғы далалық маусымда Марбл Пойнт жанында Николстың геологиялық көмекшісі болған Роджер Харттың құрметіне атады.

Гудспид мұздық

Харт және Дентон мұздықтары арасындағы Райт аңғарының оңтүстік беткейіндегі шағын аспалы мұздық. АҚШ геологы Роберт Николс бұл мұздықты 1959-60 жылдарғы дала маусымында Марбл-Пойнт жанында Николстің геологиялық көмекшісі болған Роберт Гудспидтің құрметіне атаған.

Дентон мұздық

Ньюолл тауының солтүстік-батыс беткейлерінен басталып, Райт аңғарының оңтүстік қабырғасында тоқтатын шағын аспалы мұздық. АҚШ геологы Роберт Николс бұл мұздықты 1958-1959 жылдарғы дала маусымында Марбл-Пойнт жанында Николстың геологиялық көмекшісі болған Джордж Дентонның құрметіне атаған.

Пукеко тоғаны

Лок тауы мен Дентон мұздығының батыс жағы арасындағы, сопақ көл. Жаңа Зеландия Географиялық кеңесі (NZGB) 1998 жылы оны Жаңа Зеландияда кездесетін су құсының атымен атады.

Мартин Цирк

Ньюолл тауының солтүстік-батысында, Асгард жотасындағы ірі цирк, ол Дентон мұздығы мен Николс жотасы арасындағы Райт аңғарының оңтүстік қабырғасын құрайды. Цирк кең, оның едені, биіктігі көбінесе мұздан бос. Антарктика атаулары жөніндегі консультативтік комитеті (АҚШ ACAN) (1997) осы циркті Крейг Дж. Мартиннің құрметіне атады, ол 1977 жылдан бастап Сипл, Оңтүстік полюс және Макмердо станцияларында, сондай-ақ Макмердо құрғақ аңғарларындағы түрлі далалық лагерьлерде Антарктикадағы құрылыс және инженерлік жобаларына 10 жыл бойы қатысқан. 1989 жылдан бастап Антарктиканы қолдау көрсетуші серіктестік (ASA) инженерлік, құрылыс және нысандарды күтіп ұстау жұмыстарын басқаруға жауапты, бұл жұмыс АҚШ-тың Антарктикадағы ғылыми зерттеулерін тікелей қолдайды.