Кіріспе

Атыс қаруын қоректендіру механизмі

Оқ-дәрі лентасы – атыс қаруындағы патрондарды жинақтап, әдетте машина жамылғысы сияқты автоматты қаруларды жылдам ату үшін қолданылатын құрылғы. Лентамен қоректендірілетін жүйелер оқ-дәрі аппаратының қару жүйесіне шаққандағы салмағын азайтады және жиі дүңгіршектерді ауыстыру қажеттілігінсіз, үздіксіз атудың жоғары қарқынын қамтамасыз етеді. Ленталар мен олармен үйлесетін лента контейнерлерінің сыйымдылығы көбінесе салмақ пен көлемге байланысты болады, ал олардың өлшемі калибрмен және қару мен оқ-дәрінің бірлескен тасымалдануымен шектеледі. Адаммен тасымалданатын қару жүйелері үшін қалыпты сыйымдылық 50-ден 300 оқ-дәріге дейін жетеді.

Тағамдық жолақ

"Оқ-дәрі жолағы" (сондай-ақ "дәрілендіру жолағы" немесе "патрон табағы" деп те аталады) бастапқыда 1895 жылы Австрияның Вена қаласындағы капитан барон Адольф Одколек фон Ужезданың алғашқы эскиздері негізінде жасалған. Оқ-дәрі жолағы – әдетте 15-30 патронды бір қатарға жинаған, қарапайым қатты металл (әдетте болат немесе латунь) табақ. Дәрілендіру жолағы қарудың бір жағына салынады, ал патрондар алынып, қарудан оқталғанда табақ бірте-бірте екінші жағына жылжиды және бос болғанда түсіп қалады, содан кейін жаңасы салынады. Осы тұрғыдан алғанда, ол En bloc клипіне ұқсас. "Оқ-дәрі жолағы" жүктеу жүйесі Hotchkiss пулеметтерінде, әсіресе Hotchkiss M1914 пулеметінде алғаш рет пайда болды. Hotchkiss қарулары Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде және одан кейін АҚШ, Ұлыбритания және Франция сияқты ірі әскери күштер қолданды. Дегенмен, оқ-дәрі жолағының механизмі басқа әскерилерде де сақталды, әсіресе Италияда жасалған Breda M37 және Жапонияда жасалған Type 3 және Type 92 пулеметтерінде, олар Екінші дүниежүзілік соғыстың соңына дейін қолданылды.

Артикуляциялық жем-шөп белдеуі

Дегенмен, көптеген әскерлер азық-түлік таспаларын автоматтармен алмастырғанмен, ыдырайтын немесе ыдырамайтын белдеулер мен ажыратылатын дүңгелектерді пайдаланғанмен, Hotchkiss азық-түлік таспасының дизайны 50 оқтың бунақты белдеу механизмін алғаш рет енгізді. Бұл механизм металл бөліктерінен құралған, олар бір-біріне жиналған және дәстүрлі азық-түлік таспаларына ұқсас болған. Бұл азық құрылғысы тек Hotchkiss M1914 автоматтарымен ғана қолданылған. Hotchkiss белдеуінің дизайны 1896 жылға дейін жетеді. Белдеулер бастапқыда бір-бірінен тең арақашықтықта орналасқан қалталары бар қанаптан жасалған, бұл белдеуді автоматқа механикалық түрде беруге мүмкіндік берді. Бұл конструкциялар май, май және басқа да ластанушылардың белдеудің пішінін өзгертуіне байланысты жиі бұзылуға ұшырады. Егер белдеу суға толып қалса, қанаптан жасалған белдеулер, соның ішінде оқтарды ұстап тұрған тізбектер де қысқарады, нәтижесінде оқтарды шығару механизмі жұмыс істемейді. Кейінірек жасалған белдеулерде оқтарды ұстап тұру үшін тұрақты металл тізбектер пайдаланылды. Ал бастапқыда қанап белдеулерін қолданған Викерс автоматтары кейіннен осы сенімді форматтармен жабдықталды. Бұл белдеулер еріткіштер мен майға төзімдірек болды. Бұл тиімді жүйе болғанымен, оның қолданылуы азайып барады, мүмкін, себебі оның құны жоғары және оны пайдалану қиын. Ыдырамайтын белдеулер көбінесе ыдырайтын тізбектермен жалғанған шектеулі ұзындықтағы бөліктерден тұрады. Белдеу қару арқылы өткеннен кейін бұл бөлік түсіп қалады, соның салдарынан қарудан ілінген пайдаланылған белдеудің ұзындығы бір бөліктен аспайды. Ыдырамайтын металл тізбектерді немесе қанап белдеулерді пайдалануға арналған көптеген қарулар бос оқтармен немесе стрипперлік ұстағыштардағы оқтармен белдеуді автоматты түрде толтыруға арналған машиналармен жабдықталған. Бірінші дүниежүзілік соғыста қолданылған қайта жүктеу машиналары оқ-дәрі белдеулерін жылдам қайта өңдеуге мүмкіндік берді, осылайша үздіксіз ату жылдамдығын қамтамасыз етті.

Алып тастау Алып өту

Көбінесе мата белбеулеріне қажет болғандықтан, көбінесе ертедегі пулеметтерде кездеседі. Патронды белбеуден тартып шығарып, содан кейін тікелей түтікке итеру арқылы патронмен қамтамасыз ету жүйесінде, патрон белбеуден артқа тартылып, одан кейін тікелей түтікке итеріледі. Мысалдар: Darne mle 1922, Browning 1919, Browning M2HB, Maxim және Vickers. Бұл жүйені пайдаланатын қазіргі заманғы пулеметтердің ішінде PK отбасы бар, онда 7,62×54mmR жиекті патронының болуына байланысты оны пайдалану ыңғайлы, себебі бұл патронды белбеуден алға қарай шығаруды қиындатады (бірақ бұл мүмкін емес емес, мысалы, Ұлыбританияның vz. 59, бір мылтық патронын пайдаланатын push-through GPMG-нің мысалы).

Алып өту

Көбінесе заманауи пулеметтерде кездеседі. Патронды итеру арқылы берілетін жүйеде патрон тікелей стволға итеріледі. Мысалы, MG 34 және MG 42 қолданған бөлінбейтін Patronengurt 33, 34 немесе 34/41, сондай-ақ MG 3 пулеметінде қолданылған, одан туындаған Patronengurt DM1, олардың патрон беру жүйелері патронды тікелей байланыстан оқтың патрондық ұясына итеру принципіне негізделген. Сәйкесінше, құлпынаштың байланыс арқылы қозғалуын қамтамасыз ету үшін байланыс жартылай ашық типте болуы керек. Көптеген заманауи пулеметтер 7.62×51 мм НАТО M13 немесе 5.56×45 мм НАТО M27 байланыстарын пайдаланады немесе пайдалана алады.

Сыртқы

Кейбір қарулар, мысалы M134 Minigun және оған ұқсас конструкциялар, оқтарды ыдырап келетін ленталардан бөліп, тізбексіз тамақтандыру жүйесіне немесе арнайы лента ажырату құрылысына жіберу үшін гибридті механизмді пайдаланады. Бұл жоғары жылдамдықпен сенімді тамақтандыруға мүмкіндік береді. Қазіргі заманғы жаяу әскер автоматтарында көбінесе байланысты оқ-дәрілерді пайдалануға, сондай-ақ журналдар мен барабандар сияқты басқа да тамақтандыру түрлерін қолдануға мүмкіндік беретін жүйелер бар. Кейбір жағдайларда, мысалы FN Minimi/M249 SAW және IWI Negev сияқты, тамақтандыру жүйесіне екі механизмнің де қолданылуы үшін ешқандай өзгеріс қажет емес. Ал Heckler & Koch HK21 немесе MG34 сияқты басқа конструкциялар лентамен немесе басқа тәсілдермен тамақтандыру үшін модульдік бөліктерді ауыстыруды талап етеді. Лентамен қамтамасыз етілген қорғаныс жеткіліксіз болғандықтан, лентамен тамақтанатын жаяу әскер қарулары көбінесе лентаны қаруда ұстап тұру үшін икемді немесе қатты контейнерді пайдаланады. MG3 сияқты кейбір үлгілерде лента контейнері журналға ұқсас болып көрінеді, бұл конструкциямен таныс емес адамдарды шатастыруы мүмкін.

Контейнер құрылғысы

Иілгіш белбеулер гравитация әсерінен төмен қарай ілінуге және үздіксіз ату кезінде кері соққыдан кездейсоқ қозғалуға бейім. Бұл кейде олардың бүгілуіне/бұрылуына және оқтандырудың дұрыс болмауына себеп болуы мүмкін. Бос ілінген белбеулер сыртқы ортаға ұшырағанда ластанып, ұстау қиынға соғып, әсіресе атушы қимылдағанда басқа заттармен шатасуы мүмкін. Мұндай мәселелерді азайту үшін оқ-дәрі белбеулері кейде қаруға орнатылатын контейнерлерде тасымалданады, олар барабан тәрізді немесе ыңғайлы түрде қарудың жанына бекітіледі (ірі қару жүйелері үшін). Оқ-дәрілерді тиеу кезінде белбеудің бір ұшы контейнердегі тесіктен шығарылып, қаруға қалыпты тәртіппен салынады, ал белбеу контейнерден бақыланатын түрде шығады. Бұл контейнерлерде көбінесе белбеудің қаруға ең қолайлы (көбірек тік) бұрышпен енуін қамтамасыз ететін тіреу/бағыттаушы таяқша болады, оның орнына күшті иілудің алдын алады.