Кіріспе

Толық автоматты атыс қаруы
атыс қаруларының нақты санаты

Пулемет (ПМ) – бұл автоматты түрде, ойықтан жүктелетін, мылтық патрондарымен ұзақ мерзімді тікелей атуға арналған толық автоматты атыс қаруы. Басқа автоматты атыс қарулары, мысалы, автоматты оқпандар және автоматты мылтықтар (соның ішінде шабуылдық және ұрыс мылтықтары) көбінесе үздіксіз атыс күшінен гөрі қысқа серияларға арналған және нағыз пулеметтер деп есептелмейді. Субмашиналық мылтықтар мылтық патрондары емес, тапанша патрондарымен атылады, сондықтан олар пулеметтер деп есептелмейді, ал калибрі немесе одан жоғары автоматты атыс қарулары пулеметтер емес, автоканон ретінде жіктеледі. Әскери кинетикалық снарядтық қарулар класы ретінде пулеметтер негізінен жаяу әскерді қолдау қарулары ретінде пайдалануға арналған және әдетте кері соққыға қарсы тұрақтылық үшін екі аяқты немесе үш аяқты тіреуге, бекітілген тұғырға немесе ауыр қару платформасына орнатылып қолданылады. Көптеген пулеметтер сонымен қатар лентамен оқтау және ашық құлса операциясын қолданады, бұл басқа жаяу әскер атыс қаруларында сирек кездесетін мүмкіндіктер. Пулеметтерді жеңіл пулеметтер, орташа пулеметтер, ауыр пулеметтер, көп мақсатты пулеметтер және взводтық автоматтар деп жіктеуге болады.

Қазіргі заманғы шолу

Жартылай автоматты қарулардан айырмашылығы, олар әр оқ атқан сайын триггерді бір рет тартуды қажет етеді, пулемет триггерді ұстап тұрған кезде атуды жалғастыруға арналған. Бүгінде бұл термин салыстырмалы түрде ауыр, экипажмен қызмет ететін қаруларға ғана шектеледі, олар оқ-дәрісі толы болғанша үздіксіз немесе жиі автоматты түрде атуға қабілетті. Пулеметтер жаяу әскерге, төмен ұшатын ұшақтарға, шағын қайықтарға және жеңіл/бронясыз құрлық көліктеріне қарсы қолданылады, сондай-ақ тікелей немесе жанама түрде басу отын қамтамасыз етеді немесе жердің бір бөлігінде отпен аймақты жабуға мүмкіндік береді. Олар көбінесе жылдам шабуыл көліктеріне, мысалы, техникалық құралдарға ауыр жылжымалы оттық күш беру үшін, негізгі қару-жарақтарды қолдануды ақтамайтын тым кішкентай немесе олармен тиімді айналысуға тым жылдам нысаналарды жою үшін танктер сияқты бронетранспорттық құралдарға, ал ұшақтарда қорғаныс қаруы ретінде немесе жердегі нысаналарды атқылау үшін орнатылады. Бірақ, ұшақтардағы нағыз пулеметтер көбінесе үлкен калибрлі роторлық пулеметтермен алмастырылған. Кейбір пулеметтер бірнеше сағат бойы үнемі атуға қабілетті, ал басқа автоматтар бір минуттан кем уақыттан кейін қызып кетеді. Олар қатты қызып кететіндіктен, көптеген конструкциялар ашық иінтіректен атуға арналған, бұл ату арасындағы иінтіректен ауа салқындауға мүмкіндік береді. Олар әдетте, ұңғыны салқындату жүйесіне, баяу қызатын ауыр ұңғыға немесе ыстық ұңғыны ауыстыруға мүмкіндік беретін алынып орналастырылатын ұңғыларға ие. "Жеңіл", "орта", "ауыр" немесе "жалпы мақсаттағы" деп бөлінгенмен, тіпті ең жеңіл пулеметтер де стандартты жаяу әскер қаруларынан әлдеқайда үлкен және ауыр болады. Орта және ауыр пулеметтер үш аяқты немесе көлік құралына орнатылады; жаяу әскерімен тасымалдағанда, пулемет пен оған байланысты жабдықтар (үш аяқ, оқ-дәрілер, қосалқы ұңғылар) қосымша экипаж мүшелерін қажет етеді. Жеңіл пулеметтер оттық қолдауды ұжымға жылдамдықпен жеткізу үшін жасалған және әдетте қораптық немесе барабанды дүкені бар және биподпен жабдықталған ауамен салқындатылатын қарулар болып табылады; олар стандартты мылтық оқтарын қолдана алады, бірақ қазіргі үлгілері көбінесе аралық оқтарды қолданады. Орта пулеметтер стандартты мылтық оқтарын пайдаланады және үш аяқты тақтаға орнатылған бекітілген орындардан пайдалануға арналған. Ауыр пулемет термині Бірінші дүниежүзілік соғыста ауыр орта пулеметтерді сипаттау үшін пайда болды және Екінші дүниежүзілік соғыста жапондық Hotchkiss M1914 көшірмелерімен жалғасты. Алайда, бүгінде ол кемінде 12,7 мм калибрлі автоматтарды білдіреді. Жалпы мақсаттағы пулемет әдетте жеңіл орта пулемет болып табылады, оны жеңіл пулемет рөлінде бипод пен барабанмен немесе орта пулемет рөлінде үш аяқты және лентамен қолдануға болады. Пулеметтер әдетте қарапайым темір көздерге ие, бірақ оптиканы қолдану жиілеуде. Тікелей ату үшін кең таралған мақсаттану жүйесі - қатты ("доп") және трассерлі оқтарды (әдетте әр төрт доп оққа бір трассерлі оқ) кезектестіру, бұл атушыларға траекторияны көріп, отты нысанаға "жүргізуге" және басқа сарбаздардың отын бағыттауға мүмкіндік береді. Көптеген ауыр пулеметтер, мысалы, Browning M2 .50 BMG пулеметі, үлкен қашықтықтағы нысаналарды жоюға жеткілікті дәлдікке ие. Вьетнам соғысы кезінде Карлос Хаткок телескопиялық көзқарасы бар .50 калибрлі ауыр пулеметпен 2250 метр қашықтықта ату рекордын орнатты. Бұл .50 калибрлі материалға қарсы снайперлік мылтықтардың, мысалы, Barrett M82 пайда болуына әкелді. Басқа автоматты қарулар қолданылатын оқтың мөлшеріне, патронның жабық немесе ашық иінтіректен атылатынына және қолданылған механизмнің құлыпталған немесе кері соққылы екеніне байланысты бірнеше санатқа бөлінеді. Пистолет оқтарын пайдаланатын толық автоматты атыс қарулары көлеміне байланысты автоматты пистолеттер немесе автоматтар деп аталады; мылтық оқтарын пайдаланатындар автоматты мылтықтар деп аталады. Жеке қорғаныс қаруы (PDW) термині кейде арнайы броняны тесуге арналған оқтарды атуға қабілетті қаруларға қолданылады, олар әйтпесе автоматты пистолеттер немесе автоматтар ретінде қарастырылар еді, бірақ ол анықтығымен шешілмейді және тарихи түрде қарапайым автоматтардан компактты шабуылға арналған мылтықтарға дейінгі қаруларды сипаттау үшін қолданылған. Жабық иінтіректен толық қуатты мылтық патронын атуға қабілетті мылтықтар автоматты мылтықтар немесе ұрыс мылтықтары деп аталады, ал аралық патрон атуға қабілетті мылтықтар шабуыл мылтықтары деп аталады. Шабуыл мылтықтары - пистолет калибрлі автоматтандырылған мылтықтың өлшемі мен салмағы және толық өлшемді ұрыс мылтығы арасындағы компромисс болып табылады, аралық патрон атып, жартылай автоматты және кезекпен немесе толық автоматты ату опцияларын ұсынады (таңдамалы ату), кейде соңғы екеуі де бар.

Дизайн

Қазіргі заманғы пулеметтердің көпшілігі құлыптағыш типті болып табылады, ал олардың көпшілігі газбен жұмыс істейтін қайта зарядтау принципін қолданады, ол атылған оқтың газынан бір бөлігін алып, құлпын ашуға және механизмді қайта іске қосуға механикалық қысымды пайдаланады. Мұндай алғашқы пулеметті француз ағайындылары Клэр 1892 жылы газ цилиндрі бар газбен жұмыс істейтін мылтыққа патент алғанда ойлап тапқан. Ресейлік ПК пулеметі – осыдан кейінгі заманауи үлгі. Тағы бір тиімді және кеңінен қолданылатын түрі – кері импульспен жұмыс істейтін тип, ол кері импульс энергиясын осы мақсат үшін пайдаланады. M2 Браунинг және MG42 сияқты пулеметтер осы екінші түрге жатады. Қару механизмін іске қосу үшін камера, рычаг немесе итергіш кері импульс энергиясының бір бөлігін сіңіреді. Сыртқы қуат көзімен жұмыс істейтін қару электрмотор немесе қолмен бұралатын механизм сияқты сыртқы қуат көзін пайдаланады, оның механизмін ату тізбегі бойынша жылжыту үшін. Мұндай қарулардың қазіргі заманғы үлгілері көбінесе Гатлинг пулеметтері деп аталады, олардың аты алғашқы ойлап тапқан адамның есімімен байланысты (тек белгілі қолмен бұралатын 19 ғасырдың прототипі ғана емес, сонымен қатар алғашқы электрмен жұмыс істейтін нұсқасы да). Олардың әрқайсысында айналмалы карусельде орналасқан және әрбір механизмді тізбек бойынша айналғанда бірте-бірте зарядтайтын, құлпылдайтын және атайтын камерасы бар бірнеше стволдер болады; негізінен әрбір ствол – ортақ қоректену көзі бар жеке құлыптағыш мылтық. Айналмалы механизмнің үздіксіздігі және оның қызып кетуге төзімділігі минутына бірнеше мың оқ атуға мүмкіндік береді. Айналмалы пулеметтер газбен немесе кері импульспен жұмыс істейтін пулеметтерге қарағанда тосқауылға келуге азырақ бейім, себебі сыртқы қуат көзі атып тасталған оқтарды қосымша қиындықсыз шығарады; бірақ бұл өзін-өзі қуаттандыратын айналмалы пулеметтердің сирек жағдайларында мүмкін емес. Айналмалы конструкциялар салыстырмалы түрде үлкен және қымбат, сондықтан олар көбінесе 20 мм немесе одан да үлкен диаметрлі оқтармен қолданылады, олар айналмалы зеңбіректер деп аталады, бірақ мылтық калибрлі Минигаун бұл ережеден өзгеше. Мұндай қарулар өте сенімді және тиімді болғанымен, бір кемшілігі – қуат көзі мен жетектеу механизмінің салмағы мен көлемі оларды көлік құралы немесе ұшақтан тыс жерде қолдануға қолайсыз етеді. Mauser MK 213 сияқты револьверлік зеңбіректер екінші дүниежүзілік соғыста немістер тарапынан жоғары калибрлі зеңбіректерді ату жылдамдығы мен сенімділігімен қамтамасыз ету үшін жасалған. Айналмалы форматтан айырмашылығы, мұндай қарудың бір ғана стволы және кері импульспен жұмыс істейтін, әдетте бес камерасы бар айналмалы камераны ұстап тұратын арбасы бар. Әрбір оқ атылғанда, электрлік түрде арба артқа жылжиды, камераны айналдырады, сондай-ақ жұмсалған гильзаны шығарады, келесі оқтың баррельмен атуға дайын болуын қамтамасыз етеді және келесі оқты камераға зарядтайды. Бұл механизмнің әрекеті 19 және 20 ғасырларда кең таралған револьверлік тапаншалардың әрекетіне өте ұқсас, сондықтан бұл қарудың аты осылай берілген. Тізбекті пулемет – бұл револьверлік зеңбіректердің нақты, патенттелген түрі, бұл жағдайда оның аты оның жетектеу механизмінен алынған. Жоғарыда айтылғандай, пулеметпен ұзақ уақыт оқ ату кезінде көп мөлшерде жылу пайда болады. Ең нашар жағдайда, бұл оқтың қызып кетуіне және қағып тастамаса да жарылуына әкелуі мүмкін, бұл зақымдануға немесе пулеметтің циклдік әрекетін іске қосып, оқ-дәрісі біткенше немесе тосқауылға келгенше атуын қамтамасыз етуі мүмкін; бұл пісіру деп аталады (ашусыз атыстан айырмашылығы ретінде, қағып тастау қайта қосылмайды). Пісіруден сақтану үшін қандай да бір салқындату жүйесі немесе конструкциялық элемент қажет. Ертедегі пулеметтер көбінесе сумен салқындатылатын, бұл технология өте тиімді болған (бұл бірінші дүниежүзілік соғыста пулеметтердің тиімділігінің бір көзі болды), бірақ су жамылғылары да бұрыннан үлкен конструкцияға қосымша салмақ қосты; олар жаудың оқтарына да бейім болды. Қорғаныспен қамтамасыз етуге болатын, әсіресе Бірінші дүниежүзілік соғыста немістер жиі осылай жасады, бірақ бұл пулеметтерге салмақ қосты. Ауамен салқындатылатын пулеметтерде көбінесе жылдам ауыстырылатын стволдер (көбінесе экипаж мүшесімен жүреді), пассивті салқындату қабырғалары немесе кейбір конструкцияларда, мысалы, Льюис пулеметінде қолданылатын күшті ауамен салқындату болады. Металлургияның жетістіктері және ствол астарларында арнайы композиттерді қолдану оқ ату кезінде көбірек жылуды сіңіруге және таратуға мүмкіндік берді. Ату жылдамдығы жоғары болған сайын, стволдерді жиі ауыстыру қажет және оларды салқындату керек. Бұны азайту үшін көбінесе ауамен салқындатылатын пулеметтер қысқа сериялармен немесе төмендетілген ату жылдамдығымен атылады. MG42-нің көптеген түрлері сияқты кейбір конструкциялар минутына 1200 оқтан астам ату жылдамдығына қабілетті. Электрмен жұмыс істейтін Гатлинг пулеметтері барлық пулеметтердің ең жылдам ату жылдамдығына жете алады, өйткені бұл форматқа сырттан қосымша энергия құйылады, оқ ішіндегі қозғалтқыштан алынған энергияға тәуелді емес, сонымен қатар келесі оқ бұрынғы гильза шығарылғанмен бірдей немесе одан бұрын салынуы мүмкін, сондай-ақ бұл конструкция жылуды тиімді түрде басқарады – әрбір оқтан кейін ствол мен камераны жылдам ауыстырады. Гатлинг құралындағы көптеген стволдар басқа, бір стволды пулеметтерге қарағанда әлдеқайда көп металлдан тұрады, сондықтан олар белгілі бір мөлшерде жылу үшін температураға көтерілуіне біраз уақыт кетеді, сонымен қатар олар артық жылуды шығаруға да жақсырақ, себебі қосымша стволдардан жылуды тарату үшін үлкен беттік аудан бар. Сонымен қатар, олар конструкциясы бойынша жылдам ату кезінде жоғары жылдамдықпен айналады, бұл қосымша салқындату эффектін тудырады. Оқ отырған және атылған кезде механикалық уақыт оператордың қауіпсіздігі үшін өте маңызды, оқ дұрыс отырмағанша атып тастамау үшін. Пулеметтер бір немесе бірнеше механикалық құлыптармен басқарылады. Құлып орнында болғанда, ол құлпын қозғалыс диапазонының белгілі бір нүктесінде тоқтатады. Кейбір құлыптар құлпын артқа құлыпталған кезде тоқтатады. Басқа құлыптар оқ камераға құлыпталғаннан кейін оқ тастау механизмінің алға жылжуын тоқтатады. Көбінесе барлық пулеметтерде "қауіпсіздік" құлпы болады, ол триггердің іске қосылуына жол бермейді.

Тарих

Алғашқы табысты пулемет конструкциялары 19 ғасырдың ортасында жасалды. Қазіргі заманғы пулеметтердің негізгі ерекшелігі – олардың салыстырмалы түрде жоғары атыс жылдамдығы және, ең бастысы, механикалық зарядталуы – алғаш рет АҚШ Әскери-теңіз күштері қабылдаған 1862 жылғы үлгідегі Гатлинг пулеметінде пайда болды. Бұл қарулар әлі де қолмен жүзеге асырылды; алайда, Хирам Максимнің Максим пулеметінде қайта зарядтау үшін кері импульстік энергияны пайдалану идеясы бұл жағдайды өзгертті. Доктор Гатлинг электр қозғалтқышымен жұмыс істейтін үлгілерді де сынады; жоғарыда айтылғандай, бұл сыртқы қуатпен автоматты зарядтау қазіргі заманғы қаруларда да қолданылады. "Пулемет" терминінің техникалық қолданылуы әртүрлі болғанымен, Американың Спорттық қару және оқ-дәрі өндірушілер институты берген қазіргі заманғы анықтамасы: "Тоқтаусыз зарядталатын, атылатын және бос оқ-дәрілер біткенше немесе басқан иінтік жіберілгенше, артқы жағына басқанда үздіксіз оқ атып, гильзаларын шығаратын толық автоматты қару". Бір оқтан бірнеше рет атуға мүмкіндік берген алғашқы қарулар – 1500 жылдардың соңында Еуропада жасалған револьверлер. Олардың бірі – 1580 жыл шамасында Германияның Нюрнберг қаласында жасалған иыққа қойылатын қару. Тағы бірі – 1597 жылы Нюрнбергтік Ханс Стоплер жасаған айналмалы аркебуз.

17 ғасыр

Шынайы қайталайтын ұзын қаруды бірыңғай оқ-дәрілі қарудың дамуына дейін жасау қиын болды; алайда, 17 ғасырда Кальтхофф ретрансляторы және Куксон ретрансляторы сияқты иінтіректі қайталайтын мылтықтар аз ғана санымен жасалды. Қазіргі заманғы пулеметтердің алғашқы үлгілері Шығыс Азияда кездесуі мүмкін. У-Пэй-Чих кітабында, 17 ғасырдың бірінші тоқсанында жасалған қытай әскери жабдықтарын зерттейтін кітапшада, қытай армиясының қару-жарақ қорында «По Цзу Лянь Чу Пао» немесе «100 оқтан тұратын зеңбірек» болғаны айтылады. Бұл, доптармен толтырылатын және оларды бірінен соң бірі атып шығаратын қайталайтын зеңбірек болатын. Оның жұмыс істеу принципі 1824 жылғы Перкинс бу пулеметіне немесе 1845 жылғы Бенингфилд электролиз пулеметіне ұқсас еді, бірақ будың немесе электролизден пайда болатын газдардың орнына, жылдам жануға келмейтін оқ-дәрі итергіш күш ретінде қолданылды. Тағы бір қайталайтын қаруды 17 ғасырдың соңында қытай шаруасы Дай Цзи жасады. Бұл қару да доптармен толтырылатын болды, бірақ оны көптеп өндірмеді. 1655 жылы Ворстердің 2-ші маркизі Эдвард Сомерсет «Өнертабыстар ғасыры» атты еңбегінде минутына 6 қабырғалық мылтықты 60 рет зарядтап, нысанаға алып, атуға болатынын, яғни минутына 360 оқ атуға жететінін жазды. Бірақ кітаптағы барлық өнертабыстар сияқты, оның жасалғаны да белгісіз. Кейде (мысалы, Джордж Морган Чинннің «Пулемет» еңбегінде) 1663 жылы пулеметтердің автоматты принципі туралы алғашқы мәліметті Палмер атты ағылшыл ғалым Англия Корольдік қоғамына ұсынған мақаласында келтірілгені айтылады. Ол кері соққы немесе газ арқылы жұмыс істей алатын залптық қаруды сипаттады. Алайда, соңғы кезде бұл мақаланы ешкім таба алмады, ал осы кезеңде Палмерге жатқызылатын көп оқ атуға қабілетті қару туралы барлық сілтемелер көбінесе Кальтхофф ретрансляторына немесе Лоренцони жүйесіне қатысты болып көрінеді. Дегенмен, 1663 жылы Принц Рупертке нағыз автоматты қарудың идеясы ұсынылғаны туралы мәлімет бар, бірақ оның түрі мен жұмыс істеу әдісі белгісіз.

18 ғасыр

1708 жылы Константинопольден француз офицері бір оқпаннан 2 жарым минутта 30 рет атылатын, минутына 12 рет атуға қабілетті өте жеңіл оқпанды ойлап тапқаны хабарланды. 1711 жылы француз адвокаты Барбуот Дижон Парламентіне 10 карабин оғынан тұратын және оқ ату үшін «барабан» арқылы зарядталатын «соғыс машинасы» ұсынды. Оның 400-500 қадам қашықтықта дәлдікпен соғылатыны және екі-үш адамды бір мезгілде тізе бүгіп өлтіре алатындай күшпен соққылайтыны айтылды. Сондай-ақ, ол жаяу әскердің мылтық қашықтығына немесе ат әскерінің тапанша қашықтығына жетуіне дейін 5 немесе 6 рет ату мүмкіндігіне ие болды және әр атудың арасында тапаншаны дайындау, оны қағып, балғамен босату үшін қажетті уақыттан артық уақыт болмады, сонымен қатар ат әскері сияқты маневрлеуге қабілетті. Оның ауыспалы және ауыр нұсқасы гранаталар лақтыратын болады, сондай-ақ машинаны ату кезінде түтінді тазарту үшін балғамен жабдықтауға ұсыныс жасалды. Тағы бір ертедегі айналдырушы қаруды Лондондық заңгер Джеймс Пакл ойлап тапты. Ол 1718 жылы 15 мамырда «Пакл пішіні» деп атаған патент алды. Бұл – қолмен жұмыс істейтін 1,25 дюймдік (32 мм) калибрлі, револьвер цилиндрі бар, цилиндрді ауыстыру арқылы қайта зарядтаудан бұрын 6–11 оқ ату мүмкіндігі бар, кемелерде қолдануға арналған дизайн. Бұл 1722 жылы «автомат» деп аталатын ең алғашқы қарулардың бірі болды, бірақ оның жұмысы терминнің қазіргі қолданысына сәйкес келмейді. Паклдің айтуынша, ол христиандарға дөңгелек, түріктерге шаршы оқ ату мүмкіндігіне ие болған. 1720 жылы француз өнертапқышы Филипп Вейринге 16 рет ату мүмкіндігі бар шағын оқ-дәрі ойлап тапты, оны Лоррейн герцогының алдында көрсетті. 1737 жылы португал әскерінде қызмет еткен даниялық Якоб де Вайнхольц минутына 20-30 рет оқ атуға қабілетті, бірақ оны жұмыс істеуге 15 адам қажет ететін оқ-дәрі ойлап тапқан. Ол 1740 жылдары Индияға колониялық соғысқа қатысу үшін жіберілген португал флотымен бірге әкелінді. Сондай-ақ 1737 жылы неміс инженерінің 10 фунтты оқпен бір минутта 20 рет ату мүмкіндігі бар оқ жасағаны туралы айтылды. 1740 жылы француз шевалье де Бенак минутына 11 рет ату мүмкіндігі бар оқ-дәрі жасады. Осыдан көп ұзамай, 1747 жылы Джеймс Аллис Англия Корольдік қоғамына бірден бір минутта 20 рет зарядтауға және босатуға қабілетті оқ-дәрі ойлап тапты. 1750 жылы Данияда пруссиялық капитан Стьюбен артиллерия пойызында 4 адам жұмыс істейтін және қағаз патроннан қоректенетін, минутына 24 рет ату мүмкіндігі бар арматуралық пушка ойлап тапты және оны сол жылы Дания короліне және басқа да жоғары лауазымды адамдарға көрсетті. 1764 жылы француз Анже Гудар өзінің «Қытай шпионы» атты еңбегінде Парижде минутына 60 рет атыс жасай алатын «үлкен тапаншаны» сынап көруге көмектескенін жазды. 1773 жылы Томас Дезагульерс бір минутта 23 немесе 24 рет ату мүмкіндігі бар және әрбір атудан кейін өзін-өзі тазартатын басқа бір оқпанды ойлап тапты. 1775 жылы Англияда екі үлкен оқ Woolwich-те белгісіз матрос ойлап тапқан 59 секундта 59 оқ ату жылдамдығына қол жеткізді. Сондай-ақ 1775 жылы француздық Дю Перрон 3 немесе 4 адаммен жұмыс істеген және минутына 10 рет 24 баррельді түсіре алатын, минутына 240 оқ ату жылдамдығы бар, кейіннен митральге ұқсас, артқы жүктемелі залптық тапанша ойлап тапты. 1776 жылы Англияда Вестморленд графтығының өнертапқышы бір минутта 120 рет «бір қолмен» зарядталатын және босатылатын қаруды ойлап тапты. 1777 жылы Филадельфияның қару жасаушысы Джозеф Белтон Континенттік конгресске «жаңа жетілдірілген қаруды» ұсынды, ол бес секунд ішінде жиырма рет ату мүмкіндігіне ие болды; күрделі рычагты әрекет тетіктерін қолданатын ескі ретрансляторлардан айырмашылығы, ол үстінен жүктемелердің қарапайым жүйесін қолданды және бір үлкен қағаз патронмен толтырылды. Конгресс Белтонға осылай сегіз рет ату үшін 100 кремнезный мылтықты өзгертуді сұрады, бірақ Белтонның бағасы тым жоғары болғанда, бұйрықты бұзды. 1779 жылы британдық өнертапқыш Уильям Уилсон Райт 21 мылтықтан тұратын машинаны жасап шығарды. Оның айтуынша, бұл машина мылтықты 3 рет жүктеуден 3 есе тез атуы мүмкін. 1788 жылы швейцариялық солдат 3 минутта 300 шар атуға қабілетті 10 адам жұмыс істейтін машина ойлап тапты. Сондай-ақ 1788 жылы пруссиялық офицердің бірінен кейін бірі 400 оқ атуға қабілетті мылтық ойлап тапқаны туралы хабарланды. 1790 жылы француз армиясының бұрынғы офицері Жозеф Франсуа Луи Гроберт «баллистикалық машинаны» немесе «пиробаллистикалық машинаны» ойлап тапты. 1792 жылы француз суретшісі Ренарда бір адам пайдалана...

19 ғасыр

XIX ғасырдың басында және ортасында бірнеше жылдам ату қарулары пайда болды, олар көп реттік ату мүмкіндігін ұсынды, көбінесе волейлік мылтықтар. Волейлік мылтықтар (мысалы, Митраль) және екі түтікке ие тапаншалар қарудың барлық бөліктерін дубликациялауға негізделген, бірақ Нок мылтығы басқаша пайдалы емес "тізбектес от" құбылысын (бірден бірнеше патрондар бір уақытта тұтанады) пайдаланып, бір ғана кремнийлі механизмнен бірнеше түтікке ұшқын жеткізді. Pepperbox тапаншалары бірнеше доңғалақтың қажеттілігін жойды, бірақ бірнеше қолмен басқарылатын түтіктерді пайдаланды. Револьверлер бұл процесті алдын ала дайындалған барабанға дейін азайтты және барабанды жылжытуды доңғалақтың іске қосумен байланыстырды. Дегенмен, олар әлі де қолмен басқарылды. 1805 жылы Нортгемптондан шыққан британдық өнертапқыш минутына 10 рет өздігінен зарядталатын, оқ атып, тазаланатын қару жасады. 1806 жылы Веналық мыс кескіндемеші және механик Мистер Пуц секундына бір рет немесе минутына 60 рет өздігінен зарядталатын, оқ атып, тазаланатын машина жасады, бірақ ату жылдамдығы түтіктің қызып кетуімен шектелді. 1819 жылы Балтимордан шыққан американдық өнертапқыш минутына 12 рет атуға қабілетті 11 түтікке ие қару жасады, бұл минутына 132 оқ ату жылдамдығын құрады. 1821 жылы Англияда француз-американдық "От патшасы" Иван Иваниц Шаберт 6 минут ішінде 30 рет немесе минутына 5 рет атуға қабілетті қайталанатын қаруны көрсетті. Ол "дөңгелек" арқылы жұмыс істеді, оны оқ-дәріге бекітілген қоймадан қағаз патрондармен толықтырды және оқ-дәрідегі басқа жердегі оттық ұстағыштан отты пайдаланып тұтатты. 1825 жылы жер бетіндегі барлық белгілі елдердің барлық топографиялық ерекшеліктерін сипаттауға тырысқан итальяндық кітапта Францияда қоймаларды қорғау үшін қолданылған "механикалық мылтықтар" бар екендігі айтылды, олар қайта зарядтамай 120 оқ атуға қабілетті болды. 1828 жылы Ирландияда туған адам кез келген өлшемге сай жасалған және бір сәтте-ақ қарапайым қару ретінде қолданылған, минутына 40 оқ атуға қабілетті айналмалы қару ойлап тапты. 1831 жылы Францияда Вожж департаментінен шыққан механик минутына 100 оқ атуға қабілетті рычагпен басқарылатын қару жасады. 1832 жылы француз механігі Хамель минутына 500 оқ атуға қабілетті машина ойлап тапты. 1830 жылдары жарты арал соғысының британдық ардагері генерал сэр Джон Скотт Лили "Лилли мылтығының батареясын" ойлап тапты. 1830-жылдардың ортасында Джон Штубль (Швейцария) автоматты қару жасады, оны Ресей, Англия және Франция үкіметтеріне сатуға тырысты. Англия мен Ресей үкіметтері қызығушылық танытты, бірақ біріншісі Стьюблеге ақы төлеуден бас тартты, ол кейіннен оларды бұл үшін сотқа берді, ал екіншісі оны түрмеге қамауға тырысты. Француз үкіметі бастапқыда қызығушылық танытты және механикалық жағынан Штубленің өнертабысында ештеңе бұрыс емес екенін атап өткен кезде, ол машинаның жаңалық емес екенін және әскерде пайдалы қолданыла алмайтынын айтып, оны қабылдамады. Қару артқы жағынан зарядталатын, кейбір түтіктерден оқтармен толықтырылатын және минутына 136 немесе 204 оқ атуға қабілетті 34 түтікке ие болды. Уильям Лайон Маккензидің өмірбаянында 1839 жылы Детройттегі өнертапқыш бір минутта 50-60 рет атылатын қарумен жұмыс істегені туралы айтылған. 1842 жылы американдық доктор Томсон немесе Томпсон 4 түтікке ие, алдын ала зарядталған, айналып тұратын барабан арқылы басқарылатын және 50 секунд ішінде 50 рет немесе 500 секунд ішінде 500 рет атылатын қару ойлап тапты. 1846 жылы америкалық Фрэнсис Диксон минутына 30-40 рет атылатын қару ойлап тапты. Оның бір түрі сағаттық механизммен жұмыс істеді, ол 10 рет атып, бастапқы орнына оралғанға дейін рельстермен белгілі бір қашықтықта қозғалуы мүмкін. 1846 жылы Канадада өнертапқыш Симеон "Ларошель" Гаутрон 1836 жылы жасаған қайталанатын қарудың ағаш үлгісіне ұқсас, бірақ ол содан бері бірнеше жақсартулар жасаған, ол бір минутта 10 немесе 12 рет атылуы мүмкін, ал сол кездегі әдеттегі тұмсықпен зарядталатын қарулар сол жылдамдықтың бір бөлігімен ғана атылуы мүмкін еді. Ол кранкпен жұмыс істеді, сол кездегі әдеттегі қару он екі немесе одан да көп адамды талап еткен кезде бір адам жұмыс істей алатын, айналып тұратын барабаннан қағаз патрондармен толықтырылып, жану үшін жеке соққылық қақпақтар пайдаланылды. Ларошель өзінің өнертабысына Канада әскери күштерінің қызығушылығын оятуға тырысты, бірақ күрделілігі мен шығындары себепті қабылданбады, бұл француз тіліндегі канадалық баспасөздің кейбір сын-пікірлеріне әкеліп соқты, бірақ өнертапқыш оны одан әрі дамытудан бас тартып, пайдалырақ іс-әрекеттерге көшті. Ларошельдің қаруының үлгісі әлі де Квебек Ұлттық Көркемсуреттер мұражайында көрсетілуде. 1847 жылы ғылыми американдық басылымда J. R. Nichols жариялаған прототиптік электрмен тұтандырылатын машиналық мылтықтың қысқаша сипаттамасы бар. Сипатталған үлгі кішкентай және түтіктерді тік бұрып, жоғарыдан "түтікшеден" немесе қоймадан толықтырады және автордың сөзіне сәйкес, зарядталғаннан кейін кез келген бұрышта дереу атуға болады. 1848 жылы итальяндық Чезаре Розаглио бір адаммен басқарылатын және минутына 300 мылтық оғын немесе сағатта 12 000 оқ атуға қабілетті машиналық мылтықтың өнертабын жариялады, оқ-дәрі қоймаларын қайта толықтауға кеткен уақытты ескере отырып. 1851 жылдың маусымында британдық өнертапқыш Фрэнсис МакГетрик 10 минут ішінде 10 000 допты патрон атуға қабілетті "соғыс машинасының" үлгісін көрсетті. 1852 жылы Делани, Америкаға көшіп келген ирландиялық, ерекше дөңгелекті тұтандыру түрін пайдаланатын айналмалы қару көрсетті. 1854 жылы Генри Кларк машиналық мылтыққа британдық патент алды. Бұл қару бір-біріне қатар орналасқан бірнеше түтіктерді пайдаланды, олар қоймалардан толықтырылатын айналып тұратын барабанмен толықтырылды, бұл Николс қолданған жүйеге ұқсас. Автордың сөзіне сәйкес, қаруны соққылық қақпақтармен немесе электрмен атуға болады. Қарудың соққылық нұсқасында ату жеке соққылық қақпақтармен жүзеге асырылды және патрондарда бос ұнтақ пен доптар немесе қағаз патрондар болуы мүмкін. Бұл қарудың үлгісі, минутына 2000 ярда қатысты 1800 оқ атуға қабілетті және екі жылқымен тартылатын, жасалып, сынақтан өткізілді, бірақ әскерилерге қабылданбады. Сонымен қатар, сол жылы Генри Бессемер машиналық мылтықтарды сумен салқындатуды ұсынды, сонымен қатар сумен тазалау жүйесін ұсынды, бірақ ол кейіннен бұл жобадан бас тартты. Өзінің патентінде Бессемер гидровматикалық кешіктірілген кері соққымен жұмыс істейтін, толық автоматты қаруды сипаттайды. Патенттің бір бөлігі қаруда қолданылатын парлық поршеньге де сілтеме жасайды, бірақ патенттің көп бөлігі бұл жүйенің бұрынғысын сипаттауға жұмсалды. Америкада Джон Андрус Рейнольдс 1855 жылы машиналық мылтыққа ұқсас қаруға патент алды. 1856 жылы C. E. Barnes кері соққымен басқарылатын доңғалақты механизмге ие қолмен басқарылатын машиналық мылтыққа тағы бір ерте американдық патент алды. Францияда және Ұлыбританияда француз Франсуа Жюльен 1856 жылы ашық түтікшелі дүкеннен толықтырылатын, тек серіппелердің орнына дөңгелектер мен үздіксіз тізбектерді пайдаланатын машиналық мылтыққа патент алды. АҚШ азаматтық соғысының басында Уилсон Агар "кофе тігізбесі" деп белгілі болған Агар қаруын ойлап тапты. Қару қарудың үстіндегі қоймадан қоректенетін қол кранкын пайдаланып механикаландырылған зарядтауға ие болды. Қару бір түтікке ие және сол кранкты бұру арқылы атылды; ол қағаз патрондарды пайдаланды...

Максим және Бірінші дүниежүзілік соғыс

Алғашқы практикалық өздігінен қуатталатын пулемет 1884 жылы сэр Хирам Максим жасап тапты. Максим пулеметі бұрын атылған оқтың кері күшін қайта зарядтау үшін пайдаланды, қолмен жұмыс істемейтін, бұл Nordenfelt және Gatling сияқты алдыңғы конструкцияларға қарағанда оқтың жылдамдығын арттырды. Максим сонымен қатар, стволдың айналысында су жакетін орнату арқылы сумен салқындату жүйесін енгізді, бұл қызып кетуді азайтуға көмектесті. Максимнің пулеметі кеңінен қолданылды, ал оның ұқсас конструкциялары Бірінші дүниежүзілік соғыста екі жақта да қолданылды. Бұл конструкцияға аз санды экипаж қажет болды, сондай-ақ ол Nordenfelt және Gatling пулеметтерінен жеңіл және қолдануға ыңғайлы болды. Бірінші дүниежүзілік соғыстағы жағдайлар пулеметтің әскери маңыздылығын көрсетті. 1912 жылы АҚШ армиясы әр полкке төрт пулемет берді, бірақ 1919 жылға қарай бұл сан бір полкке 336 пулеметке дейін өсті. Максим негізінде жасалған ауыр пулеметтер, мысалы, Vickers пулеметі, көптеген басқа пулеметтерге қосылды, олардың көпшілігі 20 ғасырдың басында пайда болды, мысалы, Hotchkiss пулеметі. Субмашиналар (мысалы, неміс MP 18) және жеңіл пулеметтер (алғашқы жеңіл пулемет Madsen пулеметі болды, содан кейін Chauchat және Lewis пулеметтері пайда болды) Бірінші дүниежүзілік соғыста алғаш рет қолданылды, сонымен қатар ірі калибрлі пулеметтер де кеңінен қолданылды. Бірінші дүниежүзілік соғыстағы қазалардың ең көп себебі артиллерия болды, бірақ сым торымен байланысты пулеметтер қауіпті репутацияға ие болды. Соғыстан бұрын және соғыс кезіндегі тағы бір маңызды жаңалық – пулеметтің автоматты қайта зарядтау механизмін тапаншаларға енгізу болды, бұл Borchardt (1890-жылдар), автоматты тапаншалар және кейінірек субмашиналардың (мысалы, Beretta 1918) пайда болуына әкелді. Ұшаққа орнатылған пулеметтер алғаш рет Бірінші дүниежүзілік соғыста қолданылды. Бұл бірден маңызды мәселені тудырды. Бір орындық истребительдегі пулеметтің ең тиімді орны, нысана алу үшін, ұшқыштың алдында болды; бірақ мұндай орналасқанда оқтар жылдам қозғалатын винтке тиюі мүмкін еді. Алғашқы шешімдер, ұшқышқа сәттілік тілеуден басқа, Vickers F. B.5, Royal Aircraft Factory F. E.2 және Airco DH.2 сияқты винті артқа орналасқан ұшақтарды, Nieuport 10 және Nieuport 11 сияқты винтке тимейтіндей қанатқа орнатуды, немесе Morane Saulnier L сияқты винтті қорғау үшін брондалған винттерді пайдалануды қамтыды. 1915 жылдың ортасына қарай, Императорлық неміс әуе күштерінің сенімді синхронизаторды енгізуі, винттің қанаттарын өткізіп кету үшін оқтың атылу уақытын дұрыс баптау арқылы, жабық бұрандалы пулеметті айналатын винт арқылы алға атуға мүмкіндік берді. Одақтастарда мұндай жүйе 1916 жылға дейін болған жоқ, олардың ұшақтары осыдан көп зардап шекті, бұл кезең Fokker Eindecker, жаңа технологияны алғаш енгізген неміс ұшағының атымен Fokker Scourge деп аталды.

Соғыс аралығы мен Екінші дүниежүзілік соғыс

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін жақсырақ материалдар қолжетімді болған соң, жеңіл пулеметтерді тасымалдау оңайырақ болды; Брен сияқты конструкциялар Левис пулеметін ұжымдық қолдау қаруы рөлінде ығыстырды, ал M1919 Браунинг сияқты орташа пулеметтер мен Браунинг M2 сияқты ауыр пулеметтер арасындағы заманауи айырмашылық анықталды. Жаңа үлгілер сумен салқындату жүйелерін ұнатпады, себебі мобильді тактикаға басымдық берілді; және қажетсіз деп санады, себебі қызуды болдырмаудың балама және артық жолы – оқ түтікшелерін ауыстыру арқылы қызуды алдын алу еді. Соғыс аралық жылдарда алғашқы, кеңінен қолданылған және табысты жалпы мақсаттағы пулемет, неміс MG 34 пайда болды. Бұл пулемет жеңіл және орташа рөлдерде де тиімді болғанымен, оны көптеп өндіру қиын болды, сондықтан қазіргі заманғы құралдарға бейімдеу үшін өнеркәсіптік металл өңдеу мамандары шақырылды, осылайша MG 42 құрылды. Бұл қару қарапайым, өндіруге арзан, жылдам атып, MG 34-ті барлық қолданылу салаларында алмастырды, тек MG 42-нің оқ түтікшесін ауыстыру жүйесі орнатылғанда жұмыс істемейтіндіктен көлік құралдарына орнатуда MG 34 қолданыла берді.

Қырғи қабақ соғыс

MG 42 тәжірибесі АҚШ-ты ескірген Браунинг автоматты мылтығын осыған ұқсас қарумен ауыстыру қажеттігіне алып келді, ол M1919-ды да алмастыруға тиіс болды; алайда, MG 42-ні тікелей пайдалану мүмкін болмады, себебі техникалық тапсырмада BAR сияқты жамбастан немесе иықтан атуға болатын қару талап етілді. Соның нәтижесінде M60 пулеметі жасалды және Вьетнам соғысы кезінде әскерлерге берілді. Жылдам қозғалатын реактивтік ұшақтардың қарсыластарын сенімді түрде жеңуі үшін үлкен ату қарқыны қажет екені анықталғанда, Гатлингтің электр қуатымен жұмыс істейтін қарулар туралы жұмысы еске түсірілді және 20 мм M61 Vulcan жасалды; сондай-ақ бастапқыда "мини Вулкан" деп аталған, кейін "мини-пушка" деп қысқартылған 7,62 мм-лік кіші нұсқасы да жасалды, ол тікұшақтарда қолдану үшін өндіріске енгізілді, онда ату қарқыны тікұшақтың тұрақсыздығын өтеуге мүмкіндік берді.

Адам интерфейсі

Жеңіл пулеметтердегі ең көп таралған интерфейс – пистолет тұтқасы және оқ ату тетігі, сондай-ақ жиналмалы тіреуіш бөлік. Көлік құралдарына және үш аяқты тұғырларға орнатылған пулеметтерде көбінесе қазық тәрізді тұтқалар болады. Ескі пулеметтерде қолмен айналдырылатын механизмдер жиі кездесетін, ал қазіргі заманғы, сыртқы қуат көзімен жұмыс істейтін пулеметтер, мысалы, мини-пулеметтерде джойстиктегі электронды батырма немесе оқ ату тетігі қолданылады. 20 ғасырдың соңында қарапайым темір көздердің орнына түрлі оптикалық құралдар мен прицельдер жиі қолданылатын болды. Алғашқы қолмен зарядталатын пулеметтер көбінесе бос (байланбаған) патрондардан зарядталатын. Қолмен оқ атуға арналған пулеметтерді әдетте бірден толықтай зарядтау қажет болатын (әрбір ствол қолмен немесе пластинаға бекітілген патрондар жиынтығымен зарядталатын). Патрондарды сақтайтын құрылғылар арқылы оқ атылған кезде қосымша патрондар салуға болатын. Бұл бірте-бірте ленталы жүйелерге ауысты, олар адам (оқшы немесе көмекші) немесе қап немесе қорапта сақтауға арналған. Кейбір қазіргі заманғы көлік құралдарында лентасыз зарядтау жүйелері қолданылады. Қазіргі заманғы пулеметтер көбінесе төрт түрлі тәсілмен орнатылады. Біріншісі – екі аяқты тұғыр, ол көбінесе пулеметпен біріктірілген, жеңіл және орташа пулеметтерде жиі кездеседі. Екіншісі – үш аяқты тұғыр, ол көбінесе орташа және ауыр пулеметтерде қолданылады. Кемелерде, көлік құралдарында және ұшақтарда пулеметтер көбінесе көлік құралының рамасына немесе корпусына бекітілген болат тіреуге орнатылады. Соңғы кең таралған орнату түрі – көлік құралының қарулану жүйесінің бөлігі, мысалы, танктың коаксиалды пулеметі немесе ұшақтың қарулануының бөлігі. Бұл жүйелер әдетте электрмен іске қосылады және күрделі бақылау жүйелерімен жабдықталған, мысалы, АҚШ тікұшақтарының қарулану жүйелері.