Кіріспе

Британдық Колумбиядағы алтын асығулары Канаданың батысындағы еуропалық, канадалық және қытай халқының тарихы мен қоныстануының маңызды кезеңдері болды. Қазіргі Британдық Колумбияда алтынның болуы туралы көптеген ежелгі аңыздарда айтылады, олар оның табылуына ықпал етті. Хуан де Фука жүзіп өткен деген Аниан бұғазы, бүгінгі Хуан де Фука бұғазы оның құрметіне аталған, "алтынға, күміске, інжу-маржанға және жүнге бай" жер (Аниан) арқылы өтеді деп сипатталған. Берги ("таулар" деген мағынадағы), Анианға жақын орналасқан тағы бір аңыз жер, сонымен қатар алтынға бай деп есептелген. Солтүстік Американың солтүстік-батысының карталары, аймақ картаға түсірілгенге дейін жарияланған, алыс солтүстік-батыста Кивира мен Сиболаның алтын қалаларын орналастырған. "Алтын" – жоғалған алтын қаланың аңыздық патшасына сілтеме жасайтын Эль-Дорадоны іздеген испандық саяхатшылардың Британдық Колумбияға жеткені белгілі емес, бірақ археологиялық қалдықтар провинцияның оңтүстік аймағындағы Оканаган және Симилкамин аймақтарында испандықтардың қысқа мерзімге болғанын көрсетеді. Ванкувер аралындағы Голд-Ривер қауымының маңындағы Мучалахт тайпасы (Нuu-chah-nulth тобы), Ванкувер аралының батыс жағалауын құрғататын фьордтың төменгі ағысында орналасқан қауым, испандықтардың келіп, алтын іздеу үшін аңғарды өртеп жібергенін айтады. Аңғарды қарастырған алтын іздеушілер Уайт-Ривер және Голд-Ривер аңғарларында ескі, шикі қазылған шахталарды тапты.

Королева Шарлоттаның алтынға құмарлығы, 1850 жыл

Алтын алғаш рет жергілікті емес адамдар тарапынан Хайда Гвайиде, Моресби аралының батыс жағалауындағы Голд-Харборда, Митчелл шығанағындағы Тасу ауылының жанында (Голд-Харбордың бір бөлігі, Тасу шығанағының бөлігі) ресми түрде табылды. Келесі жылы шағын алтын асығысы – «Квин Шарлотт аралдарының алтын асығысы» – болды, осының нәтижесінде архипелагтың американдықтар тарапынан басылып алуына және АҚШ-қа қосылуына жол бермеу үшін Квин Шарлотт аралдарының колониясы жарияланды. Кеннің мөлшері үстіртен ғана болды және Хайда халқының, әлі де көп және күшті болған, американдық іздеушілерді мазалағаны туралы әртүрлі әңгімелер бар. Кейінірек Голд-Харбор мен Митчелл шығанағы заманауи тау-кен операцияларының орнына айналды, бұл орын Тасу немесе Тасу деп те аталады, бірақ алтын емес, темір үшін пайдаланылды. 1969 жылы жергілікті орманшы Ефрем Спекогна және оның жеңістігі Джон Тринко Грехам аралындағы Порт Клементс қаласының батысында Спекогна (Бейб) алтын кен орнын тапты. 1979 жылға қарай Cominco, Kennco Explorations (Kennecott компаниясының еншілес компаниясы) және Quintana Minerals сияқты ірі тау-кен компанияларының барлау бұрғылаулары арқылы 2 миллион унция алтын кені анықталды. Кеншілердің барлау компаниясы жобаны бұрғылауды жалғастырды және 1979-1981 жылдары тағы бір алтын асығысы болды. Спекогна алтын кені 3 миллион унциядан астам алтынмен толыққан, қазірге дейін игерілмеген және эпитермальды алтын кені ретінде жіктеледі.

Транкиль, Томпсон және Фрейзер алтынға толы ащылық

Алтынның табылуы ертедегі тері саудагерлерінің күнделіктерінде жазылмаған, және тері саудасын қорғау олардың басты корпоративтік мүддесі болғандықтан, тері компаниялары алтынның бар екенін жарияламау саясатын қабылдады. Ресей Америкасының губернаторы Етолин алтын табылуы туралы жаңалықты мемлекетке қарсы жасалған ауыр қылмыс деп есептеп, тыйым салды. 1830 жылдары саудагерлер шамалы мөлшерде алтын туралы хабарлады, және кейбір бекеттерде ол жергілікті саудада қолданысқа енді, бірақ кеңінен таралған жоқ немесе көп емес. Бірақ, Гудзон Бэй компаниясының саясаты немесе бас саудагердің салмақты шешімі осындай жаңалықтарды жасырып ұстады. 1856 жылы жақын орналасқан Секуемк тайпасының өкілдері Камлупс бекітіне үлкен алтын қорын әкелгенше. Осы жаңалық және ірі алтын шаң тобы Форт-Викториядағы Колумбия департаментінің бас директоры және Ванкувер аралының губернаторы Джеймс Дугласқа жеткен соң, ол оны Сан-Францискоға балқытуға жіберуге шешім қабылдады. Кейбір тарихшылар ол мұны әдейі жасады деседі, алтынның табылуы туралы хабарды таратып, алтын асығушылығын тудыру үшін, соның арқасында Ұлыбританияның 49-шы параллельдің солтүстігіндегі британдық құрлықтың мәртебесін анықтауға итермелеу мақсатында. Орегон шартынан бері ол құрылмаған және тек тері компаниясы мен оның жергілікті тұрғындарының иелігінде болды. Американдық кеншілер британдық жерде жиі пайда бола бастады, сондықтан Дуглас әрекет ету қажет деп ойлады.

Фрейзерлер шапқыны және алтын колониясының құрылуы

Жаңа Каледониядағы жаңалықтар экономикалық депрессия кезінде Калифорнияға жетті, сол кезде алтын кендері таусылып, көптеген кеншілер Сан-Францискода болды. Жаңалық оттай таралып, алтын іздеу құралдары мен киімдерінен басқа ештеңесі жоқ адамдарды толтырған кемелер солтүстікке бет алды, түрлі кәсіпкерлер мен кеншілерден пайда табуды көздегендер де олардың қатарында болды. Осыған дейін бірнеше жүз адам тұрған «ұйқыдағы ағылшын ауылы» болған Виктория, 1858 жылдың көктемінде бірнеше апта ішінде 30 000-ға жуық шатыр қаласына айналды, оның 4000-ы қытайлықтар еді. Бастапқыда су деңгейінің жоғары болуы кен өндіруге кедергі келтіргендіктен, «алдау» деген шағымдар туды, мыңдаған адам Калифорнияға қайтып келді, бірақ су деңгейі төмендегеннен кейін және кен өндіру ісі басталысымен оларды басқалары алмастырды. Бірінші ірі табылым, және өзендегі ең ірі табылымдардың бірі, Форт-Йейлден оңтүстікке қарай 15 шақырым жерде орналасқан Хилл Барда болды. Хилл Бардағы алғашқы кеніш «Сан-Францисконың қайықшылары» деп аталды, олар басшы Коупелст және оның Нлака’памукстың Спуззам тайпасымен бірге жұмыс істеді, олардың ауылы Форт-Йейлдің солтүстігінде орналасқан. Кеншілердің құрамы шамамен үштен бір бөлігі американдықтар, үштен бір бөлігі қытайлықтар, ал қалғаны Калифорнияда, оның ішінде он жыл бұрынғы Калифорния алтын асығысынан бері тұрып жатқан британдықтар мен еуропалықтардың қосындысынан тұрды. Лайтон қаласының жанында (сол кезде «Форкс» деп аталған) екі француз кеншісі Нлака’памук қызын зорлағанда, олардың кесілген денелері өзенде ағысып жатқанда қақтығыс туды. Фрейзер каньоны соғысы деп аталған оқиға кезінде кеншілердің көпшілігі каньоннан Спуззам мен Йельге қашып кетті, ал американдықтар, немістер, француздар және басқалардан (көптегені Никарагуада жалдамалы әскер болып қызмет еткен немесе Мексикада Францияның тапсырысымен жұмыс істеген) құралған соғыс отрядтары каньонға шабуыл жасап, Нлака’памук тайпасымен бейбітшілікке келді, бірақ екі тараптан да көптеген адамдар қаза тапты. Соғыс туралы жаңалық Викторияға жетті, губернатор Дуглас құрлықта британдық билік пен егемендікті қамтамасыз ету үшін шаралар қабылдауға мәжбүр болды және Корольдік теңізшілерімен және жаңадан келген Корольдік инженерлердің алғашқы тобымен бірге алтын кендеріне кемемен аттанды. Жолда олар Форт Лэнглиде тоқтады, ол кезде Дербиде орналасқан, онда Дуглас Британдық Колумбия колониясын жариялады және 1858 жылдың 1 тамызында оның бірінші губернаторы ретінде ант берді. Губернатордың өзенге жоғары қарай сапары туралы хабарлар алдын ала жеткен Йельге көп қиындықсыз жетті, губернатор мен оның әскерлерін соғысқа қатысқан соғыс отрядтары немесе «компаниялар» қарсы алды, олар британдық туды көтеріп, губернаторды ресми түрде қарсы алды. Колония құрылғанын және Король заңының үстемдік ететінін ескертіп, губернатор кейін Макгоуэн соғысы деп аталатын оқиғалар тізбегіне әкелетін лауазымды адамдарды тағайындады. Сондай-ақ, Йельде болған кезде Дуглас «Жоғарғы Фрейзерге» жаңа маршрут салу құқығы үшін ер адамдар тобы төлей алатын жазылымдарды құруды бұйырды, бұл каньон жолының қауіп-қатерінен және Нлака’памук тайпасы туралы қорқыныштан құтылудың бір жолы болды. «Жоғарғы Фрейзер» Лиллует және Фонтайн аймағын қамтыды, және бірнеше мың кеншілер Орегон және Вашингтон штаттары арқылы құрлық жолдарымен сол аймаққа келді, Дугластың алтын кендеріне барлық қол жетімділік Виктория арқылы ғана болуы керек деген бұйрығына қарамастан. Осы маршруттармен келгендер, ең көп қолданылатын, бірақ соғысқа толы Оканаган жолы арқылы келгендер, ішкі аймаққа одан әрі таралып, алтынның жаңа орындарын ашты, соның ішінде ең ірі және ең әйгілі Карибу алтын асығысы да болды. Осы жаңа материктік колонияның ең көп қолданылатын лақаптарының бірі «Алтын колониялар» болғаны бекер емес.

Карибу алтынға құмарлық 1861-1867 жылдар

1860 жылға қарай Кесел өзенінің ортаңғы бассейнінде, Кейтли сағасы және Кесел бұлақтары маңында, Кесел көлінің батысында алтын кеніштері табылды. Жаңалықтар тараған сайын аймақты зерттеу күшейді, сонымен қатар сол кездегі қашықтықтар мен байланыс және саяхат уақыты, елдің шалғай орналасқандығы себепті, Карибу алтын асығыуы 1861 жылы Уильямс сағасының табылуынан және 1862 жылы алтын іздеудің орталығының солтүстік Карибу үстіртіндегі аңғарларға, Уиллоу өзенінің бастауына және Кесел бассейнінің солтүстік беткейіне көшуінен кейін ғана қарқын алды. Бұл асығыуы бастапқыда американдықтар таратқанмен, едәуір канадтық, теңізшілер мен британдық сипатқа ие болды, ал Карибуда орныққандар 1860-шы жылдарда Канадаға қосылу қозғалысының алғы шебінде болды. Көптеген американдықтар Азамат соғысы басталғанда АҚШ-қа оралды. Ал басқалары Форт-Колвилл алтын асығыуына, Айдахо және Колорадо алтын асығыуына қатысты. Кейбіреулері Карибу асығыуының басталуы мен тоқырауы кезінде келген-кеткендерге қоса, Британдық Колумбияның басқа аймақтарына және жалпы Интермонтана Батысына барды. Британдық билікті сақтап, аймақтан алтынның шығуына бақылау жасау үшін губернатор Карибу жолын, сондай-ақ королева тас жолын және Лиллоуэттен жолды салуға бұйрық берді, сонымен қатар алтынды күзету жасағын құрды, бірақ бұл мемлекеттік мекеме тиімді болмады және жеке экспресс-компаниялар алтын кендеріне тауар мен пошта жеткізіп, алтынды шығаруда басымдық танытты. Карибу алтын асығыуымен байланысты басқа да оқиғалардың арасында 1864 жылғы Чилкотин соғысы болды, ол Хоматко өзені арқылы Бут шығанағынан Карибуға көлік жолын салуға жасалған тырысқаннан туды. Карибу жолының астанасы және бағыты болған Бакервилл қаласына қоса, Карибудың жаңбырлы, батпақты төбелерінде ондаған шағын қалалар мен кеншілер лагерлері пайда болды, олардың кейбіреулері, мысалы, Буллион және Антлер Крик өздерінің кен өндірісімен танымал болды. Карибу алтын кендері бүгінгі күнге дейін белсенді болып келеді, сонымен қатар Уэллс сияқты басқа да гүлденген қалаларды дүниеге әкелді, ол 1920 жылдары Бакервилльден бірнеше шақырым жерде 3000 адам тұратын компаниялық қала болды, қазір мұражайлық қала және Карибу кен ауданындағы ірі терең кен орындарының бірі. Кесел қаласы асығыуының тоқырауынан кейін де маңыздылығын сақтап, Оминека және Бейбітшілік өзені аймағындағы одан да алыс жатқан алтын кендеріне бағыт беруші ретінде қызмет етті (қазіргі Принс-Джордж қаласы), ол сол кезде тек кішкентай тері сауда посттары мен үнді резерваты болды.