Улану процесі: улағы бар жануарлардың шағу арқылы у салуы, әсіресе жылан шағуы салдарынан болатын аурулар туралы ақпарат. Жылан уының зияны мен алдын алу жолдары.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Уыт енгізу процесі
Process of venom injection
Улану – бұл уытты жануардың шағу немесе тістеу арқылы уытын енгізу процесі. Көптеген жануарлар, соның ішінде сүтқоректілер (мысалы, солтүстік қысқа құйрықты шырша, Blarina brevicauda), бауырымен жорғалаушылар (мысалы, король кобрасы), бүркіттер (мысалы, қара жесірлер), қоңыздар (мысалы, былдырықтар) және балықтар (мысалы, тас балықтар) аң аулау және өзін қорғау үшін уды пайдаланады. Атап айтқанда, жылан шағуы – назардан тыс қалған тропикалық ауру болып саналады, оның салдарынан жылына 100 000-нан астам адам қаза болады және 400 000-нан астам адам мүгедек болады.
Envenomation is the process by which venom is injected by the bite or sting of a venomous animal. Many kinds of animals, including mammals (e. g., the northern short tailed shrew, Blarina brevicauda), reptiles (e. g., the king cobra), spiders (e. g., black widows), insects (e. g., wasps), and fish (e. g., stone fish) employ venom for hunting and for self defense. In particular, snakebite envenoming is considered a neglected tropical disease resulting in >100,000 deaths and maiming >400,000 people per year.
Механизмдер
Кейбір улар сырттан қолданылады, әсіресе көзге сияқты сезімтал тіндерге, бірақ көбінесе құрбанның терісін тесіп енгізіледі. Гила монстрының және басқа да кейбір бауырымен жорғалаушылардың сілекейіндегі у, тістеу арқылы олжаға түседі. Көбінесе жануарларда қуыс тістер (көз тістері) және түтікшелі шаншып улағыш сияқты арнайы мүшелері болады, олар олжаның терісіне еніп, содан кейін шабуылшының у қоймасына бекітілген бұлшық еттер уды құрбанның дене тіндерінің тереңіне шашыратады. Мысалы, улы жыланның көз тістері арна арқылы у безімен байланысқан. Ірі жыландар шайқас кезінде кішкентай жыландарға қарағанда көбірек уды енгізе алатыны көрсетілген. Жыланның улану оқиғалары көбінесе жыртқыштық немесе қорғаныш сипатында болып жіктеледі. Қорғаныш үшін улану кезінде нысанаға әлдеқайда көп у шашыратылады. Қорғаныш улануы жыртқыштық шабуылдарға қарағанда 8,5 есе жоғары у ағынымен және 10 есе үлкен у массасымен жүзеге асуы мүмкін. Қорғаныш шабуылы кезінде нысананы жылдам бейтараптандыру қажеттілігі осы жоғары у мөлшерін түсіндіреді. Жыртқыштық шабуылдар қорғаныш шабуылдарынан мүлдем өзгеше. Жыртқыштық шабуылдарда жылан нысанаға шабады, улайды, содан кейін оны тез босатады. Нысананы босату жыланға немесе оның у жеткізу жүйесіне зиян келтірудің алдын алады. Босатылғаннан кейін, нысана жануар удың өліміне себеп болғанша қашып барады. Жыланның уының иісі жыланға жақсы таныс, ол қашып кеткеннен кейін өлген олжасын қайта табуға мүмкіндік береді. Барлық жылан түрлері де уланғаннан кейін әрқашан олжасын босатпаса да, у жалпы түрде олжаны қайта табуға көмектеседі. Улы жыландардың олжаның салыстырмалы мөлшерін сезінетіні де дәлелденген. Жастар құйрықты жыландар тәжірибе жүзінде, олжаның мөлшеріне қарай шығаратын удың мөлшерін өзгерте алатыны көрсетілген. Тәжірибелі болғаннан кейін, жастар құйрықты жыландар ірі тышқандарға шабуыл жасағанда, үнемі көбірек у шашыратыпты.
Some venoms are applied externally, especially to sensitive tissues such as the eyes, but most venoms are administered by piercing the skin of the victim. Venom in the saliva of the Gila monster and some other reptiles enters prey through bites of grooved teeth. More commonly animals have specialized organs such as hollow teeth (fangs) and tubular stingers that penetrate the prey's skin, whereupon muscles attached to the attacker's venom reservoir squirt venom deep within the victim's body tissue. For example, the fangs of venomous snakes are connected to a venom gland by means of a duct. Larger snakes have been shown to administer larger quantities of venom during strikes when compared to smaller snakes. Snake envenomation events are usually classified as either predatory or defensive in nature. Defensive envenomation events result in much larger quantities of venom being expelled into the target. Defensive envenomation can occur with 8.5 times greater venom flow rates and 10 times greater venom mass than predatory strikes. The need to quickly neutralize a target during a defensive strikes explains these higher venom quantities. Predatory strikes are quite different than defensive strikes. In predatory strikes, the snake strikes and envenomates the target, and then quickly releases the target. Releasing the target prevents retaliatory damage to the snake or its venom delivery system. Once released, the target animal runs away until the venom induces death of the target. Snake venom has a scent that is easily recognized by the snake, allowing the snake to relocate its prey once it has run away and died. While not all snake species in every situation release their prey after envenomation, venom generally assists in prey relocation. Venomous snakes have also been shown to be aware of the relative size of prey. Juvenile Rattlesnakes were experimentally shown to have the ability to adapt the volume of venom they expelled based on prey size. Once experienced, the juvenile Rattlesnakes consistently expelled more venom when attacking larger mice.