Кіріспе
Бірнеше жыланның жалпы атауы. "Сыққан" кобра – уын тістерінен қасақана түрде, қорғаныш мақсатында тікелей шашырата алатын кобра түрлерінің бірі. Бұл заттың екі қызметі бар: біріншісі – құрбанның көзі, аузы немесе мұрны (немесе кез келген шырышты қабық немесе жара) арқылы сіңірілуі мүмкін у, ал екіншісі – нысана бетіне шашыратылатын токсин. Олардың нысананы анықтап, у шашу қабілеті әртүрлі мақсатта қолданылады, ең көп кездесетіні – өзін қорғау. Зерттеулер көрсеткендей, кобралар шашатын нысаналар кездейсоқ емес, түкіруші кобралар қарсыласының көзі мен бетіне мүмкіндігінше жақын бағыттап, қасақана нысана алады.
A ”spitting” cobra is any of several species of cobra that can intentionally, defensively shoot their venom directly from their fangs. This substance has two functions, with the first being as venom that can be absorbed via the victim’s eyes, mouth, or nose (or any mucous membrane or existing wound), and secondly as a toxungen, which can be sprayed on the target surface. Their ability to target and shoot venom is utilised in several different ways, self defense being the most common instance. Studies have shown that the targets (at which the cobras shoot) are far from random; rather, spitting cobras consciously take aim, directing their spray as close as possible to the eyes and face of an aggressor.
Өмірбаян
Түкіретін кобралар Elapidae тұқымдасына жатады, оған кобралар, мамбалар, коралл жыландары, крайттар, тайпандар, өлім жыландары және теңіз жыландары кіреді. Көптеген жыландар уын қорғану және аң аулау үшін пайдаланады, оның ішінде түкіретін кобралар да бар. Түкіретін кобра әдетте құрғақ саванна және жартылай шөлейтті жерлерде, әсіресе Сахарадан оңтүстік Африканың ыстық, ашық аймақтарында мекендейді. Ол уын негізінен қорғану құралы ретінде қолданады. Түкіретін кобра өз уын орналасқан жерінен үш метрге дейін шашырата алады.
Уыт
Спайк токсиндері жалпы алғанда сүтқоректілердің зақымдалмаған терісіне зиянсыз (бірақ контакті нәтижесінде аймақта кешіккен көпіршік пайда болуы мүмкін), бірақ көзге енген жағдайда, қанағатсыз соқырлыққа әкелуі мүмкін; емделмесе, химиоз бен мүйіз қабығының ісінуіне себеп болуы мүмкін. Токсиндер бұлшықеттер бездерді қысып, тістердің ұштарына жақын саңылаулар арқылы ерекше геометриялық үлгілермен шашырайды. Кейбір түкіретін кобра түрлері "түкіргенде" сызылып дем шығару/бас қозғалыстарын жасайды, және мұндай әрекеттер удың таралуына көмектесуі мүмкін, бірақ зерттеулер олардың мінез-құлықтың қорқыту әсерін күшейтуден басқа маңызды функционалдық рөл атқаратыны туралы гипотезаны растамайды. Қоршауға түскенде, кейбір түрлер токсиндерін "шашыратады". Көптеген түкіретін кобралардың уы/токсиндері, басқа кобра түрлеріне тән нейротоксикалық және кардиотоксикалық әсерлерден өзге, айқын цитотоксикалыққа ие. Түкіру қабілеті кобраларда конвергентті эволюция арқылы үш рет тәуелсіз дамыған. Осы үш жағдайдың әрқайсысында удың сүтқоректілерде ауырсынуды күшейтуге бағытталған тиімділігі артты, ал осы үш эволюцияның әрқайсысы ертедегі гоминидтердің эволюциясымен және/немесе пайда болуымен шамалас келеді.
Артықшылықтары
Тырнау қабілеті кобраларда конвергентті эволюция арқылы үш рет тәуелсіз дамыған. Осы үш жағдайдың әрқайсысында удың әсері сүтқоректілерде ауырсынуды күшейтуге бейімделген, бұл қорғану үшін тиімдірек болды. Бұл үш эволюцияның әрқайсысы ертедегі гоминидтердің эволюциясымен және/немесе пайда болуымен шамамен сәйкес келеді. Организмнің эволюцияға ұшырауының көптеген себептері бар. Тырнақ кобра өз уын негізінен қорғану үшін пайдаланады. Ол қарым-қатынас кезінде тікелей жанасу қаупін азайту үшін тырнау қабілетін дамытқан. Улы жыландар өте қауіпті болғанымен, олар көбінесе жыртқыш немесе ірі жануармен болған шайқастан кейін жарақатсыз қалады. Уды алыстан шашу арқасында тырнақ кобраның жанжал кезінде жарақат алу ықтималдығы күрт төмендейді. Тырнақ кобра уды тістеу арқылы да енгізе алады. Шындығында, тырнақ кобра тістегенде, тырнаған кездегіден гөрі көбірек у шығарады. Тырнақ кобраның уы бар болғанымен, ол олжасын тырнау арқылы өлтіре алмайды. Элапидтер тобына жататын көптеген жыландар сияқты, тырнақ кобра да өз олжасын өлтіру үшін уды тістеу арқылы енгізеді. Тырнау – бұл жыртқыштардан қорғану үшін дамыған қорғаныс механизмі. Тырнақ кобра қауіпті соқыр қалдырса да, ол шабуылдаушыны өлтіруге жеткіліксіз; сондықтан тырнақ кобра уды тікелей енгізе алады.