Кіріспе
Мьянманың туған халқы Чин – Шань, Качин және Бирмалықтармен бірге Бірма Одағының құрылушыларының бірі. Чин халқы бір-бірімен байланысты түрлі тілдерде сөйлейді және ортақ мәдениет пен дәстүрлерге ие. Кейбір чин ұлтшылдары қазір Чин терминінің Чин, Куки және Чиннің Паиттің ықпалында болуын білдіретінін айтады, ал Хмарлар, Чин (Чинми) және Ком сияқты басқа топтар бұл терминді қолданбайды.
The Chin are one of the founding groups of the Union of Burma, along with the Shan, Kachin, and Burmese. The Chin speak a variety of related languages, and share elements of culture and traditions. Some Chin nationalists now consider that Chin would mean subtle Paite domination of Chin, Kuki and Chin identity, which other groups like Hmars, Chins (Chinmi), and Koms may not use.
Этимология
Чин (MLCTS: khyang:) сөзі – псевдоэкзоним, яғни ол Ашо Чин тайпасының "хлонг" немесе "хлаунг" сөзінің бирма тіліне бейімделуі. Бұл сөздер "адам" немесе "құрметті кісі" мағынасын білдіреді. Бірмалықтар Ашо Чин тайпасын, немесе Ашо хлонгты алғаш көрген кезде олардың атының соңғы бөлігімен атаған деген гипотеза бар. Ашо Хлонг есімін дұрыс айту үшін қажетті KHL деген бастауыш дыбыс тобы сол кезде бирма тілінде болмаған. Сондықтан олар оларды "кхянг" деп атады және оларға сілтеме жасау үшін ең жақын дыбыс тіркесімі – KHY тізбегін пайдаланды. Кейін олар бұл атауды аймақтағы басқа топтарға, содан кейін Аракан таулары мен Чин төбелерінде тұратын барлық тайпаларға қолдана бастады.
Тарих және саясат
Чин штатының жаңа демократиясы 1962 жылы Бірмада генерал Не Виннің әскери билігінің басталуымен күрт аяқталды (Қолданбалы лингвистика орталығы, 2007). Не Вин 1988 жылға дейін билікте қалды, одан кейін бүкіл елде әскери билікке қарсы наразылықтар өршіді. Бұл көтерілістер, олар болған күнімен байланысты 8888 деп белгілі болды, әскери үкімет тарапынан зорлық-зомбылықпен тоқтатылды. Үкіметтің осыған жауабы нәтижесінде бірнеше апта ішінде шамамен 3000 адам қаза тауып, көптеген адамдар түрмеге қамалды (Human Rights Watch, 2009). Осы әскери билікке қарсы тұру кезеңінде Чин Ұлттық фронты (CNF) және оның қарулы күші, Чин Ұлттық Армиясы (CNA) күш алды (Human Rights Watch, 2009). 2012 жылы Чин Ұлттық Армиясы Бірма армиясымен атысты тоқтату келісіміне келді. 2015 жылы Чин Ұлттық Армиясы (CNA) Ұлттық атысты тоқтату келісіміне (NCA) қол қойды.
Ұрпақтар
Чин халқының арасында көптеген кіші тайпалар бар. Чин тайпаларының ішіндегі бастылары – Хака, Тедим (Хайдим), Ашо және Мату. "Чин" сөзі "Чинлунг" деген сөзден шыққан, ол олардың ата-бабалары бір кезде мекендеген үңгір деп саналады. 1968 жылы Чин ғалымы Лиан Ук "Чин" терминін және оған ұқсас атауларды "халық" деп анықтады, сондай-ақ "Чинланд" атауы "біздің жеріміз" дегенді білдіреді деді. Чин халқы Үндістан, Бірма (Мьянма) және Бангладеш сияқты үш елге таралып өмір сүреді. Чин халқының бір бөлігі Рахин штатында тұрады, олардың көпшілігі – Кумту, Ашо, Конгту және Лайту тайпаларынан. Олар Мьебон, Минбья, Энн, Тхандве және Гва аймақтарында қоныстанған. Олардың арасында Кумту-Чин тайпасы басым. Чиндер бірнеше тілде сөйлейді, олардың ішінде Кукиш, Нага және Мара тілдері бар. Ethnologue деректері бойынша, бұл топта 49 тіл тізімделген, олардың 20-сында "Чин" сөзі кездеседі.
Қытай ұлттық күні
20 ақпанда жыл сайын Чин ұлттық күні тойланады. Бұл күн Чин халқының құлдық жүйесін немесе билік иелерінің жүйесін жойған күні. Алғашқы Чин ұлттық күні 1951 жылы Миндат қаласында тойланды. Халық бамбук биі, Сарлам (жеңіс биі), Хуанкави (көпшілік көтеріп ұстайтын әйел биі), Руахатлак/Черуа және әр тайпаның өзіне тән тағы көптеген билерді орындайды. Чин ұлттық күнінің маңызды оқиғаларының бірі – дәстүрлі күрес (Лай Пай). Чин штатының әр қаласы мен ауданынан "Мисс" сайысы да өткізіледі. Сән көрсетулер мен ән салу сияқты басқа да шаралар Чин ұлттық күнінде ұйымдастырылады. Сабути/Сабактуи (жүгері қамырынан жасалған сорпа) және Чанг (көкпияз тоқашы) сияқты дәстүрлі тағамдар дастарқанға беріледі.
Киім-кешек
Мату, Фалам, Тедим, Зо, Тапонг, Зотунг, Миндат, Даа Йинду (Канпелет), Мара және т.б. сияқты бірнеше дәстүрлі киімдер бар. Бұл дәстүрлі киімдерде негізгі түстер қызыл, жасыл және қара болып табылады. Білезік, әшекей, шашқым және жүзік сияқты аксессуарлар да дәстүрлі киімде маңызды рөл атқарады, себебі олар чин халқының киімдегі жалпы келбетін аяқтайды. Чин халқы бұл киімдерді күнделікті өмірде кимейді. Олар оларды жексенбі күндері, тойларда, Чин ұлттық күнінде және басқа да маңызды жағдайларда киеді.
Спорт
Күрес – чин халқының дәстүрінің бір бөлігі. Чин Юнайтед ФК – Бирма футбол қауымдастығында чин халқын ұсынады. Клуб Мьянма Ұлттық лигасында ойнайды.
Тіл
Чин тілінің 31 әртүрлі диалектісі бар, олар Үндістан мен Бангладеш елдерінде де қолданылады. Үш елдегі ең көп таралғандары:
Дін
Дәстүр бойынша, чин халқы анимизмді ұстанған. Алайда, 19 ғасырдың соңында алғашқы христиан миссионерлері Чин штатына келіп, жергілікті тұрғындармен христиандық дінді таратуды бастады. Көптеген чин халқы АҚШ, Австралия, Гуам және Үндістан сияқты елдерде жақындықтаушылар мен пасторлар болып қызмет етті. Чин халқының христиан дінін қабылдауы Бірманың қалған бөлігіне тараған жоқ, және тәуелсіздік алғаннан бері әскери үкімет чин халқын діни негізде қуғындады. 1966 жылы христиандық дінді ұстанушылар саны 35% болса, 2010 жылы 90% -ға жетті. 20 ғасырдың соңынан бері чин, куки және мизо халықтарының бір тобы Израильдің жоғалған тайпаларының бірі – Бней Менашеден таратынын мәлімдеп, яһуди дінін қабылдады.
Чин халқына қарсы адам құқықтары бұзылуы
Мьянмадағы чин халқы – 1962 жылы генерал Не Вин демократиялық сайланған үкіметті құлатып, содан бері этностық және діни қудалауларға ұшыраған азшылық этникалық топтардың бірі. Мьянмада буддизм басым дін, алайда, 19 және 20 ғасырларда американдық миссионерлердің жұмысының нәтижесінде чин халқы көбінесе христиан дінін қабылдады. Бұл мәжбүрлі ассимиляцияға үздіксіз тырысуларға әкеп соқты. Мьянманың батыс Чи штатында адамзатқа қарсы көптеген қылмыстар тіркелді, оларды негізінен Татмадау (Бірма армиясының әскери қызметкерлері) және полиция жасады; бірақ әскери үкімет пен Мемлекеттік бейбітшілік және даму кеңесінің (SPDC) өкілдері де қатысты. Қудалау жалғасуына қарамастан, чин халқы жазадан қорқуы, саяхатқа қойылған шектеулер және Бірма әскери режимі тарапынан баспасөзді бақылау салдарынан өз даусын көтеруге шамасы келмейді. Чин халқын қудалауда Татмадау заң үстемдігін үнемі бұзады. Чин халқы мәжбүрлі еңбекке, азаптауларға, негіссіз тұтқындауларға, заңсыз қамауға алуға және соттан тыс өлімге ұшырады. Мұндай қанаулық жағдай көрші елдерге, атап айтқанда Үндістан, Таиланд және Малайзияға массалық босқындар ағынына себеп болды, тіпті мұндай қадам одан әрі азаптауларға, қамауға алуға немесе тіпті өлімге әкелуі мүмкін. Географиялық жақындығына байланысты Үндістан чин босқындары үшін ең көп таралған бағыт, бірақ Мизорам (Үндістандағы чин халқының ең көп саны тұратын штат) оларға толыққанды босқындық қорғауды ұсынбайды және олардың заңдық мәртебесі жоқ.
Соттан тыс өлім жазалары
Адамның өмір сүру құқығы Адам құқықтары жөніндегі жалпы декларацияда (АЖД) және Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық пактіде (АҚПП) көрсетілгендей, еш жағдайда жойылмайтын, қайтарылмайтын құқық болып табылады. АҚПП-нің баптары АҚПП-ны ратификациялаған мүше мемлекеттер үшін міндетті, бірақ Мьянма оған қол қоймаған немесе ратификацияламаған санаулы мемлекеттердің бірі. АЖД-нің 3-бабында әрбір адамның өмір сүруге, бостандыққа және жеке қауіпсіздікке құқығы бар екендігі, ал АҚПП-нің 6-бабында әрбір адамның өмірге құқығы бар екендігі және ешкімнің өмірінен өзбетінше айырылуына жол жоқ екендігі айтылған. Мьянма сондай-ақ Балалар құқықтары туралы конвенцияны (CRC) ратификациялаған, және 6-бабында Конвенцияға қатысушы мемлекеттер әрбір баланың өмірге табиғи құқығы бар екенін мойындауы тиіс делінген. Бұл халықаралық құжаттар соттан тыс өлім жазаларын тыйым салғанына қарамастан, олар Мьянмадағы чин халқына қатысты орын алып жатыр. Чин штатында соттан тыс өлім жазаларын SPDC және Tatmadaw жасап жатыр, ал кінәлілер жазасыз қалып отыр. Human Rights Watch (HRW) Мьянмадан қашқан чин халқымен бірнеше сұхбат жүргізіп, оларға жасалған қудалаудың толық есебін жасады. HRW-ға берген сұхбатында чин пасторы 2006 жылы Фалам ауданында болған оқиғаны баяндады. Ол SPDC-нің қарсыласы – Чин Ұлттық Армиясының (CNA) мүшелерін бүкіл қала бойынша іздегенін, бірақ ешқандай ақпарат алынбаған соң, ауылдық кеңес басшысын ұрып-сапты және соңында оны атып өлтіргенін айтты. Чин Адам Құқықтары Ұйымы (CHRO) 2005-2007 жылдар аралығында он алты адам соттан тыс өлтірілгенін, оның төртеуі бала екенін құжаттады. Сондай-ақ 2006-2010 жылдар аралығында жеті чин еркегі CNA-ны қолдады деген күдікпен өлтірілді, ал төрт чин әйелі өлтірілгені алдында зорланды.
Өз бетімен тұтқындау, қамауға алу және шабуылдар
Мьянма қылмыстық іс жүргізу кодексінің 1898 жылғы 61-бабына сәйкес, ордерсіз тұтқындалған адам жиырма төрт сағаттан артық ұсталуға болмайды. 340-бапта өзіне қарсы іс қозғалған адамның заңгерлік көмек алуға құқығы бар екені көрсетілген. Сонымен қатар, Адам құқықтарының жалпыға жарияланған декларациясының 9-бабында ешкімнің де еркінен тыс тұтқындалмауы, қамауда ұсталмауы немесе жер аударылмауы тиіс делінген. Бақытсыз Чин халқы қамауға алынып, ұстау орындарында қамалады. Бұл орындар жеткіліксіз және ешкімді ұстауға жарамсыз. Human Rights Watch ұйымы бұрын кінәсіз қамауға алынған адамдармен сұхбаттасқанда, олар ұстау орындарындағы қатал жағдайларды толыққанды сипаттап, олардың тығыздығы, нашар санитариясы және жәндіктердің көп болуын айтты. Бұдан өзге, тұтқындарға тек қайнатылған тағам беріледі және ішуге су берілмейді, соның салдарынан кейбір тұтқындар лас дәретхана суын ішуге мәжбүр болады.
Мәжбүрлі еңбек
Мьянма 1948 жылдан бері Халықаралық еңбек ұйымының (ХЕҰ) мүшесі болып табылады және 1955 жылы 1930 жылғы Мәжбүрлі еңбек туралы конвенцияны (№29) ратификациялады. Конвенцияның 1-бабында осы Конвенцияны ратификациялаған ХЕҰ-ның әрбір мүшесі мәжбүрлі еңбекті барлық түрлерінде қолдануды ең қысқа мерзімде тоқтатуға міндеттенеді делінген. ХЕҰ-ға мүше мемлекет ретінде Мьянма ХЕҰ-ның негізгі сегіз конвенциясының талаптарын орындауға міндетті, оның ішінде мәжбүрлі еңбекке тыйым салу да бар. Балалар құқықтары туралы конвенция балаларды экономикалық құлдыққа салудан немесе баланың денсаулығына, дене, рухани, ақыл-ой, адамгершілік немесе әлеуметтік дамуына зиян келтіретін, сондай-ақ баланың білім алуына кедергі келтіретін кез келген еңбек түрінен қорғайды. 2007 жылы Мьянмада мәжбүрлі еңбек фактілерін тіркеп, хабарлайтын Мьянма кәсіподақтары федерациясы (ФТУБ) Чиндер көптеп тұратын Чин штатында шамамен 3500 мәжбүрлі еңбекке қатысқан жағдайды анықтады. Заңмен белгіленген құқықтық нормаларға қарамастан, әскери үкімет заңды орындауға немқұрайлы қарайды және чиндерге қазірге дейін тоқтаусыз жалғасып жатқан мәжбүрлі еңбекке көз жұмып отырады. 2006 жылдың маусым айында SPDC ақпарат министрі Татмадаудың барлық әрекеттерін заң шегінде жасап жатқанын және мәжбүрлі еңбекке жол берілмегенін мәлімдеді. Human Rights Watch ұйымымен сұхбаттасқан қырық төрт чин адамы өздері мәжбүрлі еңбекке тартылғанын, ал тағы елу екі адам Татмадау үшін жүкті тасымалдауға мәжбүр болғанын айтты. Олардың бірі Татмадаудың өзін бірнеше ай бойы жұмысқа шақырғанын еске алды. Ол SPDC үшін үйлер салған немесе әскер лагеріне қоршаулар орнатқан. Оған ешқандай көмек көрсетілмеді, өзімен бірге құрал-жабдықтарын әкеуге мәжбүр болды. Жұмысқа келмесе, Татмадау оны ұрып-сапалаған. Мәжбүрлі еңбек жұмысшылардың күнкөрісін қиындатады және олардың отбасын асырау үшін қалыпты жұмыстарын істеуіне кедергі келтіреді. Тағы бір чин әйелі HRW ұйымына Татмадау үшін оннан астам рет жүкті тасымалдауға мәжбүр болғанын айтты. Ол күндер бойы 30 килограмдық қаптарды 30 шақырымға дейін көтеріп жүрді. Татмадаумен бірге жүрмесе, оны және басқа жүкті тасушыларды ұрып-сапалаған. Бірде ол бұйрыққа бағынбаған, бірақ Татмадау "сіз біздің билігімізде өмір сүресіз. Сізде таңдау жоқ. Біз не десек, соны істеуге тиіссіз" деп, оны тағы да ұрып-сапалаған.
Зерттеу
2011 жылы Чин штатында адам құқықтары бұзылуы және денсаулық сақтау саласында зерттеу жобасы жүргізілді. Зерттеушілер "көп кезеңді үй-жайлар кластері" үлгісін қолданды және соңғы 12 айдағы денсаулық жағдайы, денсаулық сақтауға қолжетімділік, азық-түлік қауіпсіздігі, мәжбүрлі еңбек және мәжбүрлі орын ауыстыру сияқты адам құқықтары бұзылуы туралы ақпарат алу үшін үй-жай басшыларымен сұхбаттастырды. Зерттеу деректерінде 618 үйдің 568-інен мәжбүрлі еңбекке тартылған адамдар анықталды. 597 үйдің 468-інен көпірлер, жолдар және ғимараттар салуға мәжбүр болған адамдар тіркелді. Сондай-ақ, 36 үй мүшесінің түрмеге қамалуы немесе ұсталғаны туралы да мәліметтер бар.
Мьянмаға қатысты жалпыға бірдей мерзімді шолу
Мьянмаға қатысты Дүниежүзілік мерзімді шолуда (ДШЖ) Мьянмадағы адам құқықтарын қорғау және дамыту бөлімі болды. Онда Мьянма Республикасы Конституциясының 348-бабына сәйкес, нәсіл, түс, жыныс, тіл, дін, саяси көзқарас, кедейлік, туған тегі немесе басқа да жағдай бойынша ешқандай кемсітушілікке жол бермеуге қатысты заңдық нормалар қарастырылғаны айтылды. Сондай-ақ, өлім жазасы тек ең ауыр қылмыстар үшін ғана қарастырылып, тек құзыретті соттың соңғы үкімімен ғана орындалуы тиіс екені көрсетілген. Бұдан өзге, Мьянманың Қылмыстық кодексі азаптауға, қадір-қасиетті қорлауға, негіссіз ұстауға тыйым салады және кез келген адамды заңмен белгіленген тәртіппен ұстау керек екені де жазылған. Сонымен қатар, Мьянма бейбіт жиналу және бірлестік құру құқығын қамтамасыз етеді. Алайда, бұл тұжырымдар Чин халқының нақты өмірлік тәжірибесімен қайшы келеді. Америка Құрама Штаттары, Иордания, Жаңа Зеландия, Польша және басқа да мемлекеттер Мьянмаға адам құқықтарын бұзу туралы ұсынымдар берді.
Дүниежүзілік қытай диаспорасы
Бірмадағы қуғын-сүргінді ескерсек, мыңдаған чин халқы Еуропа, АҚШ және Оңтүстік-Шығыс Азияға таралып кетті. Америка баптистері, британдықтар және швед лютерандық шіркеулері мыңдаған чин халқын қайта орналастыруға көмектесті. Global Chin News, World News in Chin, World and Chin Burmese News in Chin, Chin Cable Network, Chin News Channel, Chinland Today және Chin Articles and News – бұл чин тілдерінде күнделікті жаңалықтарды таратумен танымал сайттар.
Қытай босқындары
Үндістанда кем дегенде 60 000 чин халқының босқыны, ал Малайзияда 20 000-нан астам чин халқының босқыны тұрады деп есептеледі. Тағы бірнеше мың адам Солтүстік Америка, Еуропа, Австралия және Жаңа Зеландияда шашырап кеткен. Мьянмадан қашып келген чин халқы көбінесе Таиланд, Малайзия және Үндістан арқылы тікелей АҚШ-қа келеді. Мьянмадан шығып кететін көптеген адамдар үшін бұл сапар заңсыз, қауіпті және қымбатқа түседі. Аз ақшасы барлардың көпшілігі қайықпен, көлікпен немесе жаяу қашып кеткен. Көп ақшасы барлар ұшақпен ұшқан. Шекарадан босқындарды тасымалдау үшін бір адамнан шамамен 1000 доллар алатын делдалдар бар. Егер қашып бара жатқандар Мьянма үкіметі немесе олар кіруге тырысқан елдің үкіметі тарапынан ұсталса, олар түрмеге қамалуы мүмкін, соның ішінде зорлық-зомбылыққа ұшырауы, мысалы, сапалануы мүмкін. Босқындар лагерінен (көбінесе Таиландта орналасқан) тұратындарға балалары болса, АҚШ-қа кіру оңайырақ болатыны айтылады; сондықтан көптеген жас, жаңа ата-аналар АҚШ-қа келіп, жас отбасыларын асырау үшін дереу жұмыс іздеуге мәжбүр.
Мизорамның баспана іздеген қытайларға берген жауабы
Қытайлықтардың қозғалыс еркіндігі шектелген және олардың саяхаттары SPDC (Мемлекеттік Бітім және Даму Кеңесі) тарапынан шектелген, бұл Мьянмадағы қуғын-сүргіннен қашуды қиындатады. Олар жол жүру құжаттарысыз жақын маңдағы штаттарға кетуге мәжбүр. Қытайлықтар көбінесе Үндістанның Мизорам штатына барып, сонда қорғаныш іздейді. 2011 жылғы мәліметтер бойынша, онда 100 000-ға жуық қытай тұрып жатқан. Бастапқыда Мизорам қытайлықтарды құшақ жарып қарсы алды. Алайда, Мьянмадағы қуғын-сүргін күшейген сайын, Мизорам халқының қорғаныш көрсетуі және қытайларға деген көзқарасы нашарлай бастады. Бірақ, ХХІ ғасырдың басынан бастап бұл көзқарас толығымен өзгерді, екі аймақтың халқы бір-біріне апаттар кезінде көмектесіп, ортақ тамырларын жаңадан сезіне бастады. Бұрын Мьянмадағы қуғын-сүргіннен қашқандар Мизорамға келгенде жаңа проблемаларға тап болды. Олардың заңды иммиграциялық мәртебесі болмағандықтан, заңсыз шетелдіктер ретінде қарастырылады. Сөйтіп, Мизорамға келген қытайлар Біріккен Ұлттар Ұйымының Босқындар жөніндегі Жоғары комиссары (БҰҰЖК) анықтағандай, "ұзаққа созылған, қалалық босқындар жағдайына" түсіп қалады. Бұл жағдай босқындардың ұзақ уақыт бойы белгісіздікке ұшырауымен сипатталады. Олардың өміріне қауіп төнуі мүмкін, бірақ жылдар бойы шетте тұрғаннан кейін негізгі құқықтары мен экономикалық, әлеуметтік және психологиялық қажеттіліктері қанағаттандырылмайды. Олар күнкөріс, тамақ, баспана және денсаулық сақтау салаларында қиындықтарға тап болады. Кейбір босқындар үшін Мьянмадағы бұрынғы өмірімен салыстырғанда жағдай нашар болуы мүмкін. Қытайлықтар үшін жергілікті тілді білмеуі және аймақтық мәдениет пен салтына бейімделмеуіне байланысты жергілікті қоғамға енігу өте қиын. Сондықтан көптеген қытайлар қоғамның шетінде тұрып, бейресми жұмыспен айналысады. Заңды иммиграциялық мәртебесі болмағандықтан, көптеген қытайлар шетелдіктер ретінде тұтқындалғаны, ұсталғаны және айыппұл төлегені туралы хабарлайды. Кейбір қытайлар еңбек құқығын бұзушылыққа және қылмыстарға ұшырайды, бірақ депортациядан қорқып полицияға хабарламайды. "Жас Мизо қауымдастығы" (YMA) – Мизорамдағы қоғамдық қызмет көрсету мақсатында құрылған ерікті ұйым, оның міндеттеріне "Мизо мәдениеті мен мұрасын сақтау" да кіреді. Бұрын, олар қытайларды өз елінен кетуге мәжбүрлеген бұйрықтар шығарған, себебі олар елде шетелдіктердің болуын қаламайды. Бұл халықаралық құқықтағы "керуге болмайтындық" принципін бұзады, өйткені қытайлар Мьянмаға қайтарылса, оларды қуғын-сүргін мен азап күтеді. Human Rights Watch ұйымына сұхбат берген бір адам YMA мүшелері таяқтармен қытайлардың үйлеріне барып, олардың Мизорамнан кетуін қадағалағанын айтты. Полиция да кетпеген қытайларды тұтқындап, түрмеге қамады. Мизорам халқының көзқарасының өзгеруі 2021 жылғы Мьянмадағы төңкеріс кезінде, әскерилер Мьянма үкіметін құлатып, билікке келгенде айқын байқалды. Қудалаудан қорқып, он мыңнан астам қытай Мизорамға қашты. Бұрынғы жылдармен салыстырғанда, Мизорам үкіметі оларды қабылдап, қорғады, тіпті Үндістан үкіметінің босқындардың елге кіруіне тыйым салуына қарамастан. Мизорамның бас министрі Зораматханга Үндістан үкіметіне хат жолдады, онда былай делінген: "Мизораммен шекаралас Мьянма аймақтарында этникалық жағынан біздің Мизо туыстарымыз болып табылатын қытай қауымдары тұрады, олармен біз Үндістан тәуелсіздік алғанға дейін де тығыз байланыста болдық. Сондықтан Мизорам олардың қасіретіне бейжай қарай алмайды. Үндістан біздің ауламызда болып жатқан осы гуманитарлық дағдарысқа көз жұмбауға құқылы емес." Бұл сезім бүкіл штат бойынша кеңінен тарады. "Жас Мизо қауымдастығы" босқындар үшін қалалар салып, оларды азық-түлік, киім-кешекпен және Мизорамның барлық аймақтарынан жиналған ақшамен қамтамасыз етті. "Жас Мизо қауымдастығының" өтініші бойынша Мизорам босқындарға қаржы бөлді, соның ішінде заң шығарушылар және тіпті Чин штатының бас министрі Салай Лян Луай да көмектесті.
Myanmar areas bordering Mizoram are inhabited by Chin communities who are ethnically our Mizo brethren with whom we have been having close contacts throughout these years even before India became independent. Therefore Mizoram cannot remain indifferent to their suffering today. India cannot turn a blind eye to this humanitarian crisis unfolding right in front of us in our own backyard. This sentiment was shared throughout the state. The Young Mizo Association built refugee towns and supplied the refugees with food, clothes and money donated by people from all over Mizoram. On the request of Young Mizo Association, Mizoram allocated money for the refugees, which included lawmakers and even the chief minister of Chin state, Salai Lian Luai.