Нацизмге қарсы күрескен неміс әйелі

Кіріспе

Нацистік режимге қарсылас неміс Йоханна "Ханна" Кирхнер (туған аты Йоханна Штунц; 24 сәуір 1889 – 9 маусым 1944) болды.

Өмір

Йоханна Штунц Франкфурттан, Гессен-Нассаудан шыққан социал-демократиялық отбасынан тегін алады. Оның әкесі Франкфурттың алғашқы социал-демократиялық кеңесшілерінің бірі болған. 14 жасында Социалистік жұмысшы жастарына қосылып, 18 жасында Германияның Социал-демократиялық партиясының (Sozialdemokratische Partei Deutschlands – SPD) мүшесі болды. Ол әйелдер қозғалысында белсенді түрде жұмыс істеді. Франкфуртта ол Элеонора Вольфпен дос болады, оның өмірі де ұқсас бағытқа бұрылады. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде екі қызы бар ана болған Кирхнер өзін мұқтаж әйелдер мен балалардың көмегіне арнап, қоғамдық әл-ауқатпен айналысады. Содан кейін ол 1919 жылы Мари Юхачпен бірге құрған Жұмысшылардың әл-ауқатын жақсарту ұйымында (Arbeiterwohlfahrt; AWO) жұмыс істейді. Ол мұнда соғыс салдарынан азып-тозығып, Германияны кейіннен қампқан кең таралған инфляциядан зардап шеккен балалар туралы ерекше ойлайды. Көптеген балалардың денсаулығы нашарлап, бойы өспейді. Олар өздері бақылай алмайтын оқиғалардың салдарынан балалық шағынан айырылады. Кирхнер осы балалардың көптегенін денсаулығын жақсарту үшін Швейцарияға апарып кетеді. 1920 жылы Германияда болған қысқа мерзімді азаматтық соғыс – Рур қақтығысы кезінде Кирхнер мыңдаған балаларды Рур аймағынан эвакуациялауға көмектеседі, оларды Гессендегі отбасыларға орналастырады. 1933 жылы Адольф Гитлер билікке келген кезде, фашизмге қарсы белсенділік танытқан ол өзіне қатысты гестапода анти-нацистті босатуға көмектескені белгілі болғандықтан, жасырынуға мәжбүр болады. Ол отбасымен бірге Саарбрюкенге қашып кетеді, ол кезде ол әлі де Ұлттар Лигасының басқаруында болады. Ол жерде ас үйлерде жұмыс істейді, официант болады, сонымен қатар, басқа да жолдармен, қуғын-сүргінге ұшыраған антифашистерге көмек көрсету комитеті (für verfolgte Antifaschisten) арқылы неміс эмигранттарына көмектеседі. 1939 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Кирхнер Форбахқа, Метцке (екеуі де Эльзас-Лотарингияда, Франция) және соңында Парижге қашып кетеді. Шетелде жүргеніне қарамастан, ол Германиядағы қарсылық қозғалысына көмектеседі: ол Саар босқындары комитетінің (Saarflüchtlingskommitee) төрағасы болады, SPD-нің эмиграциядағы бас штабы үшін жоспарлар мен есептер жасайды, сондай-ақ заңсыз жапырақшаларды шығарып, таратуға қатысады. Кирхнер СПД мүшесі болғанымен, Элеонора Вольф Германия Коммунистік партиясы (KPD) үшін заңсыз жұмыс істегеніне қарамастан, олар Саар аймағында жұмысшылар қозғалысының көптеген шенеуніктерін Рейхтен шығаруды ұйымдастыра отырып, тығыз байланыс күйінде жұмыс істейді. (Толық ақпарат алу үшін: Rote Hilfe қараңыз). Осының нәтижесінде олар Вольфганг Абендроттың редакторлығымен "Антифашистік күресте жұмысшылар қозғалысының біртүтастығы" (Die Einheit der Arbeiterbewegung in der antifaschistischen Arbeit) атты мақаланы жариялайды. 1942 жылы Кирхнерді Виши режимі тұтқындап, Гестапоға тапсырады. Ол мемлекетке қарсы қылмыс жасағаны үшін он жылға қатаң түрмеге ("Zuchthaus") кесіледі, оның алғашқы жылын Коттбустағы түрмеде, "Қызыл оркестр" қарсылық тобының бірнеше әйел мүшелерімен бірге өткізеді, олардың мақсаты нацилік режимнің құлауын жеделдету болып табылады. Осы әйелдердің ынтымағы Кирхнерге түрмеге қамалудың ауыр сынақтарын жеңуге көмектеседі. Алайда 1944 жылы Кирхнердің ісі қайтадан Халық сотына (Volksgerichtshof) жіберіледі. Бұл жолы Халық сотының төрағасы Роланд Фрайслер оны өлім жазасына кеседі, және ол Берлиндегі Плетцензее түрмесінде басы кесіледі. Сот шешімінде Кирхнер "ең қауіпті марксистік идеологияны таратуға қатысқандығы" айтылады. Сондай-ақ, ол "мәдени, экономикалық, саяси және әскери ақпаратты жинап, оны таратуға қатысқандығы" үшін де айыпталады. "Гете сөздерін есіңде сақта", - деп жазады Кирхнер өлім күнінде балаларына жолдаған хатында, "'Өл, және жаңарып ту'. Мен үшін жыламаңыз. Мен сіздің жақсы болашаққа ие болатыныңызға сенемін".

Johanna Stunz came from a social democratic family from Frankfurt, Hesse Nassau. Her grandfather was one of Frankfurt's first social democratic aldermen. At 14, she joined the Socialist Worker Youth, and at 18 became a member of the Social Democratic Party of Germany (Sozialdemokratische Partei Deutschlands – SPD). She worked avidly in the women's movement. In Frankfurt, she became friends with Eleonore Wolf, whose life was taking a similar path. During the First World War, Kirchner, now a mother of two daughters, busied herself in communal welfare, dedicating herself to needy women's and children's welfare. After that, she worked in the Workers' Welfare organization (Arbeiterwohlfahrt; AWO), which she founded together with Marie Juchacz in 1919. Her special concern here was children who were underfed as a result of the war and the widespread inflation that struck Germany later. Many of these children suffered from damaged health and stunted growth. They had had their childhood taken away from them by events over which they had no control. Kirchner took many of these children to Switzerland for their health. During the Ruhrkampf, a brief civil war in Germany in 1920, Kirchner helped evacuate thousands of children from the Ruhr district, sending them to stay with families in Hesse. In 1933, Adolf Hitler came to power, and the dedicated anti fascist had to go underground, as her help in freeing an anti Nazi from the Gestapo became known, leading to the danger of her possible arrest. She fled, without her family, to Saarbrücken, which was then still under League of Nations administration. There she worked at kitchen jobs and as a waitress, also caring for German émigrés through, among other means, the Persecuted Anti Fascists' Aid Committee (für verfolgte Antifaschisten). When the Second World War broke out in 1939, Kirchner fled to Forbach, Metz (both in Alsace Lorraine, France), and then finally Paris. Even while abroad, she helped the resistance movement in Germany: she led the Saar Refugees' Committee (Saarflüchtlingskommitee), drew up plans and reports for the SPD's executive in exile, and produced and distributed illegal leaflets. Even though Kirchner belonged to the SPD and Eleonore Wolf did illegal work for the Communist Party of Germany (KPD), they worked quite closely together in the Saar region as they organized the emigration of many officials of the workers' movement out of the Reich. (See: Rote Hilfe). From this they also published, under Wolfgang Abendroth's editorship "die Einheit der Arbeiterbewegung in der antifaschistischen Arbeit" (The Unity of the Workers' Movement in Anti Fascist Work). In 1942, Kirchner was arrested by the Vichy Régime and handed over to the Gestapo. She was sentenced to ten years' hard labour ("Zuchthaus") for treason, the first year of which she spent in a prison in Cottbus, which she shared with several female members of the Red Orchestra resistance group, whose goal was to hasten the Nazi régime's collapse. These women's solidarity greatly helped Kirchner overcome the ordeal of being thrown in prison. However, Kirchner's case was brought back before the Volksgerichtshof in 1944. This time, Roland Freisler, the Chief Justice at the Volksgerichtshof, sentenced her to death, and she was beheaded at Plötzensee Prison in Berlin. The judgment accused Kirchner of having "treasonably rooted herself in the evilest Marxist high treason propaganda". It also accused her of "treasonably gathering cultural, economic, political, and military intelligence and communicating" the same. "Keep Goethe's words in mind," wrote Kirchner in a letter to her children on the day of her death, "'Die and become'. Don't cry for me. I believe in a better future for you."

Мұра

1990 жылдан бері Кирхнердің туған қаласы Франкфурт-на-Майне жыл сайын қанаушылыққа қарсы күресіп, қорқыту, азаптау және кісі өлтіруге тойтарыс бергендерге Йоханна Кирхнер медалін табыс етеді. Оның "Im Gefängnis" өлеңі Норберт Гланцбергпен (Құрбандықтар әндері) музыкаға қойылған.