Кіріспе

Балықтар тұқымдасы Инебалықтар (Belonidae тұқымдасы) немесе ұзын томстар – негізінен балықтармен қоректенетін, өте жақын теңіз жағдайларында немесе ашық теңіз бетінде кездесетін балықтар. Кейбір туыстарға теңіз, тұзды және тұщы су ортасында таралған түрлер кіреді (мысалы, Strongylura), ал бірнеше туыстар тек тұщы су өзендерімен және ағыстармен шектеледі, оның ішінде Belonion, Potamorrhaphis және Xenentodon. Инебалықтар Солтүстік Американың тұщы су гарттарына (Lepisosteidae тұқымдасы) ұқсас, олардың денесі созылыңқы, қабыршақтары ұзын, тар жақтары өткір тістермен толы. Инебалықтардың кейбір түрлері нағыз гарттармен алыс туыс болғанына қарамастан, гарттар немесе гартбалықтар деп аталады. Шындығында, "гартбалық" атауы бастапқыда Еуропадағы инебалық Belone belone үшін қолданылған, ал кейіннен 18 ғасырда Еуропалық қоныс аударушылар Солтүстік Америка балықтарына қолданған.

Сипаттама

Иглфиш – жұқа денелі, ұзындығы 1,5 метрден 2 метрге дейін жететін балық. Оларда денеге арт жағында, анальдық қанатының қарсы тұсында орналасқан жалғыз арқалық қанаты бар. Оларды ең ерекшелейтін белгі – көптеген өткір тістері бар ұзын, тар мүңкісі. Көптеген түрлерде жоғарғы жақ тек ересек балықтарда толық ұзындығына жетеді, сондықтан жас иглфиштердің мүңкісі жартылай дамыған болып көрінеді, яғни төменгі жағы ұзын, ал жоғарғы жағы әлдеқайда кішкентай болады. Өмірлік циклының осы кезеңінде олар планктонмен қоректенеді, мүңкісі толық дамығаннан кейін балыққа ауысады. Иглфиш жұптасып, жұмыртқа салады. Жұптасу кезінде еркек әдетте толқындарда аналығымен бірге жүзеді. Иглфиштер көбінесе субтропиктік аймақтарда кездеседі, бірақ кейбіреулері, әсіресе қыс айларында, қоңыржай суларда да өмір сүреді. Солтүстік Атлантикада кең таралған белоналар көбінесе тунецтермен бірге жүзеді. Соңғы кезде Жерорта теңізінде олардың шағын түрлері табылды.

Экология

Барлық инебалықтар негізінен кішкентай балықтармен қоректенеді. Сонымен қатар, кейбір түрлері криль, жүзуге қабілетті шаябақтар, кішкентай баспаяқтылар және жәндіктерді де жейді. Инебалықтардің шабуыл жасағанда Снелл терезесінен пайдаланып, кішкентай балықтардың үйірін тосқауылға алу үшін көлбеу бұрыштан секіріп шабуылдайтыны анықталған. Су арқылы жарық сынуының нәтижесінде, терезе жиектеріндегі нысандар бұрмаланып көрінеді, бұл секіріп келе жатқан инебалықтың бейнесін жасырып, ол өз жемтісіне өте жақын қашықтыққа жетуіне мүмкіндік береді.

Адамдарға қауіп

Иглфиш, барлық қаңқалы белониформдар сияқты, судан қысқа секіріс жасауға қабілетті. Иглфиш су бетіне жақын жүзгендіктен, олар көбінесе айналып өтудің орнына, жағалаудағы қайықтардың палубасынан секіріп өтеді. Бұл секіру әрекеті түнде жасанды жарықпен күшейеді; Тынық мұхиты аймақтарындағы түнгі балықшылар мен суға түсушілер кенеттен қозған ине балықтарының "шабуылына" ұшырады, олар жарық көзіне қарай жоғары жылдамдықпен су арқылы секіріп өтеді. Олардың өткір тұмсықтары терең жараларды тигізеді, көбінесе құрбанның ішінде сындырып кетеді. Батыс Тынық мұхиты аралдарының көптеген дәстүрлі қауымдары үшін, олар негізінен төменгі қайықтардан рифтерде балық аулайтындықтан, ине балықтары акулалардан гөрі жарақат алу қаупін жоғарылатады. Кейбір жағдайларда өлім мен ауыр жарақаттар тіркелген. Олардың ішінде мынадай оқиғалар бар: 1977 жылы 10 жасар Гавайи баласы әкесімен бірге Ханамаулу шығанағында түнде балық аулап жүргенде, судан секіріп шығып, оның көзі мен миын тесіп, қаза тапты. 2007 жылы 16 жасар вьетнамдық бала Халонг шығанасының жанында түнде теңіз қияқтарын аулауға түскенде, ине балықтың тұмсығы жүрегіне кірді. 2010 жылы Флоридада каякпен жүрген әйелге крокодил балығы (Tylosurus crocodilus) судан секіріп, кеудесіне кірді, ол жартылай қаза тапты. 2012 жылы Сейшель аралдарының жанында неміс кайтсерфері Вольфрам Райнерс ине балықтан ауыр жарақат алды. 2013 жылдың мамыр айында Мысырдың Қызыл теңізінде кайтсерфердің тізесінің астына ине балық кірді. 2013 жылдың қазан айында Сауд Арабиясының жаңалықтар сайты Даммамда жас сауд азаматының мойнының сол жағына ине балық тигеннен кейін қан кетуден қайтыс болғанын хабарлады. 2014 жылы Вьетнамның Нячанг қаласының жанында ресейлік турист ине балықтан жарақат алды. Балық оның мойнын шағып, тістерінің бөліктерін омыртқа жоғарысында қалдырып, оны параличке түсірді. 2016 жылдың қаңтар айының басында Индонезияның Орталық Сулавеси провинциясының Палу қаласында тұратын 39 жастағы әйел жарты метрлік ине балықтың секірісінен оң көзінің үстінен жарақат алды. Ол Танжунг Карангтағы 80 см тереңдіктегі суға жүзіп жүрді. Ауруханада көмек көрсетілгеніне қарамастан, бірнеше сағаттан кейін қайтыс болды. Оқиға туралы суреттер мессенджерлер арқылы тарады, ал бірнеше жергілікті жаңалықтар сайттары да оқиғаны хабарлады, кейбіреулері шабуылды марлинге қатысты деп жаңылыстырды. 2018 жылдың желтоқсан айында ине балық Тайланд Әскери-теңіз күштерінің арнайы жасағының курсантының мойнына тиіп, оның өліміне себеп болды. 2024 жылдың сәуір айында Филиппиннің Илоило жағалауындағы Панай аралында 59 жастағы филиппин балықшысы (жергілікті жерде бало деп атайды) судан секіріп шыққан ине балықтан асқазанына жарақат алды. Ол дереу ауруханаға жеткізілді, бірақ қан кетуден қайтыс болды.

Аквариумда

Иглалы балықтардың кейбір түрлері тұзды-тұщы және тұщы су ортасында тіршілік етеді, ал тұщы су түрлерінің бірі – Оңтүстік-Шығыс Азиядан келген Ксенентодон кансила кейде аквариум балығы ретінде ұсталады. Ол толық бой жеткен кезде 40 см-ден аспайтын салыстырмалы түрде кішкентай балық, бірақ ол өте сезімтал балық саналады және тәжірибелі аквариумшыларға арналған.

Таксономия

Иглобалыктар тұқымдасы Beloniformes қатарына жатады және Scomberesocidae тұқымдасының саурияларымен бірге Scomberesocoidea суперотрядын құрайды. Бұл өз кезегінде Exocoetoidei суботрядындағы екі суперотрядтың бірі болып табылады, ол Adrianichthydae тұқымдасының күріш балықтарынан басқа барлық Beloniformes-ты қамтиды. Зерттеушілер Belone тұқымдасы сауриялардың туыс топ екенін анықтады және егер бұл дұрыс болса, онда Belonidae тек саурияларды қамтығанда ғана монофилеттік болып саналады.