Кіріспе

Контент сүзгілеу және жарнаманы тоқтату браузер кеңейтуі

Adblock Plus (ABP) – контент сүзгілеу және жарнаманы тоқтатуға арналған тегін және ашық кодты браузер кеңейтуі. Оны неміс бағдарламалық қамтамасыз ету компаниясы Eyeo GmbH әзірледі. Бұл кеңейту Mozilla Firefox (мобильді нұсқасы да бар), Google Chrome, Internet Explorer, Microsoft Edge (Chromium негізіндегі нұсқасы), Opera, Safari, Yandex браузері және Android үшін жарық көріп, қолжетімді. 2011 жылы Adblock Plus және Eyeo компаниялары "Рұқсат етілетін жарнамалар" бағдарламасы бойынша қызығушылық тудырды, бұл бағдарлама "кейбір көлденең жарнамаларға" (мысалы, Google Ads) кеңейтудің бастапқы параметрлері бойынша рұқсат беруді көздеді. Кіші веб-сайттар ақ тізімге тегін қосыла алса, ірі жарнама компаниялары өз жарнамаларын ақ тізімге енгізу үшін төлем жасауға міндетті болды.

Өмірбаян

Adblock-тың бастапқы нұсқасы (0.1) 2002 жылы Даниялық бағдарламалық жасақтама әзірлеушісі, сол кездегі университет студенті Хенрик Астед Соренсен Firefox үшін қосымша жоба ретінде жазған. Ол пайдаланушы анықтаған сүзгілер арқылы парақшадан сурет жарнамаларын жасырды, бірақ олардың жүктелуін тоқтатпады.

Операция

Mozilla-ның кіріктірілген сурет блоктаушысы сияқты, Adblock Plus HTTP және HTTPS сұраныстарын олардың бастапқы мекенжайы мен қосымша контексттік ақпарат бойынша блоктайды және iframe, скрипттер мен Flash-ты тоқтатуға болады. Сондай-ақ, ол автоматты түрде жасалған пайдаланушы стильдік кестелерін қолданады, олар бет жүктеліп жатқанда мәтіндік жарнамалар сияқты элементтерді блоктайтын орнына жасырады, бұл элементтерді жасыру деп аталады.

Android құрылғысы

Android қосымшасы root құрылғыларында барлық веб-трафикті, соның ішінде ұялы байланыс желілеріндегі жарнамаларды тоқтатып тұрады. Root құрылғыларында емес, жарнамалар тек Wi-Fi қосылымы арқылы тоқтатылады және қосымшаның жұмыс істеуі үшін пайдаланушы әр желі үшін жергілікті прокси-серверді орнату керек. Қосымша веб-трафикті ұстап, пайдаланушыға мазмұн көрсетілмес бұрын жарнамаларды жою үшін жергілікті прокси-серверді пайдаланады. Пайдаланушылар тоқтатуға тырысатын мазмұнның көп бөлігі жойылады, бірақ кейбір мазмұн қалып қояды және қосымша браузердегі нұсқаларындай жарнамаларды тоқтатуда сенімді емес. Құрылғы қайта іске қосылған сайын қосымша автоматты түрде іске қосылатындай етіп баптауға болады, бұл пайдаланушының қажетті әрекеттерін азайтады.

Сүзгілер

Бастапқы сүзгі ережелерінде жұлдызшалармен (*) белгіленген таңбалар қолданылуы мүмкін. Сайттар мен нысандарды екі есімтаңбасымен (@@) басталатын сүзгілер арқылы рұқсат етілген тізімге қосуға болады. Күрделі пайдаланушылар қисық сызықтармен (/) шектелген реттегіш өрнектерді қолдана алады. Adblock Plus сондай-ақ сүзгілерді нақты басқаруға мүмкіндік беретін күрделі синтаксисті қолдайды. Мұндай күрделі сүзгілеудің мысалы – wikipedia.org##div#centralNotice, ол Wikipedia-да қайырымдылық туралы хабарламаларды көрсету үшін қолданылатын centralNotice элементін жасырады. Сүзгінің бірінші бөлігі – домен атауы, одан кейін екі фунт белгісі (#) және CSS таңдағышы. Бұл сүзгілеу түрі косметикалық сүзгілеу деп аталады, себебі ол веб-сайт жүктелгеннен кейін оның бөліктерін жасырады. uBlock Origin және AdGuard-тың браузерлік қосымшалары мен қолданбалары да осы сүзгілеу түрін қолдайды.

Сүзгілерге жазылу

Пайдаланушылар сыртқы сүзгілерді қоса алады. Adblock Plus автоматты түрде жаңартылатын бір немесе бірнеше сыртқы сүзгілерге жазылу мүмкіндігін қамтиды. Filterset. G бұл жүйемен үйлесімсіз (және Adblock Plus басқа да себептермен Filterset. G қолданудан аулақ болуды ұсынады), бірақ басқа сүзгілерді олардың мекенжайларын енгізу арқылы қосуға болады. Adblock Plus-қа қолданушылардың тізімі Adblock Plus ресми веб-сайтында сақталады. 2011 жылдың тамызына қарай EasyList 12 миллионнан астам қолданушысы бар ең танымал Adblock Plus сүзгі тізімі болды. Рик Петнел жасаған бұл тізім Adblock Plus бағдарламасымен ресми түрде ұсынылды және басқа тілдерге арналған сүзгі тізімдері оның негізінде құрылды. Петнел 2009 жылы қайтыс болды, содан кейін Палант "Ares2" атты қолданушыны жаңа басқарушы етіп тағайындады. EasyList және EasyPrivacy сүзгі тізімдері uBlock Origin-де әдепкі бойынша жазылған, бірақ Adblock Plus-тың өзінде жоқ. Бұл екі сүзгі тізімі 2018 жылдың 15 ақпанынан бастап Google Chrome-да Better Ads стандарттарына сәйкес келмейтін сайттарда да қолданылады. 2013 жылдың мамыр айында бұрынғы ең танымал екінші Adblock Plus сүзгі тізімі – Fanboy's List, EasyList-пен біріктірілді.

Құқықтық даулар

2014 жылдың желтоқсанында Zeit Online және Handelsblatt компаниялары Eyeo GmbH-ге қарсы сотқа шағымданыпты. 2015 жылдың сәуірінде сот бұл шағымды қабылдамады. Axel Springer SE компаниясы Adblock Plus жарияланымын жою үшін сотқа өтініш білдірді, бірақ оның өңделген нұсқасы бар, сондай-ақ адамдар Axel Springer-дің қорғау қабырғасын қалай айналып өтуге болатыны туралы бейнелер мен жазбалар жариялады. Дегенмен, 2018 жылдың сәуірінде Германияның Федералдық Конституциялық соты Eyeo компаниясының пайдасына шешім шығарды және Adblock Plus ешқандай заңды бұзбағанын анықтады. 2017 жылдың тамызында Admiral жарнама компаниясы EasyList-ке Digital Millennium Copyright Act (DMCA) талабын жіберіп, functionalclam.com доменін қара тізімнен алып тастауды сұрады. Admiral компаниясы бұл доменнің олардың жарнамалық платформасының кіруді бақылау технологиясының бір бөлігі екенін, демек қара тізімге енгізу DMCA 1201 тарауына сәйкес техникалық қорғау шараларын айналып өту әрекеті болып табылатынын мәлімдеді.

Анықтау

Кейбір веб-мастерлер танымал Adblock Plus сүзгілерінің әсерін анықтау үшін JavaScript қолданды. Бұл, URL-ге ұқсас honeypot жасау, оның жеткізілуін тексеру және веб-браузер веб-бетті көрсеткеннен кейін DOM тексеру арқылы, күтілетін жарнама элементтерінің бар екеніне көз жеткізу үшін жасалады. Анықтау оңайлатылады, себебі кеңейтім әлі мазмұнды алмастыруға қабілетті емес; Loopback проксилері осы қосымша мүмкіндікті қамтамасыз етеді. Бұл әдістер Adblock Plus кеңейтімінің бар-жоғын тікелей анықтамайды, тек сүзгілердің әсерін ғана анықтайды. Олар сүзгілерді үнемі жаңартуға және NoScript сияқты кеңейтімдері бар веб-скрипттерді ақ тізімге қоюға осал. Плагинді анықтауға әрекет жасалды, бірақ бұл анықтау әдісі Adblock Plus 0.7.5.2 жаңартуымен қолданыссыз болды. Google Chrome-дың Контент қауіпсіздігі саясатында орнатылған кез келген кеңейтімді, соның ішінде Google Chrome үшін Adblock Plus-ты анықтауға мүмкіндік беретін кемшілік болды. Бұл мәселенің шешімі Google Chrome 18 нұсқасында келді және әрбір әзірлеуші өз кеңейтімдеріне өзгерістер енгізуге міндетті болды. Google Chrome үшін Adblock Plus бұл мәселені 1.3 нұсқасында түзетті.

Қауіпсіздік

Chrome, Firefox және Opera үшін Adblock Plus 3.2 нұсқасынан бастап, Adblock Plus сүзгісінің синтаксисі $rewrite сүзгісі арқылы сүзгі тізімдеріне белгілі бір веб-беттердің контекстінде кез келген кодты орындауға мүмкіндік берді. Бұл мүмкіндікті тізімді күтіп ұстаушылар жарнаманы тоқтатудан туындаған веб-беттердегі қателерді түзетуге немесе жарнама тоқтатуды анықтауды айналып өтуге пайдалана алады, бірақ осыдан зиянды сүзгі ережелерімен де дұрыс емес пайдалануға болады. Бұл мәселе Adblock Plus-қа ғана тән емес, сондай-ақ осындай мүмкіндіктерді ұсынатын барлық кеңейтулерге әсер етті. UBlock Origin мұндай мүмкіндікті қолдамады және барлық осындай скрипттер UBlock Origin күтіп ұстаушыларының қолмен тексеруінен өтуі керек болды. Бұл мәселе Chrome, Firefox және Opera үшін Adblock Plus 3.5.2 нұсқасында түзетілді.

Жарнамаларды сүзгілеу, жарнамаларды ақ тізімге енгізу және "қабылдауға болатын жарнамалар"

Кейбір веб-сайттардың иелері өз веб-сайттарын орналастыруды қаржыландыру үшін үшінші тараптың онлайн жарнамасын пайдаланады және Adblock Plus сияқты жарнаманы тоқтату бағдарламалық құралын қолдану олардың кіріс ағынын қысқарту қаупі бар деп мәлімдеді. The New York Times және The Daily Telegraph сияқты кейбір веб-сайттар табыс алу үшін жазылым және мүшелік негізіндегі төлемдік жүйелерді сәтті енгізгенмен, көптеген веб-сайттар бүгінде үшінші тараптың онлайн жарнамасына тәуелді. 2011 жылдың 5 желтоқсанында Владимир Палант Adblock Plus бағдарламалық құралының келесі нұсқаларында белгілі бір "қабылданатын" жарнамалардың ақ тізімге қосылатынын, ал ақ тізімге қосылған жарнамаларды бағдарламалық құралдағы арнайы параметрлерді пайдаланып жоюға болатынын хабарлады. Паланттың сөзіне göre, тек бір сценарийі бар статикалық жарнамалар ғана "қабылданатын", ал басымдық мәтіндік мазмұнға беріледі. Бұл жаңалық Adblock Plus веб-сайтында және Reddit сияқты әлеуметтік желілерде пікірталас тудырды. 2.0 нұсқасынан бастап Adblock Plus әдепкі бойынша "қабылданатын жарнамаларға" рұқсат берді, ал қабылданатын жарнама стандарттарын The Acceptable Ads Committee белгіледі. Олар ірі мекемелерден ақ тізімге ену үшін ақы алады және оларды "қабылданатын" деп белгілейді, "[Adblock Plus] тек ірі ұйымдардан лицензиялық төлем алады, осылайша біз барлығына бірдей ақ тізімге енгізу қызметтерін ұсына аламыз және пайдаланушыларымыз үшін ең жақсы бағдарламалық құралды әзірлеу үшін ресурстарымызды сақтай аламыз" деп көрсетеді "Біз туралы" бетінде. 2012 жылы Adblock Plus бас директоры Тилл Файда швейцариялық Thurgauer Zeitung газетіне Adblock Plus ақ тізіміндегі "стратегиялық серіктестердің" аттары жарияланбайтынын, бірақ серіктестік компанияның "Қабылданатын жарнамалар" ақ тізімі жобасының бір бөлігі екенін айтты. 2013 жылдың ақпан айында анонимді дереккөз Палантты жарнамалық кірістің үштен бір бөлігін алған үшін сайттың жарнамаларын ақ тізімге қосуды ұсынды деп айыптады. 2013 жылдың маусым айында блогер Саша Палленберг Adblock Plus әзірлеушілерін "жарнама индустриясындағы стратегиялық серіктестермен" іскерлік байланыстарды сақтап тұрғаны үшін айыптады және ABP-ді "мафия тәрізді жарнама желісі" деп атады. Ол Adblock Plus "достық" сайттар мен еншілес компаниялардан келетін барлық жарнамаларды ақ тізімге енгізді және жалған пікірлер мен порнографияны пайдаланып өнімдерін насихаттады деп мәлімдеді. Faida Палленбергтің айыптауларына жауап беріп, "біздің серіктестерімізбен ынтымақтастыққа қатысты ақпараттың көп бөлігі дұрыс" екенін, бірақ компания осы салалық байланыстарды мүдделер қақтығысы ретінде қарастырмағанын айтты. Ол компанияның "қабылданатын жарнамалар" бизнес-моделі табысты болады деп сенімді екенін және ақ тізімге енгізу критерийлері "толыққанды ашық" екенін мәлімдеді. 2016 жылдың мамыр айында Adblock Plus компаниясының бас компаниясы Eyeo онлайн-қаржылық қызмет Flattr-мен ынтымақтастыққа кірісіп, пайдаланушыларға онлайн-баспагерлерге олардың қатысу деңгейіне қарай ақшаны автоматты түрде беруге мүмкіндік беретін қызмет құрды. Бұл қызмет пайдаланушыларға жарнамаға балама ретінде онлайн-баспагерлерді автоматты түрде қолдау көрсету жолы ретінде қарастырылды; Eyeo келесі жылы Flattr-ді толық сатып алып, осы модельді Flattr-дің негізгі қызметі ретінде кеңейтуге тырысты. 2016 жылдың қыркүйегінде Eyeo өзінің қабылдану критерийлеріне сәйкес келетін жарнамалар үшін "базар" ашатынын хабарлады.