Кіріспе

1984 жылғы Олив Энн Бернстің "Салқын шалаң ағаш" романы – 1984 жылғы Олив Энн Бернстің тарихи романы. Оқиға 1906 жылы АҚШ-тың Джорджия штатындағы Cold Sassy қалашығында (нақты Harmony Grove қаласына негізделген, қазір Commerce деп аталады) өтеді. Роман 14 жасар Уилл Твиди атты ұлдың өмірін баяндайды және дін, өлім, әлеуметтік шектеулер сияқты тақырыптарды зерттейді. Бернстің қайтысынан кейін 1992 жылы романның аяқталмаған жалғасы – "Салқын Сассиді тастау" жарық көрді.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

1906 жылдың 5 шілдесінде Енох Раккер Блейксли өзінен жас кіші, дүкенінде жұмыс істейтін Мисс Лав Симпсонға үйленетінін жариялайды. Бұл жаңалық оның отбасын қатты дүр сілкіндіреді, себебі оның әйелі Мэтти Лу үш апта бұрын ғана қайтыс болған еді. Рукердің қыздары Мэри Уиллис пен Лома, «Салқын Сассидің» аңғарларын аталарының жөнсіздігі туралы ойлайды. Рукердің 14 жасар немересі және романның баяндаушысы Уилл Твиди, әкесінің некесін қолдайды. Ол Мисс Лавты жақсы және әдемі деп санайды, бірақ ол Балтимордан келгендіктен, іс жүзінде янки екенін біледі. Уиллдің ойынша, қазір Мэтти Лу жоқ болғандықтан, Раккерге біреудің күтім жасауы керек. Раккер мен Мисс Лавтың қашып кету күні, Уилл әжесінің қайғысына ортақ болғанына қарамастан, елге балық аулауға шығады. Ол биік, тар теміржол көпірінен өтіп бара жатқанда, қарсыдан пойыз жылдамдықпен келе жатқанда, қазаға ұшырар жақын болады. Ол теміржолдың арасында жатып аман қалады, сондықтан пойыз оның үстінен өтіп кетеді, бірақ оған тиіспейді. Уилл өлімге жақын оқиғадан кейін сенсация тудырады, және бүкіл қала оған оқиға туралы сұрауға келеді. Ракер өзінің жаңа әйелі Мисс Лавпен келіп, барлығын таң қалдырады. Колд-Сасси тұрғындары Раккердің асығыс некесін мақұлдамайды, ал қала бойынша әңгімелер тез таралады, бірақ Уилл көп уақытын Блейкслилердің үйінде өткізеді және Мисс Лавпен дос болады. Ол оның ашық пікірлерін және ашық мінезін жақсы көреді. Ол сондай-ақ оған аздап ғашық болып, жиі оның артынан тыңдап отырады. Көп ұзамай ол бұл ыңғайға жасалған неке екенін және Раккер мен Мисс Лав бөлек бөлмелерде ұйықтағанын біледі. Мисс Лав Уиллге ол үйді және жиһаздарды жалға беруге уәде бергендіктен ғана Раккерге үйленгенін айтады. Ал Раккер үй шаруасына жұмсалатын шығынды үнемдеу үшін Мисс Лавқа үйленді. Мисс Лавтың Техастан келген бұрынғы күйеуі Клейтон МакАллистер бір күні келіп, оны өзімен бірге кетуге көндіруге тырысады. Ол оны сүйеді, бірақ ол онымен өскеннен кейін, оны келекелеп жібереді. Уилл және оның кейбір достары ауылға барып, Мисс Лавқа ат алып келеді, жол бойы тауларда қоныстанды. Қайтып оралғанда Уилл мен оның әкесі Хойт Уиллдің анасы Мэри Уиллисті Нью-Йоркке саяхаттауға көндіруге тырысады. Ракер Нью-Йоркке билет сатып алды, сонда оның қолында жұмыс істейтін Хойт дүкенге жаңа тауарлар сатып алуға бара алады. Алғашында Мэри Уиллис қайғырып жүргендіктен барудан бас тартады, бірақ Уилл мен Хойт оны сапардың жақсылыққа әкелетініне сендіреді. Ол ойынан айнығаннан кейін, Раккер билеттерді өзі Нью-Йоркке Мисс Лавпен бірге баруға қолданады. Мэри Уиллис күйреген, ал оның Мисс Лавқа деген жеккөрушілігі артады. Өзінің және Мэри Уиллистің көңіл күйін көңіліне түсіру үшін Хойт жаңа Кадиллак сатып алады және Колд Сассидегі бірінші көлік иесі болады. Осы арада Нью-Йорктан Ракер мен Мисс Лав оралады. Олар қазір бір-біріне құмарлық пен сүйіспеншілік танытуда, ал Уилл олардың некелері «нағыз» болып бара жатқан жоқ па деп ойлайды. Ракер өзінің де көлік сатып алғанын және Колд Сассиде көліктер сатуды бастамақшы екенін хабарлайды. Лайтфут МакЛендон - Милл Таун деп аталатын Колд Сассидің кедей аймағында тұратын Уиллдің сыныптасы. Бір күні Уилл Лайтфутпен қабірге барады, онда ол оны сүйеді. Бір көрші жігіт оны көріп, Уиллдің ата-анасына айтып береді. Уиллдің қарапайым адамдармен араласқанына ашуланған ата-анасы оған екі ай бойы Кадиллакты жүргізуді тыйым салады. Уилл Ракердің көлігін жүргізу арқылы жазадан құтылуда. Бір жексенбіде ол, Ракер және Мисс Лав ауылға бір күндік сапарға шығады, онда Уилл оларға жүргізу сабақтарын береді. Колд Сассиге қайтып бара жатқанда, ол жолдың ортасында күйіп кеткен Фордпен соқтығысудан аулақ болуға тырысқанда, Уилл көлікті арықтың төбесінде құлатып, радиаторды зақымдады. Олар жөндеушілерді күтіп, жақын маңдағы бір отбасында тұрады. Сол түні Уилл Ракердің Мисс Лавқа сүйетінін және олардың некелері шынайы болғанын қалайтынын айтқанын естіп алады. Мисс Лав оны ешкімге таныстыра алмайтынын және оның құпиясын білгенде, ешкім оны қаламайтынын айтады. Ақыры ол оған құпиясын айтқанда - әкесі оны бала кезінде зорлаған - ол оған көңіл бөлмейтінін айтады және оған деген сүйіспеншілігін растайды. Ақырында, Мисс Лав пен Ракер бір-біріне қатты ғашық болады. Уиллдің ағасы Кемп Уильямс өзін-өзі өлтіреді, бұл Колд Сассидегі қараңғы кезеңді бастайды. Ракер Уиллдің ең жауыз жауы Хози Роушты Камптың орнындағы дүкенде жұмыс істеуге жалдайды; жаңа табысы болғандықтан Хози Уиллдің сүйікті Лайтфутқа үйлене алады. Екі ұры Ракерді тоналайды және сабап тастайды; ол жарақаттарынан жазылып кетеді, бірақ пневмонияға шалдығады. Ол төсекте жатқанда, Уилл оның Мисс Лавқа Құдай қиындықтар кезінде адалдарға күш пен демеу беретінін айтқанын естіп алады. Мисс Лав Уиллге ол жүкті екенін айтады, бірақ Ракер бұл туралы білмейді. Ракер қайтыс болады, бірақ оның Құдайға деген сенімі Уиллге күш береді. Қала және Уиллдің отбасы Мисс Лавты қабылдамаса да, ол оның баласын қабылдайтынын біледі, сондықтан Колд Сассиде қалуды жоспарлайды.

Бейімделулер

Роман 1989 жылы Ричард Видмарк, Фэй Дунавей және Нил Патрик Харрис қатысқан телефильмге бейімделді. 2000 жылы американдық композитор Карлайл Флойд осы кітап негізінде опера шығарды.