Кіріспе

«Imitation of Life» – Фани Херсттің 1933 жылы жарық көрген, Universal Pictures студиясы үшін екі сәтті фильмге бейімделген романы: 1934 жылғы фильм және 1959 жылғы қайта түсірілім. Бұл роман нәсіл, әлеуметтік топ және гендерлік теңсіздік мәселелерін қамтиды және бастапқыда 1932 жылы «Pictorial Review» журналында «Sugar House» деген атпен жарияланды.

Қысқаша мазмұны

Роман 1910 жылдары Нью-Джерсидің "Шорында" орналасқан. Роман 20-ғасырдың басындағы АҚШ-тағы нәсіл мен тап мәселелерін зерттейді. Би Чипли - анасы қайтыс болған Атлантик Ситидің тыныш, мысық жасөспірім қызы, ол үйді әкесі (Мистер Чипли) және Бенджамин Пуллманға қалдырады. Бір жыл ішінде оның әкесі мен Пуллман қыздың Пуллманға үйленуі керектігін шешеді; ол көп ұзамай жүкті болып, Джесси есімді қызға ие болады. Оның әкесі инсульт алып, мүгедектер арбасына отырғызады, ал Пуллман пойыз апатынан қаза табады. Биа әкесі мен Джессиді жалғыз өзі асырайды. Ол шығындарды өтеу үшін интернатты қабылдайды, сонымен қатар Пуллманның клен шәрбәтін үйме-үй сатуға, оның "Б. Пуллман" визит карточкаларын пайдаланып, 1910-шы жылдардың барлық жерде кездесетін сексизмнен аулақ болуға көмектеседі. Сәби қызын және мүгедек әкесіне қамқорлық жасау үшін Беа Пуллман сәби қызы Пеола бар африкалық американдық ана фигурасы Делиланы жалдайды. Қыздың "таза терісі" бар (сонда сипатталғандай). Делила вафли жасау шебері болғандықтан, Беа Делиланың шеберлігін пайдаланып, "Б. Пуллман" вафли ресторанын ашады. Бұл жағалаудағы көптеген туристерді өзіне тартады. Ақырында ол бүкіл елде, кейін халықаралық деңгейде өте табысты мейрамханалар тізбегін құрды. Фрэнк Флейк медицина мектебіне түсуге ниетті жас жігіт Беаның бизнес менеджері болады. Джесси мен Пеола бір-бірімен бірге өсті. Пеола өзінің ақ тәндік келбеті мен қара нәсілдік болмысының арасындағы шиеленісті ауыр сезіммен сезінеді. Ол үнемі ақ түсті болып көрінуге тырысады. Қызын бақытсыздыққа ұшыратып, Далида оны қара нәсілімен мақтануға шақырады. Ақырында, бірнеше жыл бойы Сиэтлде ақ әйел ретінде өмір сүргеннен кейін, Пеола отбасымен барлық байланыстарды үзді. Ол ақ нәсілді ер адамға үйленіп, Боливияға тұрақты өмір сүру үшін көшіп кетеді. Делиланың жүрегі жараланып, қайтыс болады. Беа өзінен сегіз жас кіші Флейкке ғашық болады. Жасөспірім жастағы Джесси үйіне келіп, Беа "Б.Пуллман" желісін сатып, Флейкке үйленуді жоспарлап отыр. Үшеуі бір-біріне ғашық болып, содан соң Беа жалғыз қалады.

Тарихи контекст

20 ғасырдың басынан бастап Жоғарғы Соттың "Левингке қарсы Вирджиния" ісі бойынша (1967 ж.) шешім шығарғанға дейін, көптеген оңтүстік штаттар "бір тамшы ережесін" қолдайтын заңдар қабылдады, оған сәйкес кез келген африкалық тегі бар адамдарды тізімдерде қара деп жіктеу қажет болды. Тек қара және ақ расалық санаттар мойындалды, ал қаралар расалық сегрегация заңдарымен шектелді. Вирджиния штаты 1924 жылы "өзге расаға өту" (passing) мәселесіне қатысты заң қабылдады. Хёрст өзінің романын бірінші дүниежүзілік соғыста африкалық американдық сарбаздардың өз елі үшін күрескенінен туындаған "ойдағы ой" немесе "сезімі" үшін жазғанын айтты, тіпті олар өз елінде кемсітілгеніне қарамастан.

Әдеби мәні және сын

Хёрст – еврей әйел және феминистік қозғалысты қолдаушы болған. Ол афроамерикандықтардың теңдік күресіне де қолдау көрсетті. Ол Гарлем қайта жандануына, әсіресе Зора Нил Херстонмен тығыз байланыста болды. Хёрст Херстонның Барнард колледжіндегі бірінші жылында оған қаржылық көмек көрсетті және Херстонды қысқа мерзімге атқарушы хатшы ретінде жұмысқа алды. Екеуі бірге саяхат жасаған, бұл Хёрсттің нәсілдік дискриминацияны түсінуіне әсер еткен болуы мүмкін. Хёрстон мен Лэнгстон Хьюз екеуі де «Өмірді еліктеу» романын ұнатқанын айтқан, бірақ Стерлинг Аллен Браун кітапты және 1934 жылғы фильмді «Өмірді еліктеу: Кез келген уақытта пісірілген панкейк» деген рецензиясында сынағаннан кейін пікірлерін өзгертіп алды, бұл бірінші фильмдегі бір сөзге сілтеме еді. «Өмірді еліктеу» романы әлі де дау тудырып келеді, себебі кейбіреулер оны стереотиптерге толы деп санайды, ал басқалары оны 20 ғасырдың басындағы Америкадағы нәсіл, жыныс және әлеуметтік жағдай туралы сыпайы және сатиралық тұрғыдан қарастырады. Роман 1934 және 1959 жылдары екі рет фильмге түсірілді. Роман да, фильм де американдық қоғамның санасында терең бойға сіңген. 1970 жылы Тони Моррисон өзінің «Көк көздер» романындағы кейіпкерлерінің бірін «Пекола» деп атады. Романдық нұсқасында Пеола түгелдей кетеді, ал екі фильмде де Пеола кейіпкері (екінші фильмде Сара Джейн деп аталған) қайтып оралып, анасының жерлеу рәсіміне қатысып, өкініш білдіреді. Молли Хиро «романың нұсқасынан Пеоланың ерте кетіп қалуы» оның тек «қаралығынан» қашуына ғана мүмкіндік бермейтінін, сонымен қатар кейіпкерді оқырмандардан алыстатып, нәсілдік мән-жайлар туралы түсінікті хабар беруге қабілетсіз ететінін» айтады.