Кіріспе

Торк түтігі жүйесі – қозғалтқыш білісінің айналасындағы тұрақты корпусты қамтитын қуат беру және тежеу технологиясы, көбінесе алдыңғы қозғалтқыш және артқы жетек бар автомобильдерде қолданылады. Торк түтігі трансмиссия мен артқы ось арасындағы үлкен диаметрлі стационарлық корпустан тұрады, ол қозғалтқыштың күшін тұрақты немесе шектеулі сырғанатын дифференциалға жеткізетін айналмалы құбырлы болат немесе кішкентай диаметрлі қатты білік (АҚШ-та "арқан жетек" деп аталады) толық қамтиды. Торк түтігінің мақсаты – үдеу және тежеу кезінде артқы осьті орнында ұстап тұру. Әйтпесе, ось корпусы бұралып, дифференциалдың алдыңғы бөлігі үдеу кезінде тым көтеріліп, тежеу кезінде тым төмен түсер еді. Қазіргі заманғы автомобильдерде оның қолданылуы Хочкисс жетегінен кем, ол артқы осьті орнында ұстап, үдеу және тежеу кезінде жоғары немесе төмен қарай қозғалмайтынын қамтамасыз етеді, ось корпусын серіппе орнымен жапырақ серіппелеріне бекіту арқылы.

Құрылыс

Атауындағы "момент" дөңгелектердің күшінен туындайды, автомобиль осі бойымен беріліс күшінен емес. Торк түтігінің инженерлік шешімі – дөңгелектерден туған ұстау күшін автомобиль рамасына қалай жеткізу мәселесін шешуде жатыр. Дөңгелектер мен осьтерді алға жылғататын моментке, ось корпусы мен дифференциалдың "тең және қарама-қарсы" реакциясы қарсы келеді, бұл дифференциалды кері бағытта айналдыруға ұмтылады, велосипедші дөңгелегін көтеріп, велосипедтің тепе-теңдігін бұзғандай. Басты мәселе – үдеу және тежеу кезінде дифференциалды айналудан қорғау. Торк түтігі дифференциал корпусын беріліс корпусына қосып, осы мәселені шешеді, соның арқасында автомобиль қозғалтқыш/беріліс арқылы жоғары итеріледі, ал тежеу кезінде кері процесс орын алады. Ал Hotchkiss жүйесі ұстау күшін автомобиль рамасына жапырақ серіппелер немесе артқы иінтіректер сияқты шасси элементтері арқылы жеткізеді. Торк түтігі автомобиль корпусын бүйірлік бағытта оське бекітпейтіндіктен, осы мақсатта көбінесе Panhard таяқшасы қолданылады. Panhard таяқшасы мен торк түтігінің үйлесімі 1937 жылдан кейін шыққан Buick сияқты автомобильдерде артқы жағына жұмсақ серіппелерді орнатуға мүмкіндік береді, бұл жақсы жүріс сапасын қамтамасыз етеді. 1937 жылға дейін Buick жапырақ серіппелерін қолданған, сондықтан Panhard таяқшасы қолданылмаған, бірақ торк түтігі консольдік серіппелі шассиді қолдануға мүмкіндік берді, ол Hotchkiss жүйесінде қажет болған жапырақ серіппесіне орталық тіреу осімен қарағанда жұмсақ жүріс береді. Ұстау күшін беруден басқа, торк түтігі іші қуыс және айналмалы беріліс білігін қамтиды. Құбырлы торк түтігінің ішінде беріліс білігінің екі ұшы арасындағы салыстырмалы қозғалысқа мүмкіндік беретін кардандық біліс орналасқан. Көптеген жағдайларда беріліс білігі бір кардандық білісті пайдаланады, бұл білік түзу болмағанда жылдамдық ауытқуына себеп болады. Hotchkiss жүйесі екі кардандық білісті пайдаланады, бұл жылдамдық ауытқуларын жояды және білік түзу болмаған кезде де тұрақты жылдамдықты қамтамасыз етеді. 1963-1966 жылғы V8 қозғалтқышы бар AMC Rambler модельдерінде беріліс білігіндегі ауытқуларды жою үшін екі Cardan тұрақты жылдамдық білісі қолданылды, ал алты цилиндрлі және бұрынғы V8 модельдерінде тек бір стандартты кардандық біліс қолданылды. Торк түтігінің конструкциясы әдетте ауыр болады және артқы бөлікті сенімді түрде байланыстырады, осылайша қатты артқы бөлікті қамтамасыз етеді және барлық жағдайларда дұрыс геометрияны сақтайды. Дегенмен, торк түтігі мен радиус таяқшаларының үлкен салмағынан, тез бұрылыстарда немесе ойлы-қырлы жолдарда артқы бөлікте шағын дірілдеулер болуы мүмкін.

Қолдану

Торк түтігінің мысалдары 1948 жылға дейін Ford брендінің американдық автомобильдері болды, оның ішінде 19 000 000-нан астам Model T. Бұрылыс түтігі 1938 жылдан бастап Buick компаниясына дәстүрлі жапырақты серіппелерге қарағанда жұмсақ жүру үшін спиральді серіппелерді пайдалануға мүмкіндік берді. Жапырақты серіппелер Hotchkiss жүйесімен жұмыс істей алады, бірақ спиральді серіппелерге ол қолданылмайды. Buick компаниясының бұрылыс түтігі мен спиральді серіппелерді пайдалануы 1961 жылғы үлгідегі толық көлемді модельдерден бас тартылғанға дейін Buick компаниясының «инженерлік белгісі» болды. Nash 600 моделі 1941 жылы бұрылыс түтігімен жүргізілді, бірақ жабық қосылысы болмады, бірақ «бұрылыс түтігінің алдыңғы жағындағы көлденең иек әр жағынан резеңке төсемдермен тіреледі». 1954 жылы Nash және Hudson компаниялары біріккеннен кейін American Motors Corporation (AMC) компаниясы 1956 жылдан 1966 жылғы үлгіге дейін үлкен автомобильдерінде (Rambler Classic және Ambassador) спиральді серіппелер мен бұрылыс түтігін артқы серіппе ретінде пайдалануды жалғастырды. Жабық жетек білігі күрделірек ауыстыруларды тудырды және «hot rodder»-ларға кедергі келтірді. Қолданыстан шығарылған бұрылыс түтігі жетегі толығымен жаңа ашық жетек білігі және төрт тіреуішті ось орналасу жүйесімен ауыстырылды. 1961 жылғы Pontiac Tempest жаңа модель ретінде ұсынылды, ол тік 4 цилиндрлі қозғалтқышты бұрылыс түтігі арқылы трансакслмен байланыстырды, бұл оған 50/50 алдыңғы және артқы салмақ тепе-теңдігін берді. Peugeot 403 және 404 модельдерінде бұрылыс түтігі қолданылды. Peugeot 504 және Peugeot 505 универсалдары, сондай-ақ экспорттық нарықтағы көптеген седан автомобильдері де бұрылыс түтіктерімен жабдықталған, ал ішкі және еуропалық нарықтағы седан модельдері трансаксл және жеке артқы серіппелерге ие болды. Chevrolet Chevette (1976–1988) және ұқсас Pontiac T 1000 бұрылыс түтігі мен орталық тіреуішті пайдаланды. Бұл дизайн басқа Chevrolet модельдерінен ерекшеленді, «артқы дөңгелектерге соққыны азайту, жол шуын төмендету және қозғалтқыштың дірілін азайту, сонымен қатар жетек білігі мен туннельдің биіктігін төмендетуге мүмкіндік береді». Авантидің тоқтатылған өндірісі 1986 жылы тәуелсіз артқы серіппелермен бірге бұрылыс түтігін пайдаланған жаңа шассиға көшті. Mercedes SLS бұрылыс түтігіне ие, бірақ ол трансакслді қозғалтқышпен сәйкестендіру үшін ғана қолданылады. Chevrolet Corvette 1997 жылғы үлгіде C5 нұсқасының 1996 жылы енгізілуінен бері бұрылыс түтігін пайдаланады.