Кіріспе

Дөңгелектің тік осі мен көліктің тік осі арасындағы бұрыш. Дөңгелек бұрышы – көлік құралының дөңгелектері құрайтын бұрыштардың бірі; нақтырақ айтқанда, көлікті алдыңғы немесе артқы жағынан қарағанда, дөңгелектің тік осі мен көліктің тік осі арасындағы бұрыш. Ол рульді басқару және шасси жасау үшін қолданылады. Егер дөңгелектің жоғарғы бөлігі төменгі бөлігінен сыртқа қарай шығыңқы болса (яғни, осьтен алыстаса), онда бұл оң қисаю деп аталады; егер дөңгелектің төменгі бөлігі жоғарғы бөлігінен сыртқа қарай шығыңқы болса, онда бұл теріс қисаю деп аталады.

Қолдануға әсері

Камбер бұрышы кейбір аспа конструкцияларының басқару қасиеттерін өзгертеді; әсіресе, теріс камбер бұрыштарда, әсіресе қысқа ұзын тіреуішті аспаларда, жолмен жапсысу қабілетін жақсартады. Бұл дөңгелекті жолға қатысты тиімді бұрышқа орналастырады, орталықтан тепкіш күшін дөңгелектің тік жазықтығы арқылы, оның қисайту күші арқылы емес, жібереді. Орталықтан тепкіш (сыртқа қарай) күш теріс камберді қолдану арқылы өтесілді, бұл дөңгелектің жанасу бетін сәйкес сыртқа қарай бұрады, жанасу ауданын барынша арттырады. Бұл тек бұрылыс кезіндегі сыртқы дөңгелек үшін ғана дұрыс екенін ескеріңіз; ішкі дөңгелек қысқа ұзын тіреуішті жүйеде оң камберден көбірек пайда көреді. Дегенмен, бұрылу кезінде салмақтың ауысуына байланысты, сыртқы дөңгелектер бұрылу күшінің көп бөлігін көтереді және теріс камбер жалпы басқаруды жақсартады. Кастер бұрышы да осыны біршама өтестіреді, себебі сыртқы дөңгелектің жоғарғы бөлігі ішке қарай сәл еңкейеді, ал ішкі дөңгелек сәйкесінше сыртқа қарай еңкейеді. Алайда, кез келген камбер тік қозғалыс кезінде дөңгелектің жанасу ауданына әсер етеді. Нөлдік камбер ең жақсы жолмен жапсысуды қамтамасыз етеді, себебі ол жол мен дөңгелектер арасындағы жанасу ауданын барынша арттырады және дөңгелектің протекторларын жолға тегіс жайғастырады. Сондықтан, шамадан тыс камбер жаңбыр мен қарда, сондай-ақ қарқынды үдеу кезінде тік қозғалысты нашарлатады. Камбер бұрышын дұрыс басқару аспаны жобалаудағы маңызды фактор болып табылады және ол тек идеалды геометриялық модельдерді ғана емес, сонымен қатар компоненттердің нақты мінез-құлқын – иілуді, бұрмалануды, серпімділікті және т.б. ескеруі керек. Бұрын өнер саналған нәрсе, компьютерлерді пайдалану арқасында ғылыми тұрғыдан дамуда, бұл барлық айнымалыларды математикалық тұрғыда оңтайландыруға және дизайнердің интуициясы мен тәжірибесіне сүйенудің орнына дәлдікке мүмкіндік береді. Нәтижесінде, тіпті төмен бағалы автомобильдердің де басқару қабілеті айтарлықтай жақсарды. Ауыр жүк көліктері, мысалы, тракторлар, жүк көліктері сияқты көліктер көбінесе оң камбер бұрышына ие болады, сондықтан олар жүктелгенде және көлік төмендегенде дөңгелектерге тік жағдайға келтіреді.

Баптауыш

Екі жақты тіректі аспалы автомобильдерде кемпір бұрышы бекітілген немесе реттелетін болуы мүмкін, бірақ МакФерсон тіректі аспаларында ол әдетте бекітілген болады. Кемпір бұрышын реттеу мүмкіндігінің жойылуы техникалық қызмет көрсету талаптарын азайтуы мүмкін, бірақ егер автомобиль қысқартылған серіппелерді пайдалану арқылы төмендетілсе, кемпір бұрышы өзгереді. Шамадан тыс кемпір бұрышы шинаның тез тозуына және басқару мүмкіндігінің нашарлауына әкелуі мүмкін. Аспаны күрт өзгертулер жасағанда жоғарғы тіреуші қол немесе тіреу орнату нүктелерін өзгерту қажет болуы мүмкін, бұл кемпір бұрышын реттеу үшін көліктің бойлық осьіне қатысты ішкі немесе сыртқы қозғалысқа мүмкіндік береді. Нарықтағы пластиналарда тек тесіктер ғана емес, тіреу орнатулары үшін ойықтар да бар, бұл соққы сілкіндіргіштің толығымен алды-артына жылжуына мүмкіндік береді, соның арқасында автомобильдің кемпірін дәл реттеуге болады. Мұндай пластиналар көбінесе кеңінен таралған автомобильдердің көпшілігі үшін қолжетімді. Кейбір арнайы жасалған аспалар құрамында кемпір бұрышын реттеуге мүмкіндік беретін пластиналар орнатылған күйі келген, сондай-ақ дөңгелектердің кемпір бұрышын өзгертуге мүмкіндік беретін басқа да арнайы шешімдер бар. Экцентрлі болттар кейбір автомобильдерде кемпір бұрышын реттеуге мүмкіндік береді. Бұл болттарда эксцентрлі немесе ығысқан үлкен шайбалар болады. Егер штаттық болттар эксцентрлі болттармен ауыстырылса, реттеу шамамен екі градусқа дейін өзгеріске алып келеді. Тіреуші қолдар (немесе А-тұтқалар) реттелетін шарлы буындармен жабдықталғанда, бүйірлік реттеуге мүмкіндік беретін тағы бір жол болып табылады. Мұндай тіреуші қолдар орнатылғаннан кейін, шинаны жылжыту арқылы шинаның кемпірін тиімді түрде өзгертуге болады. Содан кейін шарлы буынды қажетті күйде бекіту үшін болттарды тартып бекіту керек. Кемпір бұрышын өзгертудің тағы бір арнайы шешімі – ұзындығы реттелетін тіреуш таяқшаларды пайдалану. Алайда, бұл шешім тек тіреуш таяқшаларын қолданатын автомобильдерге ғана жарамды, А-тұтқаларға емес. Тіреуш таяқшалары (осылай жабдықталған автомобильдерде) аспаның орналасу нүктелерін анықтауға және оларды орнында ұстауға жауапты болғандықтан, таяқшалардың жалпы ұзындығын өзгерту кемпір бұрышына әсер етеді.

Тегіс емес жердегі кембер

Ауыл шаруашылығы тракторлары сияқты көлік құралдары көбінесе оң қисаюды қолданады. Мұндай көліктерде оң қисаю бұрышы рульді басқаруды жеңілдетуге көмектеседі. Сонымен қатар, негізінен жақсартылмаған беттерде жұмыс істеуге арналған, мысалы, бұталық ұшақтар мен егін шабу машиналары сияқты, бір қозғалтқышты ұшақтардың құйрықты дөңгелекті шассилерінің негізгі дөңгелектері оң қисаюмен жабдықталған, бұл қону шассисінің деформациясын жақсырақ басқаруға мүмкіндік береді, өйткені ұшақ қиыр, тас жол емес ұшу-қону жолақтарына қонады.

Қамырды кию

Егер камераның шамасы артық болса, оң немесе теріс, көлік құралының дөңгелектері теңсіз тозады, бұл жағдай "камера тозуы" деп аталады. Шамадан тыс теріс камера аспа дөңгелегінің ішкі жағына күшті жүктеме түсіреді, нәтижесінде ішкі жақ сыртқы жақтан гөрі жылдам тозады. Аспа конструкциясына байланысты, шамалы теріс камера бұрылыстар кезінде көліктің салмақ орталығы сыртқы дөңгелекке қарай жылғалысынан шина тозуын аздап жақсарта алады. Нөлдік камерасы бар көлікте жүктеме дөңгелектің сыртқы жағына түседі, бұл уақыт өте келе теңсіз тозуға себеп болады. Шамалы теріс камера бұл жүктемені протектор бойымен біркелкі таратуға мүмкіндік береді. Оң камера әдетте сыртқы жаққа күшті жүктеме түсіреді, нәтижесінде ол ішкі жақтан гөрі жылдам тозады. Көліктер зауыттан оң немесе теріс камераның шектен тыс параметрлерімен жиналмайтындығының көптеген себептерінің бірі осы.

Стансалық машиналар

Теріс кемпер негізінен мотоспортта қолданылды, өйткені бұрылыстарда көліктің жолмен жабысу қабілеті артады. Бірақ, кейіннен көлікті төмендетіп, штаттық крылға сыймайтын дөңгелектерді орнату үшін теріс кемперді пайдалану танымал болды. Мұндай өзгерістер жасалған көліктер "stance көліктері" деп аталды. Бұл тренд қашан басталғанын нақты анықтау қиын, алайда ол 1970-ші жылдары Жапониядан шыққан босозоку көліктерімен бірге кеңінен таралды. Бұл тренд көшедегі көліктерді жарыс көліктері сияқты етіп көрсету мақсатымен басталды, көліктің шассисін төмендетіп, аз мөлшерде теріс кемпер қосу арқылы. Уақыт өте келе, мұндай көліктер бұрынғыдан да көп төмендетіліп, теріс кемпері де күрт артты. Stance көлігінің мәдениеті дамыған сайын, ол сынға да ұшырады, себебі теріс кемпердің тым көп мөлшері және жерге жақын болуы көліктерді өте қолайсыз етеді. Сондықтан, басқа көліктерге құмар жандар мұндай көліктердің жылдамдық бөгеттерінде қалған видеоларын тамашалап, оларды күлдіргісі келді.