Саяси процестердің кеңістіктік нәтижелерін зерттеу
Political geography
Саяси география: саяси процестердің кеңістіктегі нәтижелерін, мемлекет, халық және аумақ арасындағы байланысты зерттейді. Геосаясат, жергілікті саясат талдау.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Саяси процестердің кеңістіктік салдарларын зерттеу
Study of the spatial outcomes of political processes
Саяси география саяси процестердің кеңістікте тепе-тең емес нәтижелерін және саяси процестерге кеңістіктік құрылымдардың қалай әсер ететінін зерттеумен айналысады. Талдау үшін дәстүрлі түрде саяси география үш деңгейлі құрылымды қолданады: орталықта – мемлекетті зерттеу, одан жоғары – халықаралық қатынастар (немесе геосаясат) зерттеуі, ал төменде – жергілікті жерлерді зерттеу. Бұл ғылым саласының басты мәселелерін адам, мемлекет және аумақ арасындағы байланыс деп түйіндеуге болады.
Political geography is concerned with the study of both the spatially uneven outcomes of political processes and the ways in which political processes are themselves affected by spatial structures. Conventionally, for the purposes of analysis, political geography adopts a three scale structure with the study of the state at the centre, the study of international relations (or geopolitics) above it, and the study of localities below it. The primary concerns of the subdiscipline can be summarized as the inter relationships between people, state, and territory.
Тарих
Саяси географияның бастауы адам географиясының бастауында жатыр, ал ертедегі зерттеушілер негізінен физикалық география, мемлекеттік аумақтар мен мемлекеттік билік арасындағы қарым-қатынастардың әскери және саяси салдарымен айналысты. Әсіресе, аймақтық географиямен тығыз байланысты, оның өңірлердің ерекше ерекшеліктеріне және қоршаған ортаның адам қызметіне әсеріне баса назар аударуымен экологиялық детерминизмге назар аударды. Бұл байланыс 1897 жылы өзінің «Полит. география» кітабында Lebensraum (тіршілік кеңістігі) тұжырымдамасын әзірлеген неміс географы Фридрих Ратцельдің еңбегінде көрініс тапты. Ол ұлттың мәдени өсуін аумақтық кеңеюмен тікелей байланыстырды, бұл кейіннен 1930 жылдары Германияның үшінші рейхының империалистік кеңеюіне академиялық негіз беру үшін пайдаланылды. Британдық географ Халфорд Маккиндер де экологиялық детерминизмнің күшті ықпалында болды және 1904 жылы «тарихтың географиялық осі» немесе «Жүректік теориясы» тұжырымдамасын жасағанда, теңіз күшінің дәуірі аяқталып, құрлықтағы күштердің маңызы артып келе жатқанын, әсіресе «Еуро-Азияның» жүрегін бақылайтын адам әлемді бақылайтынын айтты. Бұл теория Альфред Тейер Маханның әлемдік қақтығыстарда теңіз күшінің маңыздылығы туралы идеяларына қарама-қарсы тұжырымдамаларды қамтыды. «Жүректік» теориясы жағалау және мұхит арқылы көліктерді пайдаланбастан әскери-өнеркәсіптік кешенін қамтамасыз ете алатын және оған қарсы одақтасқан әлемнің қалған бөлігі жеңе алмайтын үлкен империяның құрылу мүмкіндігін болжады. Бұл көзқарас суық соғыс кезеңі бойына ықпалды болды, Орталық Еуропадағы Шығыс пен Батыс арасындағы буферлік мемлекеттерді құру туралы әскери ойлауды қолдады. Жүректік теория әлемді жүрек (Шығыс Еуропа/Батыс Ресей); Дүниежүзілік арал (Еуразия және Африка); Перифериялық аралдар (Британ аралдары, Жапония, Индонезия және Австралия) және Жаңа әлем (Америка) деп бөліп көрсетті. Маккиндер жүректі бақылайтын адам әлемді бақылайтынын айтты. Ол бұл идеяларды Версаль келісімі сияқты оқиғаларға саяси ықпал ету үшін пайдаланды, онда КСРО мен Германия арасында буферлік мемлекеттер құрылды, олардың біреуі де жүректі бақылауға алуына жол бермеу үшін. Сонымен қатар, Ратцель Lebensraum және әлеуметтік дарвинизм тұжырымдамаларына негізделген мемлекеттер теориясын жасады. Ол мемлекеттерді өмір сүру үшін жеткілікті орын қажет ететін «организмдерге» ұқсас деп түсіндірді. Осы екі автор да әлемге объективті көзқараспен саяси және географиялық ғылым идеясын қалыптастырды. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін саяси география негізінен жаһандық билік күресінің мәселелерімен және мемлекеттік саясатқа әсер етумен айналысты, ал жоғарыда аталған теорияларды неміс геосаясатшылары (Геополитикті қараңыз), мысалы Карл Хаушхофер қабылдады, ол, мүмкін, байқаусызда нацистік саяси теорияға үлкен әсер етті, ол «ғылыми» теориялармен заңды деп танылған саясат түрі болды. Экологиялық детерминизммен тығыз байланысы және суық соғыс кезінде саяси шекаралардың қатаң бекітілуі саяси географияның маңыздылығын едәуір төмендетті, оны 1968 жылы Брайан Берри «өлі су» деп сипаттады. Осы уақытта адам географиясының басқа салаларында сандық кеңістіктік ғылым, мінез-құлық зерттеулері және құрылымдық марксизм сияқты жаңа тәсілдер академиялық зерттеулерді жандандырса да, саяси географтар оларды елеулі түрде елемеді, олардың негізгі сілтемесі аймақтық тәсіл болып қалды. Нәтижесінде, осы кезеңде шығарылған саяси география мәтіндерінің көпшілігі сипаттамалық болды және 1976 жылға дейін Ричард Мьюр саяси география енді өлі қаз емес, шын мәнінде феникс болуы мүмкін деп айта алмады.
The origins of political geography lie in the origins of human geography itself, and the early practitioners were concerned mainly with the military and political consequences of the relationships between physical geography, state territories, and state power. In particular there was a close association with both regional geography, with its focus on the unique characteristics of regions, and environmental determinism, with its emphasis on the influence of the physical environment on human activities. This association found expression in the work of the German geographer Friedrich Ratzel, who in 1897 in his book Politische Geographie, developed the concept of Lebensraum (living space) which explicitly linked the cultural growth of a nation with territorial expansion, and which was later used to provide academic legitimisation for the imperialist expansion of the German Third Reich in the 1930s. The British geographer Halford Mackinder was also heavily influenced by environmental determinism and in developing his concept of the 'geographical pivot of history' or the Heartland Theory (in 1904) he argued that the era of sea power was coming to an end and that land based powers were in the ascendant, and, in particular, that whoever controlled the heartland of 'Euro Asia' would control the world. This theory involved concepts diametrically opposed to the ideas of Alfred Thayer Mahan about the significance of sea power in world conflict. The heartland theory hypothesized the possibility of a huge empire being created which didn't need to use coastal or transoceanic transport to supply its military–industrial complex, and that this empire could not be defeated by the rest of the world allied against it. This perspective proved influential throughout the period of the Cold War, underpinning military thinking about the creation of buffer states between East and West in central Europe. The heartland theory depicted a world divided into a Heartland (Eastern Europe/Western Russia); World Island (Eurasia and Africa); Peripheral Islands (British Isles, Japan, Indonesia and Australia) and New World (The Americas). Mackinder argued that whoever controlled the Heartland would have control of the world. He used these ideas to politically influence events such as the Treaty of Versailles, where buffer states were created between the USSR and Germany, to prevent either of them controlling the Heartland. At the same time, Ratzel was creating a theory of states based around the concepts of Lebensraum and Social Darwinism. He argued that states were analogous to 'organisms' that needed sufficient room in which to live. Both of these writers created the idea of a political and geographical science, with an objective view of the world. Prior to World War II political geography was concerned largely with these issues of global power struggles and influencing state policy, and the above theories were taken on board by German geopoliticians (see Geopolitik) such as Karl Haushofer who perhaps inadvertently greatly influenced Nazi political theory, which was a form of politics seen to be legitimated by such 'scientific' theories. The close association with environmental determinism and the freezing of political boundaries during the Cold War led to a significant decline in the perceived importance of political geography, which was described by Brian Berry in 1968 as a 'moribund backwater'. Although at this time in most other areas of human geography new approaches, including quantitative spatial science, behavioural studies, and structural Marxism, were invigorating academic research these were largely ignored by political geographers whose main point of reference remained the regional approach. As a result, most of the political geography texts produced during this period were descriptive, and it was not until 1976 that Richard Muir could argue that political geography was no longer a dead duck, but could in fact be a phoenix.