Мартин Фоулкс: Математик, астроном және ғалымдар қауымдастығының президенті

Кіріспе

Ағылшын математигі және астрономы Мартин Фолькс (29 қазан 1690 – 28 маусым 1754) – ағылшын ескерткіштерін зерттеуші, нумизмат, математик және астроном, 1741 жылдан 1752 жылға дейін Корольдік қоғамның президенті қызметін атқарды.

Өмір

Фолкс 1690 жылғы 29 қазанда Вестминстерде дүниеге келді. Ол заң кеңесшісі Мартин Фолкстің үлкен ұлы. Кембридждегі Клэр колледжінде білім алған ол математика ғылымында өзгелерден ерекшелік танытып, жиырма үш жасында Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды. 1716 жылы ол қоғам кеңесіне сайланды, ал 1723 жылы қоғам президенті сэр Исаак Ньютон оны вице-президенттердің бірі етіп тағайындады. Ньютон қайтыс болғаннан кейін ол президенттікке үміткер болды, бірақ Сэр Ханс Слоаннан жеңілді, алайда 1741 жылы оны басып өтті; 1742 жылы ол Француз Корольдік Ғылым академиясының мүшесі болды; 1746 жылы Оксфорд пен Кембридж университеттерінен құрметті диплом алды. Фолкс белгілі мәсон болды, 1724–1725 жылдары Англияның Бас Ұлы Ложасының Бас ұстазының орынбасары болып тағайындалды. 1733 жылы ол Италияға сапар шегіп, саяхаты барысында «Ежелгі монеталардың салмағы мен құны туралы диссертацияларын» жазды. 1749–1754 жылдары президенті болған Антиквариаттар қоғамының алдында ол 1736 жылы «Траян және Антонин бағаналары туралы» еңбегін және король Эдуард III-нің тәждік билігінің 18-ші жылындағы ағылшын алтын монеталарының тізімін оқыды. 1745 жылы ол күміс ақша тарихы туралы тағы бір еңбекпен бірге осы тізімді басып шығарды. Ол сондай-ақ, Рим ескерткіштері туралы басқа да мақалаларын, негізінен Антиквариаттар қоғамы мен Корольдік қоғамға ұсынды. 1739 жылы ол Лондонның тасталып қалған балаларға арналған қайырымдылық Foundling Hospital-дің құрылтайшы вице-президенттерінің бірі болып сайланды және 1747 жылға дейін осы лауазымда қалды. 1714 жылы Фолкс Хеймаркет және Дрюри Лейнде өнер көрсеткен актриса Люкреция Брэдшоуға үйленді (Николстың әдебиеттік анекдоттарын қараңыз, II. 578–598). Оның портретін Уильям Хогарт (1697–1764) салған және гравировкалаған. Фолкс белгілі атеист болды және нәсілдік дискриминацияға қарсы болды. Оның кейбір публицистикалық мәлімдемелері дарвиндік көзқарасқа дәлел ретінде қарастырылды. Археолог Уильям Стуклидің сөзіне сүйенсек, ол 1720 жылы «Бейдін клубты» құрды және Корольдік қоғамның бірнеше жас ақсүйектерін ғылыми пікірталасқа діни материал енгізілген сайын әжуалауға себепкер болды. Сэр Джон Хиллдің Фолксқа жасаған шабуылы туралы («Корольдік қоғамның еңбектеріне шолу», 1751), Исаак Д’Израэлидің «Авторлардың апаттары мен даулары» (1860), 364–366 беттерді қараңыз. Вестминстер аббаттығында Фолксқа ескерткіш орнатылған.

Folkes was born in Westminster on 29 October 1690, the eldest son of Martin Folkes, councillor at Law. Educated at Clare College, Cambridge, he so distinguished himself in mathematics that when only twenty three years of age he was chosen a fellow of the Royal Society. He was elected one of the council in 1716, and in 1723 Sir Isaac Newton, president of the society, appointed him one of the vice presidents. On the death of Newton he became a candidate for the presidency, but was defeated by Sir Hans Sloane, whom, however, he succeeded in 1741; in 1742 he was made a member of the French Royal Academy of Sciences; in 1746 he received honorary degrees from Oxford and Cambridge. Folkes was a prominent Freemason, being appointed Deputy Grand Master of the Premier Grand Lodge of England during the year 1724–1725. In 1733 he set out on a tour through Italy, in the course of which he composed his Dissertations on the weights and Values of Ancient Coins. Before the Society of Antiquaries, of which he was president from 1749 to 1754, he read in 1736 his Observations on the Trajan and Antonine Pillars at Rome and his Table of English Gold Coins from the 18th Year of King Edward III. In 1745 he printed the latter with another on the history of silver coinage. He also contributed both to the Society of Antiquaries and to the Royal Society other papers, chiefly on Roman antiquities. In 1739 he was elected one of the founding vice presidents of London's charitable Foundling Hospital for abandoned children, a position he maintained until 1747. Folkes was married in 1714 to Lucretia Bradshaw, an actress who had appeared at the Haymarket and Drury Lane (see Nichols's Lit. Anecdot. ii. 578–598). His portrait was painted and etched by William Hogarth (1697–1764). Folkes was a noted atheist, and opposed racial prejudice. Some of his public statements have been interpreted as evidence of a Darwinian viewpoint. According to the archaeologist William Stukeley, he set up an Infidels Club in 1720, and caused several young noblemen of the Royal Society to jeer whenever scriptural material was injected into a scientific debate. For Sir John Hill's attack on Folkes (Review of the Works of the Royal Soc., 1751), see Isaac D'Israeli, Calamities and Quarrels of Authors (1860), pp. 364–366. There is a memorial to Folkes at Westminster Abbey.