Кіріспе

АҚШ-тың федералды бағдарламасы. Project Exile – 1997 жылы Вирджиния штатының Ричмонд қаласында бастау алған федералды бағдарлама. Project Exile заңсыз техникалық қару иелену құқық бұзушылықтарын қарауды мемлекеттік соттардың орнына федералды сотқа көшірді, онда 1968 жылғы АҚШ Федералды қаруды бақылау заңына сәйкес, олар федералды түрмеде кемінде бес жылдық жазаны алды. Федералды заң (18 U.S. Code § 922(g) және 924) «құқығы шектеулі тұлға» – яғни, атыс қаруын иеленген сотталған қылмыскер, сондай-ақ оны алу үшін жалған мәлімдеме берген немесе сотталған қылмыскерге қару ұсынған жандарға федералды түрмеде он жылға дейін жаза қарастырады. Бұл бағдарлама кейіннен басқа қалалар тарапынан да, кейде басқа атаулармен көшірілді. Мысалы, Атлантада бұл бағдарлама FACE 5 (Атлантадағы қару 5 жыл федералды түрме) деп аталды. Көптеген қалалар бағдарламаларын тоқтатқан немесе өзгертіп құрған болса да, Project Exile әлі де Нью-Йорк штатының Рочестер қаласында қолданыста.

Шығуы және жүзеге асырылуы

Бағдарлама Ричмонд қаласын қамқан бандалық зорлық-зомбылықты тоқтату мақсатында жасалды. Ол құрылған кезде, кісі өлтірулер мен оқ ату оқиғалары жыл сайын тұрақты түрде артып отырды, ал Ричмонд қаласының жан басына шаққандағы кісі өлтіру көрсеткіші елдегі ең жоғары бес қаланың біріне кіретін. 1997 жылы 140 адам өлтірілді, оның 122-сі оттық қарудан. Федералдық араласуға қауымдастықтың күшті қолдауы болды. Африка-американдық қауым зорлық-зомбылықтан қатты зардап шекті (Ричмондтағы барлық кісі өлтіру құрбандарының 80 пайызы афроамерикандықтар еді). Құрбандардың жартысының бұрын қылмыстық ісі болған жоқ, ал көптегендері бейкүнә адамдар еді, бұл есірткі сатушылардың нашар ату дағдысы мен кездейсоқ нысаналарға ату салдарынан болды. Жоба "Шеттеу" деп аталды, себебі полиция Ричмондта қылмыс кезінде қарумен ұсталған қылмыскерді ұстаса, ол осы қауымда қалу құқығынан айырылады, дереу федералдық қудалауға және қатаң міндетті түрме жазасына (әдетте бес жылға) кесіледі, соның салдарынан қылмыскер "шеттеліп", көбінесе туған қаласынан алыс федералдық түрмеге жіберіледі. Президент Джордж Буш бұл бағдарламаны өзінің "Қауіпсіз аудандар" қылмыстың алдын алу жоспарының бір бөлігі етіп бекітті, ол қару-жарақ қылмыстарын қудалау үшін АҚШ прокурорларына қаржыландыруды арттыруды қамтыды.

Қолдау

Американың Ұлттық атқыштар қауымдастығы (NRA) және Брэйди кампаниясы "Project Exile" жобасын бастапқыда белсенді түрде қолдады. "Мінсіз ең төменгі жазаға қарсы отбасылар" ұйымы да осы жобаға қарсы болды. Американың қару иелерінің өкілі Лари Пратт, KeepAndBearArms.com сайтының өкілі Ангел Шамайя да наразылық білдірді.

"Project Exile" жобасының алғашқы жылында (1997–1998) мынадай нәтижелерге қол жеткізілді: 2005 жылы Ричард Розенфельд және тағы басқалар жариялаған "Криминология және қоғамдық саясат" журналындағы зерттеу, бұған келіспеді. Зерттеуде басқа факторларды ескергенде, Ричмондтағы қарулы кісі өлтіру көрсеткіші АҚШ-тың басқа ірі қалаларымен салыстырғанда тезірек төмендегені анықталды.