Кіріспе

1994 жылғы АҚШ федералды заңы

1994 жылғы зорлық қылмыстарды бақылау және құқық қорғау туралы заң, көбінесе 1994 жылғы қылмыс туралы заң немесе Клинтонның қылмыс туралы заңы деп аталады, – қылмыс және құқық қорғау саласындағы Конгресс актісі; ол 1994 жылы заң күшіне енді. Бұл АҚШ тарихындағы ең ірі қылмысқа қарсы заң болып табылады және 356 беттен тұрады, онда 100 000 жаңа полицей қызметкері, тәжірибелі полицейлердің қатысуымен жобаланған түрмелерді қаржыландыру үшін 9,7 миллиард доллар қарастырылған. АҚШ өкілі Джек Брукс (Техас штаты) демеушілік еткен бұл заң жобасы Конгресс тарапынан мақұлданды және президент Билл Клинтон қол қойды. Сенатор Джо Байден (Делавэр штаты) бұл заңның Сенаттағы нұсқасын Ұлттық полиция ұйымдарымен бірлесіп әзірледі, сондай-ақ сенатор Оррин Хатчпен бірге шабуылдық қару-жараққа тыйым салу және әйелдерге қарсы зорлық-зомбылық туралы заңды (VAWA) қосты. 101 Калифорния көшесіндегі оқ ату оқиғасы, 1993 жылғы Вако қоршауы және зорлық қылмыстардың басқа да көптеген резонанстық жағдайларын ескере отырып, заң федералдық заңды бірнеше бағытта кеңейтті. Заңның ең белгілі бөлімдерінің бірі – Федералдық шабуылдық қару-жараққа тыйым салу. Заңның басқа бөлімдері федералдық өлім жазасын күшейтуді, қару-жарақ иеленуге тыйым салынған жаңа санаттағы адамдарды және жеккөрушілік, жыныстық және топтық қылмыстарға қатысты жаңа қылмыстарды анықтады. Заң штаттарды 1997 жылдың қыркүйегіне дейін жыныстық қылмыскерлердің тізімін құруға міндеттеді.

Шығу тегі

1992 жылғы президенттік науқан кезінде Билл Клинтон бұрын "қылмысқа жұмсақ" деп сынға ұшыраған Демократиялық партияны "қылмысқа қатысты қатаң шаралар" мен қоғамдық полицияға инвестиция салуды қолдайтын күш ретінде көрсетуге тырысты. Полиция күштерін арттыруға және қоғамдық полицияны дамытуға федералдық қаржы жұмсау – Клинтон мүше болған Демократиялық көшбасшылық кеңесінің басымдықтары еді. 1992 жылдың 23 шілдесінде "Нью-Йорк Таймс" газеті "Республикалықтардың тактикалық нұсқауынан алынған бет" деп сипаттаған мәлімдеме жасаған Клинтон: "Елімізді қайтару үшін аудандарымызды қайтаруымыз керек. Төрт жыл бұрын қылмыс мәселесі Американы бөліп тастады. Мен оны Американы біріктіру үшін пайдаланғым келеді. Мен қылмысқа қатысты қатаң болып, азаматтық құқықтарды қорғаймын. Тәртіп пен қауіпсіздік болмаса, әділдік те болмайды" деді. Клинтонның "Адамдарды бірінші орынға қою" атты сайлау платформасы: қылмысқа қарсы күрес үшін 100 мың жаңа полицейді көшеге шығаруды ұсынды. Біз Ұлттық полиция корпусын құрып, жұмыссыз ардагерлер мен әскери қызметшілерге өз елдерінде құқық қорғау органдарында жұмыс істеу мүмкіндігін береміз. Сонымен қатар, қоғамдық полицияны кеңейтіп, есірткіге қарсы күрес шараларын қаржыландырамыз және алғаш рет қатыгездік көрсетпеген қылмыскерлерді тәртіпке келтіру үшін қоғамдық оқу лагерьлерін құрамыз. 1992 жылдың тамызында Полиция қызметкерлерінің 135 мың мүшелі ұлттық қауымдастығы Клинтонды президенттікке қолдады. Сенатор Джо Байден Ұлттық полиция қызметкерлері қауымдастығының президенті Том Скоттомен бірлесіп, заңның Сенаттағы нұсқасын әзірледі. "The Washington Post" газетінің хабарлауынша, Байден олардың қатысуын былай сипаттады: "Сіздер алты ай бойы менің конференц-үстеліме отырып, заң жобасын жаздыңыз". Конгресс қара нәсілділер тобының көпшілігі заң жобасын қолдады. 1994 жылы Гэллап сауалы көрсеткендей, "афроамерикандықтардың 58%-ы қылмысқа қарсы заңды қолдады, ал ақ американдықтардың 49%-ы". Алайда, 1993 жылы USA Today, CNN және Gallup жүргізген сауалнамада "қаралардың көп бөлігі қылмыстық сот жүйесінің ақтарға қарағанда қараларға қатысты әділетсіздік жасайтынына сенеді" деген қорытындыға келді. Тарихшы Майкл Джевен Фортнер қаралардың заң жобасын қолдауының себебі ретінде жоғары қылмыс деңгейін, сондай-ақ заң жобасының қылмыстың алдын алу және қылмыскерлерді қайта оқыту бағдарламаларын қаржыландыруын атап көрсетті. 1994 жылдың тамызында президент Клинтон заң жобасына демократтардың қолдауын арттыру үшін жұмыс істеді және бұрын заң жобасына қарсы болған үш Каукус мүшесімен кездесіп, заң жобасының мүмкіндігінше жақсы екеніне оларды көндірді.

Федералды шабуыл қаруларына тыйым салу

11-тарау. Атыс қарулары, А тақырыбы. Шабуыл қарулары, ресми түрде Қоғамдық қауіпсіздік және ойын-сауық атыс қаруларын пайдалануды қорғау туралы заң деп аталған, бірақ көбінесе Федералды шабуыл қаруларына тыйым салу немесе Жартылай автоматты атыс қаруларына тыйым салу деп танылатын бұл заң, "шабуыл қарулары" деп жіктелетін 19 нақты жартылай автоматты атыс қаруын жасауға тыйым салды, сондай-ақ екі немесе одан көп қасиеттері осындай қаруларға тән болып саналатын ажыратылатын дүңгіршек қабылдай алатын жартылай автоматты мылтық, тапанша немесе оқпақ жасауға да тыйым салды. Мұндай қасиеттердің тізіміне телескоптық немесе бүгілетін аяқтары, тапанша тұтқалары, жарық шығару тежегіштері, граната тастағыштар және штык бекіткіштері кірді. Бұл заң сонымен қатар оннан астам патрон сыйымдылығы бар, жаңадан жасалған дүңгіршектерді иеленуге тыйым салды. Тыйым 1994 жылдың 13 қыркүйегінде күшіне енді және 2004 жылдың 13 қыркүйегінде мерзімі бітіп қалды. Мерзімі өткеннен бері, аталған атыс қаруларына немесе оннан астам патрон сыйымдылығы бар дүңгіршектерге федералдық тыйым салу жоқ.

Өлім жазасы туралы федералды заң

VI тарау, Федералды өлім жазасы туралы заң, терроризм актілеріне қатысты, адам өлтірмейтін есірткі қылмыстарына, федералды құқық қорғау органының қызметкерін өлтіруге, азаматтық құқықтарға байланысты кісі өлтіруге, көлікпен жүріп оқ жауып кісі өлтіруге, жаппай қырып-жою қаруын қолдану нәтижесінде кісі өлтіруге және көлік тонау нәтижесінде кісі өлтіруге байланысты 41 федералды заң бойынша 60 жаңа өлім жазасы қылмысын белгіледі. 1995 жылғы Оклахома қаласындағы жарылыс осы заң күшіне енгеннен кейін бірнеше ай өткен соң болды. Оған жауап ретінде 1996 жылы Антитерроризм және тиімді өлім жазасы туралы заң қабылданды, ол федералды өлім жазасын одан әрі күшейтті. 2001 жылы Тимоти Маквей осы заң бойынша сегіз федералды құқық қорғау агентін кісі өлтіргені үшін өлім жазасына кесілді. АҚШ-тың Куинонеске қарсы ісінде Федералды өлім жазасы туралы заң конституцияға қайшы деп жарияланды, себебі заң "мылқау адамдарды өлім жазасына тартудың артық қаупін" тудырады деп танылды. Бұл шешім апелляцияда күшін жойды, осы заңды қолдануға рұқсат берілді. Дегенмен, 2008 жылы кісі өлтірмейтін қылмыстар үшін өлім жазасы бүкіл елде жойылды.

Әйелдерге қарсы зорлық-зомбылық туралы заң

IV бөлім, Әйелдерге қарсы зорлық-зомбылық туралы заң (VAWA), әйелдерге қарсы зорлық-зомбылықтың алдын алуға және оны тергеуге жәрдемдесу үшін 1,6 миллиард доллар бөлді. VAWA 2000, 2005 және 2013 жылдары жаңартылды. Бұған мыналар кіреді: «Әйелдер үшін қауіпсіз көшелер туралы» заң, ол қайталап жыныстық қылмыс жасағандарға федералдық жазаны күшейтті және жыныстық қылмыстардың медициналық және құқықтық шығындарын толық өтеуді міндеттейді. «Әйелдер үшін қауіпсіз үйлер туралы» заң зорлық-зомбылық көрген әйелдерге арналған баспаналарға федералдық гранттарды арттырды, Ұлттық тұрмыстық зорлық-зомбылық желілі байланыс орталығын құрды және бір штаттың шектеу бұйрықтарын басқа штаттардың орындауын талап етті. Бұдан бөлек, ол Федералдық сот процесі ережелеріне зорлаудан қорғау туралы заңды қосты. VAWA-ның бір бөлігі АҚШ-тың Моррисонға қарсы ісінде (2000) Жоғарғы Сотта конституциялық емес деп танылды.

Жүргізушінің жеке өмірін қорғау туралы заң

ХХХ тарау, Жүргізушілердің жеке өмірін қорғау туралы заң, штаттардың Көлік құралдары департаменттері жинаған жеке ақпараттың құпиялылығы мен жариялануын реттейді. Заң 1994 жылы қабылданды; оны 1992 жылы Джим Моран ұсынған. Аборт құқығына қарсылардың қоғамдық жүргізуші куәліктерінің дерекқорын аборт қызметтерін ұсынатындар мен пациенттерді іздеу және мазалау үшін пайдалануы жиілегеннен кейін, ең әйгілі жағдай ретінде Сьюзан Уиклендтің үйін бір ай бойы қоршау және оның қызын мектепке қадағалау оқиғалары болды.

Джейкоб Веттерлинг балаларға қарсы қылмыстар және жыныстық зорлық-зомбылық қылмыскерлерін тіркеу туралы заң

XVII тарау, Якоб Веттерлинг балаларға қарсы қылмыстар және жыныстық зорлық-зомбылық жасаған қылмыскерлерді тіркеу туралы заңы ретінде белгілі, штаттарға жыныстық қылмыскерлерді қадағалау бойынша ережелер белгіледі. Веттерлинг заңы кейіннен 1996 жылы Меган заңымен толықтырылды, ол штаттарды жыныстық қылмыскерлер туралы ақпаратты халыққа жариялауға міндеттеді.

Қоғамға бағытталған полиция қызметі

1994 жылдан бері COPS кеңсесі штаттық және жергілікті құқық қорғау органдарына қоғамдық полиция офицерлерін жұмысқа алуға көмектесу үшін 30 миллиард доллар көмек көрсетті. COPS кеңсесі сондай-ақ нұсқаулықтар, құралдар және оқу материалдарын зерттеу мен әзірлеуді қаржыландырады, сонымен қатар қоғамдық полиция принциптерін енгізіп жатқан полиция бөлімдеріне техникалық көмек көрсетеді. Заң COPS кеңсесіне елдің көшелерін патрульдеу үшін 100 мыңнан астам полиция офицерін жұмысқа алуға рұқсат берді.

Қылмыстық құқық бұзушылықты айыптау және жазаны ақиқатқа сай шығару бойынша ынталандыру гранттары бағдарламасы

1994 жылғы "Зорлық қылмыстарды бақылау және құқық қорғау туралы" заңның II тармағы, адамның сотталған жаза мерзімінің 85% міндетті түрде өтелуін қамтамасыз ететін штаттарға түзету мекемелерін салуға және кеңейтуге арналған ынталандыру гранттарын ұсынды. Бюро хабарлағандай, "VOI/TIS ынталандыру гранттарының мақсатының бірі – штаттарға зорлық қылмыскерлеріне арналған түрмедегі орын санын арттыруға қаржы жұмсау арқылы түрме сыйымдылығын басқаруға көмектесу".

Басқа ережелер

Заң бойынша, кәмелетке толмаған қылмыскерлер үшін «жаттығу лагерьлерін» ашуға рұқсат берілді және жаңа түрмелерді салуға айтарлықтай қаржы бөлінді. 50 жаңа федералдық қылмыс түрлері қосылды, оның ішінде топтарға мүшелік жасауды қылмыс деп жариялайтын ережелер де бар. Кейбіреулер бұл ережелердің Құқықтар туралы Декларацияда кепілденген бірігу еркіндігін бұзатынын алға тартты. Заң H. R. 50 «Федералдық Тергеу бюросының 1993 жылғы Бірінші түзетуді қорғау туралы заңының» элементтерін (§2339A (c) бөліміне) Бірінші түзетуде қорғалған қызметке ғана негізделген тергеулерді тыйым салу үшін енгізді, бірақ бұл ереже 1996 жылғы Терроризмге қарсы және тиімді өлім жазасы туралы заңда іс жүзінде жойылды. Заң сондай-ақ, сенімді сатқаны үшін сотталған адамдарға сақтандыру бизнесінде жұмыс істеуге тыйым салады, егер олар мемлекеттік реттеуші органдардан жазбаша рұқсат алмаса. Заң федералдық бақылаудағы бостандыққа шыққандарға есірткіге қарсы тестілеуді міндетті етті. Осы Заңның нәтижесінде Басқарма Азаматтық құқықтар бөлімінің құқық қорғау органдарының ішкі істерін бақылауын қадағалауға тиіс деп шешті, себебі ықпалды болу мүмкіндігі бар еді, және сақтық шарасы ретінде Ішкі істер бөлімінің өкілі Кеңестің шешіміне сәйкес Азаматтық құқықтар бөлімімен ынтымақтасуы керек. Заң «үкіметтік органның өкілі ретінде әрекет ететін кез келген адамның Конституция немесе АҚШ заңдарымен қорғалған немесе сақталған адамдардың құқықтарын, жеңілдіктерін немесе иммунитетін жоққа шығаратын немесе олардан айыратын үлгіге немесе тәжірибеге қатысуына тыйым салады» (ХХI тарау, D тармақшасы). D тармақшасы АҚШ Әділет министрлігінен «құқық қорғау қызметкерлерінің шамадан тыс күш қолдануын» қарастыратын жылдық есеп беруді талап етеді. Бірақ мұндай есептер әлі жарияланбаған. Заң үш рет қылмыс жасағандарға қатысты үш есе жазалау ережесін енгізді. Заң ФБР-ға қажетті деректердің ауқымын мүгедектік негізінде жасалған жеккөрушілік қылмыстарды қамту үшін кеңейтті және ФБР 1997 жылдың 1 қаңтарынан бастап мүгедектікке байланысты жасалған қылмыстар туралы деректерді жинауды бастады.

Мұра және әсерлері

1994 жылғы Қылмыс туралы заң АҚШ-тағы қылмыс және құқық қорғау саясатындағы өзгерісті білдірді. Әлеуметтанушы және криминолог Уильям Р. Келли былай деді: «1994 жылғы Зорлық қылмыстарын бақылау және құқық қорғау туралы заңның ұзақ мерзімді әсері күмәнді болғанымен, саяси әсері анық болды – қылмысты бақылау немесе «қылмысқа қатысты қаталдық» екі партиялық мәселеге айналды». Билл Клинтон 1990 жылдардағы қылмыс деңгейінің төмендеуіне өз үлесін қосты, «Осы заңның арқасында қылмыс 25 жылдық ең төмен деңгейге, адам өлтіру 33 жылдық ең төмен деңгейге жетті, ал осы және тексеру заңының нәтижесінде қару қолдану арқылы болатын өлімдер 46 жылдық ең төмен деңгейге түсті» деді. 1991 жылдан бастап қылмыс деңгейі ұзақ жылдар бойы төмендеді және осы сегіз жылдық кезеңде 26%-ға азайды. Бұл төмендеудің басты себептері әлі де талқыланып жатыр. GAO COPS кеңсесінің қылмысты азайтуға шамалы әсер еткенін, 1993 жылдан 2001 жылға дейін жалпы қылмыстың шамамен 5%-ға төмендеуіне себепкер болғанын анықтады. Қылмыс туралы заң АҚШ-та бұқаралық қамауға алуға қадам жасаудың символы болды, бірақ оның түрмелерді кеңейтудің ұзақ мерзімді үрдісіне қосқан үлесі талқыланып жатыр. 2008 жылы Әділет саясаты институты «Клинтон әкімшілігінің қылмысқа қатысты қатал саясаты АҚШ тарихындағы кез келген президенттің федералды және штаттық түрмелердегі тұтқындардың ең көп өсуіне әкелді» деп мәлімдеді. Ұлттық Әділет институтының бұрынғы директоры Джереми Трэвис заңның жаза мерзімін анықтау ережелерін катализатор ретінде сипаттады: «Федералды үкімет кіріп келіп, «егер адамдарды қатаң жазаласаңыз, біз сізге ақша береміз» деді, нәтижесінде 28 штат және Колумбия округі ақшаны ұстап, зорлық-зомбылық қылмыстары үшін қатаң жазалау заңдарын қабылдады». Заңның бұқаралық қамауға алу мен түрмелерді кеңейтуге шамалы әсері болуы мүмкін. 1998 жылы 27 штат және Колумбия округі осы федералдық грант бағдарламасына қатысуға құқылы болды. Сот жүйесі іс жүгін азайту үшін келісімдерге сүйенді. Кейін Джери Браун мен Билл Клинтон түрмедегі тұтқындардың көбеюіне себеп болған шараның бөліктеріне, мысалы, үш рет сотталғандарға қатысты ережеге өкінгендерін білдірді.