Кіріспе
"Мутанттардың құлдырауы" – Marvel Comics комикстеріндегі кроссовер оқиғасы, 1988 жылдың қаңтар айынан наурыз айына дейін жалғасқан. Ол "The Uncanny X-Men" #225-227, "X Factor" #24-26 және "New Mutants" #59-61 журналдарының үш санынан тұрады. Алайда, көптеген кроссоверлерден өзгеше, әртүрлі басылымдардың сюжеттері бірімен-бірі тоғыспады, бірақ тақырыптық тұрғыдан байланысты болды, себебі әр команда ауыр сынақтардан өтіп, өзінің қалыпты жағдайында күрт өзгерістерге ұшырады. 1990 жылы шыққан "X-Men II: The Fall of the Mutants" компьютерлік ойыны осы сюжет желісіне негізделген.
"The Fall of the Mutants" was a comic book crossover storyline by Marvel Comics spanning January to March 1988. It spanned three issues each of The Uncanny X Men #225 227, X Factor #24 26, and New Mutants #59 61; unlike most crossovers however, the various titles' storylines did not intertwine, but were instead linked thematically as each team underwent major ordeals and drastic changes in their status quo. The 1990 computer game X Men II: The Fall of the Mutants was based on this storyline.
Жылжыту
Marvel Comics кроссовер оқиғасын жарнамалауда жаңа тәсіл қолданды. Сол кездегі оқиғалардың маңызды бөлігі – жұртшылықтың "мутанттар қатеріне" қатысты алаңдаушылығының күшеюі және сенатор Роберт Келли ұсынған Мутанттарды тіркеу туралы заң жобасы, ол "Болашақ өткен күндерде" көрсетілген антиутопиялық болашақты болжады. Marvel комикс дүкендерінде және "1987 жылдың қарашасы" деп белгіленген комикстерінің мұқабаларында заң жобасын қолдайтын пошта карточкасы сияқты жарнамаларды таратты. "Сіз балаларыңыздың кім екенін білесіз бе?" деген сұрақ қойылып, егер өзінің мутант екенін білгендер, карточканың артындағы нысанды толтырып, үкіметке тіркелуге жіберуі керектігі ұсынылды.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Мутанттардың құлдырауы үш бөлек, қиылыспайтын сюжеттік желіден тұрады: бірі Х-мендерге, бірі Х-факторға, ал үшіншісі Жаңа мутанттарға арналған.
Қауіпсіз Х-мендер
Х-мендер жоғалған және күшсіз қалған көшбасшылары Штормды іздеу үшін Далас, Техасқа барады, ол өзінің күштерін қайтару үшін мутант өнертапқышы Форджді іздеп жүрген еді. Олар келгеннен кейін, Мутанттарды тіркеу туралы заңға бағынбағандықтары үшін Х-мендерді тұтқындауға бұйрық алған Мистик басқаратын, реформаланған жаулардың үкіметтік санкцияланған шабуыл тобы – Freedom Force-пен кездеседі. Содан кейін, мутант-танымдық қабілеті бар "Қиямет" болашақты көреді: таңертеңгісін Даластағы бір көкжайдағы барлық адам қаза табады. Техаста, жазда қар жауа бастағанда, үңгір адамдары, динозаврлар және басқа да ерекше халықтар мен жаратылыстар пайда бола бастағанда, екі команда да маңызды оқиғаның болып жатқанын түсінеді. Уақытша бітімге келіп, қаланы жайлаған хаостың алдын алуға кіріседі. Көптеген оқиғаларды репортер Нил Конан мен оператор Маноли Ветрелл теледидардан көрсетеді, олар Х-мендер мен Freedom Force-ті сүйемелдеп жүреді. Ал Шторм мен Фордж табиғи, таза әлемде өзінің орнын табады. Бұл жаңа Жерде уақыт жылдам өтеді, негізгі шындықта бірнеше сәт өтеді, ал олар үшін бір жылдай уақыт өтеді. Бұрын сүйген адамын жек көретін Шторм (Фордж оның мутанттық күштерін жойған Нейтрализаторды ойлап тапқандықтан), жылдың көп бөлігін жалғыздықта өткізеді, соңында онымен татуласуға дайын болады. Фордж технологияны бастапқыдан дамытып, ақырында құралдарды жасайды. Оның бионикалық қолы мен аяғын бөлшектеу арқылы алынған тізбектер оған Штормның ауа райын басқару қабілетін қайтаруға мүмкіндік беретін құрылғыны жасауға көмектеседі. Бірнеше ай бойы күшсіз болған Шторм қуанышпен қайтадан аспанға көтеріледі. Фордж өзінің шамандық сиқырын найзағайлармен біріктіріп, Даласқа қайта оралу үшін портал ашады. Осы уақытта уақыт пен кеңістік қалада дүрбелең туғызады, Х-мендер мен Freedom Force Вьетнам соғысының көрінісіне тап болады. Бұл оқиғадан кейін Фордж өзінің шамандық қабілетін пайдаланып, шайқаста қаза тапқан жолдастарын жазалау үшін демонды шақырғаны белгілі болады. Алайда, ол өзінің тәжірібсіздігінен, сиқыр тоғыз жолдасының жанын талап ететінін және ол бақылай алмайтын демон тобын, соның ішінде олар енді тапқан хаостың себепкері болған қарсыласын босататынын түсінбеді. Шторм мен Фордж шайқасқа қосылғанда, қарсыласты жеңу мүмкін емес екені анық болады, және одан құтылудың жалғыз жолы – Фордж сол сиқырды қолданып, оны мәңгілікке тоқтату. Миллиондаған адам теледидардан (соның ішінде қорқынышпен Китти Прайд) Фордж сиқырды орындайтынын көреді, ол оны күшейту үшін тоғыз Х-меннің (Шторм, Вулверин, Колосс, Лонгшот, Рог, Даззлер, Псилок, Хавок және Циклоптың ажырасқан әйелі Мадлен Прайор) жанын пайдаланады. Қиямет болжағандай, Х-мендер қаза табады. Алайда, күнінің оқиғаларына араласқан Рома құдайы, олардың батылдығы үшін Х-мендерге аянып, оларды тірілтеді, сондай-ақ қарсыластың қаншалықты жаман болғанына қарамастан, оны мәңгілікке тоқтатуға болмайтынын, өйткені ол тудыратын хаостан оң өзгерістер мен өсу пайда болады деп түсіндіреді. Алайда, ол оны белгілі бір мерзімге тоқтатуға бұйрық берді, бұл оның қылмысы үшін жеткілікті жаза болды. Ол сондай-ақ Х-мендерді барлық бақылау түрлерінен жасырып, олардың өлі екенін әлемге сендіріп, операцияларын жалғастыруға мүмкіндік берді. Әлем Х-мендер өлген деп ойласа, олар өз жауларымен күресуге болады, ал олардың жақындары зардап шекпейді. Жаңа база құру үшін Австралияға барар алдында, ол оларға "Қауіпті қоршауды" сыйлайды, егер олар табылса, уақытты "қайта орнатуға" пайдалана алатынын айтады.
Х-факторы
X Factor (Циклоп, Марвел Гёрл, Бист, Айсмен және Калибан) зұлым Апокалипсистің кемесіне тасымалданады. Оған адамдарға қарсы эволюциялық соғысында оның жанында болуды ұсынғанда, олар бас тартады, соның салдарынан X Factor мен оның Төрт Атшысы арасында шайқас басталады. Атшы Өлім бұрынғы командаластары Ангел екенін ашады, ол қаза тапқан деп есептелген, ал қазір Апокалипсистің бейнесінде, өлімге әкелетін, пышақтай өткір қанаттарымен қайта жаралған. Ол команданы тез жеңіп, Калибанды қоспағанда, барлығын бағындырады, ал Калибан Өлім сияқты күштердің орнына Апокалипсиске өзін тапсырады. Содан кейін Апокалипсис атшыларын Нью-Йорк қаласына жібереді және батырларды оның ісін күшіктеп қарауға мәжбүрлейді. Олар шектеулерден босап, атшыны тоқтатуға тырысады. Осы процесте олар Апокалипсистің әуе кемесінің бақылаудан шығып, биіктігін жоғалтуына себеп болып, бірнеше көкжайларды зақымдайды. Power Pack деп аталатын өспірім супергеройлар командасы зақымды шектеуге көмектеседі, әуе кемесінің қозғалтқыш бөлігін қиратады, осылайша ол Статуя Тәуелсіздікке тиіп бұзылмауына мүмкіндік береді. Команда атшылармен шайқасқанда, Айсмен Өлімді тоқтату үшін идея табады және мұздан өзінің мүсінін жасайды. Өлім мүсінді шабады және сындырады, содан кейін ол шынымен Айсмен деп ойлап, өкініш сезіміне беріліп, жағын ауыстырады. Апокалипсис оның шабуылдарын оңай тойтарып алады, бірақ тактикалық шегінуге шешім қабылдайды. Ол кеткеннен кейін команда Апокалипсистің әуе кемесін қайта бақылауға алуға тырысады, соңында оны штаб-пәтерлерінің үстіне құлатып, қиратады.
Жаңа мутанттар
Жаңа мутанттар (Каннонбол, Сайфер, Магик, Мираж, Күн дабылы, Уорлок және Вольфсбен) достары Бёрд Брейнге (Бейрд Брейн) оның шалқайған аралына сапар шегеді. Олар тез арада Бёрд Брейннің жасаушысы, Ани Матордың, жартылай сезімтал жаратылыстарды (Ани Матес) жасап, оларды қатыгездікпен ұстап, тәжірибелер жүргізіп жатқанын біледі. Команда оларды босатуға тырысқанда, мутанттарға қарсы "Дұрыс" ұйымы оларды тауып, шабуылдайды. Үш бағытты шайқаста Сайфер Вольфсбенге арналған оқты қабылдап, қаза табады. Ақырында, Бёрд Брейн Ани Маторды жеңіп, Ани Матерлердің патшасы болады, ал Магик "Дұрыс" ұйымының сарбаздарын және Ани Матордың өзін Лимбоға телепорттайды. Олар үйге оралып, профессор Х болмағанда Ксавье мектебінің директоры Магнето Сайфердің өліміне адамзатты кінәлайды. Осыдан ашуланған команда Магнетоның баптауынан бас тартып, профессор Х-тің бейбітшілік туралы арманына адал болуды шешеді.
Басқа медиада
2016 жылғы «X-Men: Apocalypse» фильмі «X Factor» комиксінде баяндалған оқиға желісіне негізделген, соның ішінде Архангелдің жасалуы, Апокалипсистің таныстырылуы және басқа мутанттарды өз қатарына қосуы. Дегенмен, оқиғаның басты тұлғасы – Магнето, оның тағдыры Уорреннің тағдырымен көрініс тапқан. «X Men II: Мутанттардың құлдырауы» атты видео ойыны осы кроссоверден шабыттанды.