Жагмохан Далмия: Үндістан крикетінің әкімшісі және кәсіпкері

Кіріспе

Жағмохан Далмия (30 мамыр 1940 жыл - 20 қыркүйек 2015 жыл) – үндістандық крикет әкімшісі және Колката қаласынан шыққан бизнесмен. Ол Үндістан крикетін басқару кеңесінің (Board of Control for Cricket in India) және Бенгал крикет қауымдастығының президенті болды. Сонымен қатар, ол Халықаралық крикет кеңесінің (International Cricket Council) президенті қызметін де атқарды.

Ерте және жеке өмір

Далмия Бания (саудагер) кастасының Марвари отбасында дүниеге келді, бастапқыда Раджастан штатының Джунджуну ауданындағы Чирава қаласынан шыққан, бірақ көптеген онжылдықтар бойы Калькуттада тұрған. Оның әкесі Арджун Прасад Далмия Калькуттадағы кәсіпкер еді. Далмия Калькуттадағы Шотландия шіркеу колледжінде оқыды. Ол карьерасын қақпашы ретінде бастады, сондай-ақ Калькуттадағы жетекші крикет клубтарының бірі үшін батсмен ретінде де ойнады. Әкесінің қайтысынан кейін Далмия 19 жасында әкесінің ML Dalmiya and Co фирмасын басқарды. 1963 жылы фирма Калькуттадағы Бирла планетарийын салды. Оның ұлы Авишек әкесінен кейін бизнес пен BCCI-ді басқарды. Далмияның қызы Байшали (1969 жылы туған) әкесінің қайтысынан кейін көп ұзамай 2016 жылы «Тринамул Конгресі» партиясына қосылды және бірден Балли сайлау округінен сайлауға түсуге билет алды. Кейін ол штаттық мәжіліске сайланды.

Мансап

Далмия 1979 жылы Үндістан Крикет Бақылау Кеңесіне (ҮКБК) Бенгал Крикет қауымдастығының өкілі ретінде қосылды және 1983 жылы оның қазынашысы болды. Далмия финалдың Калькуттадағы «Иден» саябағында өткізілуін қамтамасыз етіп, клуб үйін уақтылы жаңартуға қол жеткізді. Далмия 1991 жылы Оңтүстік Африканы халықаралық крикетке қайта қабылдауды ұсынды және сол жылы Оңтүстік Африканың үш матчтық бір күндік турнирін ұйымдастырды. Далмияның рөлі маңызды болды, себебі сол кездегі ХКК президенті Клайд Уолкотт Оңтүстік Африканың крикетке қайта қабылдану мәселесін талқылауға ықылас танытпады. 1991 жылдың қараша айында Оңтүстік Африка 1970 жылы халықаралық крикеттен шеттетілгеннен кейін алғашқы халықаралық матчын ойнады – «Иден» саябағында 100 000-нан астам көрерменнің алдында өткен бір күндік матч. Бұл матч Оңтүстік Африканың халықаралық спортқа оралуын және спорттық бойкоттың аяқталуын білдірді. 1993 жылы Далмия Биндрамен бірлесіп, Үндістандағы крикет матчтарының телеарналық құқықтарын сату үшін «Дордаршан» телеарнасына қарсы сот процесін жеңіп алды. «Дордаршанға» Үнді матчтарын көрсету құқығы үшін ҮКБК-ге төлем жасау талап етілді. 1995 жылы Үндістанның Жоғарғы Соты құқықтарды ҮКБК-ге тиесілі мүлік ретінде қарастырып, оларды ең жоғары баға ұсынғанға сатуға рұқсат берді. Бұл шешім ҮКБК-ге көбірек кіріс табуға және әлемдік нарықтағы беделін нығайтуға мүмкіндік берді. Далмия мен сол кездегі ҮКБК президенті Мадхаврао Синдия 1996 жылғы Әлем Кубогын өткізу құқығын Үндістанға бөлді, бұл ретте Англияның үміттерін күйретіп жіберді. «The Times» газеті бұл жеңісті «Азиялық жолбарыс Лордстың құйрығын бұрады» деп сипаттады. Әлем Кубогының телеарналық құқықтары бойынша рекордтық келісімге қол қойылғаннан кейін турнир үлкен коммерциялық сәттілікке қол жеткізді. Осылайша ол ХКК төрағасы болған алғашқы азиялық және крикетпен айналыспаған адам атанды. Далмия 2001 жылы алғаш рет ҮКБК президенті болып сайланды. Кейін сол жылы ол ХКК-мен «Деннесс ісі» деп аталған үлкен дауға қатысты. Бұл дау кезінде ХКК матч төрешісі және Англияның бұрынғы капитаны Майк Деннесс Сачин Тендулкардың ережелерді техникалық бұзғанын анықтады (үнділік БАҚ-та допқа әсер ету әрекеті деп қате көрсетілді) және оған айыппұл салып, шартты жаза берді, сондай-ақ Вирендер Сехватты бір матчтан шеттетуге бұйырды, себебі ол «бұмпы» допты ұстағандағы қателігін мойындады. Бұл мәселе бойынша қызу пікірталас болды және Үндістан Парламентінде сұрақтар қойылды. Далмия ХКК-ден шағымдану құқығын талап етті, бірақ ол қабылданбады, сондай-ақ Деннесс келесі тест матчының төрешісі қызметінен алынсын немесе матч тоқтатылсын деп талап етті. Нәтижесінде, Деннесске ҮКБК және UCBSA-ның рұқсатысыз серияның соңғы матчын төрешілік етуге рұқсат берілмеді, сондықтан ХКК матчты тест мәртебесінен айырды. 2003 жылы Далмия Кеңес президенті болған кезде үндістандық құрама ойыншыларына алғаш рет келісімшарттар берілді, ал бұрынғы крикетшілер мен төрешілерге зейнетақы тағайындалды. Алайда 2007 жылдың мамыр айында ол Бомбей Жоғарғы Сотында, содан кейін Жоғарғы Сотта шағымданып, оның қаржылық тәртіпсіздіктер жасады деген айыпты ҮКБК дәлелдей алмағандықтан ақталды. 2010 жылдың шілдесінде Калькутта Жоғарғы Соты Далмияға қарсы айыптауды жойды және оған Бенгал Крикет қауымдастығының президенті лауазымына үміткер болуға рұқсат берді, ол кейіннен жеңіске жетті.

Dalmiya joined the Board of Control for Cricket in India (BCCI) in 1979 as a representative of Cricket Association of Bengal, and became its treasurer in 1983. Dalmiya ensured the final was played at the Eden Gardens in Kolkata, renovating its clubhouse in time. Dalmiya proposed the re admission of South Africa to international cricket in 1991 and organised South Africa's three match ODI tour of India the same year. Dalmiya's role is said to have been important, as the then ICC President Clyde Walcott was not in favor of discussing South Africa's re admission to cricket. In November 1991, South Africa played their first international match since their suspension from international cricket in 1970, an ODI at the Eden Gardens in front of over 100,000 spectators. This match also marked South Africa's return to international sports ending their sporting boycott. In 1993, Dalmiya along with Bindra won a legal battle against broadcaster Doordarshan to sell the television rights of cricket matches in India. Doordarshan was ruled to require to pay the BCCI for the rights to televise Indian matches. In 1995, the rights were ruled by the Supreme Court of India as a commodity owned by the BCCI and could be sold to the highest bidder. The ruling allowed the BCCI generate more revenue and strengthened its position in the global marketplace. Dalmiya and the then BCCI President Madhavrao Scindia, secured the Indian subcontinent the hosting rights for the 1996 World Cup, turning the tables on the favorites England. The victory was described in The Times as, "Asian tiger twists Lord's by the tail." With a record breaking deal for TV rights being signed for the World Cup, the tournament went on to become a major commercial success. He thus became the first Asian and the first non cricketer at the helm of ICC. After his stint as ICC President, Dalmiya was elected the President of BCCI for the first time in 2001. Later the same year, he was involved in a major row with the ICC over what was called the 'Denness Affair' in which the ICC match referee and former England captain Mike Denness found Sachin Tendulkar guilty of a technical breach of the rules (misreported in the Indian media as an allegation of ball tampering) and gave him a fine and suspended sentence, while also banning Virender Sehwag for one match for claiming a catch off a bump ball. There was a major argument about the issue and questions were asked in the Indian Parliament. Dalmiya demanded a right of appeal from the ICC, which was refused, and also demanding that Denness be replaced as match referee for the following test or it would be cancelled. Ultimately, as Denness was not permitted to referee the final match of the series by the BCCI and the UCBSA, the match was stripped of Test status by the ICC. Contracts to Indian team players, and pensions to former cricketers and umpires were first awarded in 2003 when Dalmiya was the Board's president. However, in May 2007, when he challenged the decision in the Bombay High Court and then the Supreme Court, he was exonerated as the BCCI was unable to prove their charge of financial irregularities against him. In July 2010, the Calcutta High Court dismissed charges against Dalmiya, and allowed him to contest the presidency of the Cricket Association of Bengal, which he subsequently won.

Марапаттар мен мойындау

1996 жылы BBC Далмияны әлемдегі үздік алты спорт басшысының бірі деп сипаттады. 2005 жылы ол халықаралық спорттағы әкімшілік шеберлігі үшін «Спорт тарихының халықаралық журналы» сыйлығымен марапатталды. Далмия крикетті коммерцияландырғаны және BCCI-ды әлемдегі ең бай федерацияға айналдырғаны үшін бұқаралық ақпарат құралдарында жиі еске алынды. Ол сонымен қатар Австралия мен Англияның ICC-дегі «монополиясын» бұзып, халықаралық крикетке Үндістан субконтинентінің өкілдігін енгізгені үшін де мақталады. Бұқаралық ақпарат құралдары оны «Индия крикетінің Макиавеллисі», «саяси реализм шебері», «қайта оралудың королі» деп атады. Австралиялық крикетші және комментатор Иан Чаппелл Далмия туралы былай деді: «Оның ойынды дамыту туралы көзқарасы бар, мен мұндай көзқарасты басқа крикет басшыларынан естіген емеспін».

Өлім

Далмия өзінің екінші мерзімін 2015 жылдың наурызында бастады. Бірақ ол содан бері ауырып жүрді, ал қыркүйек айында денсаулығы одан бетер нашарлады. 2015 жылдың 17 қыркүйегінде ол ауыр жүрек талмасына ұшырады және Калькуттадағы Б. М. Бирла ауруханасына түсті. Ол жансақтау бөлімінде болды, оның емделуі үшін бес мүшеден тұратын медициналық комиссия құрылды. 20 қыркүйек 2015 жылы коронарлық ангиографиядан өткеннен кейін қайтыс болды. Өлімнің себебі – асқазан-ішек қан кетуі және органдарының жұмысы тоқтауы болды. Ол қайтыс болғаннан кейін Далмияның көздері қаладағы Ванмукта көз банкіне сыйланды. 21 қыркүйек 2015 жылы Далмияның денесі Алипурдағы үйінен Бенгал крикет қауымдастығы кеңсесіне, Едем бағына жеткізілді. Оған соңғы құрмет көрсету үшін, Үндістанның бұрынғы капитаны Саурав Гангули сияқты, көптеген көрнекті тұлғалар Калькуттаға келді. Далмияның қазасына байланысты көңіл айтқандардың арасында Үндістан Президенті Пранаб Мукерджи, Премьер-министр Нарендра Моди, Батыс Бенгалияның Бас министрі Мамата Банерджи, қазіргі және бұрынғы крикетшілер, ICC және түрлі ұлттық крикет федерациялары болды.