Кіріспе

1999 жылдан бері көлік құралдарының шығарындыларын бақылау бағдарламасы
Онтарионың Drive Clean бағдарламасы – Онтарио үкіметі енгізген автомобильдердің шығарындыларын бақылау бағдарламасы және 1999 жылдың сәуір айында қолданысқа енді. Бағдарламаның бастапқы мақсаты – қоршаған ортаны ластайтын, көп мөлшерде бөлшек шығарындыларын бөліп шығаратын көліктерді анықтау. Бұл бағдарлама Онтарионың оңтүстік бөлігіндегі, Виндзордан Оттаваға дейінгі аймақта тіркелген көліктерге ғана қатысты, себебі осы аймақта көлік құралдарының саны көп. Бағдарламаны Онтарионың Қоршаған орта және климаттық өзгерістер министрлігі (MOECC) мен Көлік министрлігі (MTO) аккредиттеген жекеменшік мекемелер (автожөндеу шеберханалары мен автосалондар) жүзеге асырады. Бағдарлама басталғанда, 4500 кг салмақтан аспайтын жеңіл көліктер (автомобильдер, кроссоверлер, жеңіл жүк көліктері) үш жылдан астам болған жағдайда, әр екі жыл сайын шығарындылар тексеруінен өтуі тиіс еді (жұп жылдары шығарылған көліктер тақ жылдары, ал тақ жылдары шығарылған көліктер жұп жылдары тексеріледі). Көлік иесі немесе жалға алушысы тіркеу құжатын жаңартпастан бұрын осы шартты орындауы керек еді. 1988 жылға дейін және оның ішінде шығарылған көліктер тексеруден босатылды, себебі 1989 жылдан бастап жаңа шығарындылар стандарттары күшіне енді. Бағдарлама басталғаннан бері тексеруге жіберуге болатын ең төменгі жас екі рет артты. 2011 жылдан бастап жеті жылдан астам болған көліктер шығарындыларды тексеруден өтуге міндетті, бірақ 1988 жылға дейін шығарылған көліктер осы тексеруден босатылды. 2018 жылдың 28 қыркүйегінде Онтарио үкіметі Drive Clean бағдарламасын тоқтатуды және ауыр жүк көліктеріне көшуді жариялады. Бұл өзгеріс 2019 жылдың 1 сәуірінен бастап күшіне енді. Drive Clean бағдарламасы ауыр жүк көліктері мен автобустарға да қатысты. Олар бір жылдан асса, жыл сайын тексеріледі, жасқа шектеу жоқ. Мысалы, 1975 жылғы дизельді жүк көлігі немесе автобус тіркелген болса, тексеруден өтеді. Онтариодағы барлық көліктер MOECC үшін "смог патрулі" тобының бақылауында болады және кездейсоқ тоқтатылып, жол бойында тексерілуі мүмкін. Бұл топтар жылжымалы тексеру жабдықтарымен жабдықталған көліктерде жүреді және жол бойында тексеру жүргізеді. Сонымен қатар, "смог патрулі" шығарындыларды бақылау жабдықтары орнатылғанын және бастапқыдағыдай жұмыс істеп тұрғанын тексеру үшін визуалды тексеру жүргізе алады (осы жабдықты бұзу немесе алып тастау – Drive Clean бағдарламасынан бөлек, бірақ осы ережеге сәйкес қылмыс). Кейбір тіркеушілер көліктерін Drive Clean тексеру аймақтарынан тыс жердегі мекенжайларға тіркеу арқылы шығарындыларды тексеруден жалтарып алады. Осылайша шығарындыларды тексеруден жалтарып алу – құқық бұзушылық болып саналады және айыппұл салынуы немесе сотқа шақыру қағазы жіберуі мүмкін, сондай-ақ тіркеу нөмірі тәркіленуі мүмкін.

Стандарттардың өзгеруі

Drive Clean бағдарламасы 1999 жылы енгізілгеннен бері бірнеше өзгерістерге ұшырады. 2003 жылы жеңіл көліктерге арналған стандарттар Американың қоршаған ортаны қорғау агенттігінің (EPA) ең қатаң ұсынған стандарттарынан 11,5%-ға төмен көлік шығарындыларын қамтамасыз ету үшін күшейтілді. 2005 жылдың 18 қарашасында Қоршаған орта министрі Drive Clean бағдарламасына бірнеше ұсынылған өзгерістер туралы хабарлады. Стандарттар тағы да 11,5%-ға күшейтілді. Жақсы шығарындыларды бақылау технологиясымен жабдықталған және өте жоғары өтімділік көрсеткішіне ие жаңа көліктер жеті жылға дейін бағдарламадан босатылды.

Сыншылар

Сыншылар шығарындыларды тексеруге қарсы ұзақ жылдар бойы талас-тартыс тудырып келді, алайда 1998/1999 жылдары шығарындыларды тексеру үшін сатып алынған жабдықтардың құны 2014 жылға дейін толықтай амортизацияланбақ болғандықтан, бағдарлама оны жою туралы талаптарға қарамастан жалғастырылды. 2015 жылы Онтарио Канададағы көлік құралдарында шығарындыларды тексеруді міндетті түрде жүргізетін жалғыз провинция болды, ал Британдық Колумбия өз бағдарламасын 2014 жылдың 31 желтоқсанында тоқтатты. 2012 жылы Онтарионың бас аудиторы Drive Clean бағдарламасы кірістен шығынның теңесуі тиіс болғанын анықтады, бірақ ол артық кіріс алып, 2018 жылға қарай 50 миллион долларлық артық кіріс күтілуде екенін көрсетті. Осының нәтижесінде Онтарио үкіметі шығарындыларды тексеру бағасын 35 канад долларынан 30 канад долларына дейін төмендетті.

Сынаудың дәлдігі

2014 жылы сынау әдістері өзгертіліп, шығыр құбырларынан шығарындыларды тексеруден көлік жүргізушісінің алдындағы панель астындағы Борттағы диагностика портын (OBDII) пайдалануға көшті. OBDII 1996 жылы енгізілді және 1997 жылы барлық жаңа көліктер үшін стандарт болып бекітілді. OBDII портымен жабдықталмаған ескі көліктер бұрынғы шығыр құбырлары арқылы сынау платформасымен тексеруден өте береді. Drive Clean жүргізген шығарындыларды тексеру нәтижелері бұқаралық ақпарат құралдары жүргізген сараптамаларда, мысалы, The Hamilton Spectator, Fraser Institute және Automobile Protection Association сияқты тұтынушылардың құқықтарын қорғау ұйымдарының жұмыстарында сенімсіз екені анықталды. APA жүргізген сараптамаларда бір көліктің сынақ нәтижелерінің өте өзгермелі болуы мүмкін екені көрсетілді (бір сараптамада 800 пайызға дейін), тіпті бір гаражда немесе бір күні, көлікке ешқандай жөндеу жұмыстары жасалмаса да. 2004 жылы Онтарионың бас аудиторы Drive Clean бағдарламасындағы көптеген алаяқтық жағдайлар туралы хабарлады, мысалы, ақы алғанда таза көлікті сынап, нәтижесін жариялаған сынақ орталықтары (гараждар). Басқа сынақ орталықтары жақсы реттелген көлікті сынақтан өткізбей, қосымша жұмыс жасау үшін жағдай жасады. Осы және басқа да себептерге байланысты, тұтынушылар есептерінде жүргізушілерге, егер олардың көлігі Drive Clean сынағынан өтпесе, қымбат жөндеу жұмыстарын бастамас бұрын, басқа гаражға жүгіну ұсынылады.

Акционерлік капиталға қатысты мәселелер

Онтарионың Drive Clean бағдарламасы төмен кірісті жүргізушілерге ешқандай қаржылық көмек көрсетпейді. Бұл Калифорния, Техас және Аризонадағыдай міндетті шығарындыларды тексеру бағдарламаларымен қайшы келеді. 2006 жылы кейбір ресми емес ағымдағы бағалаулар бойынша, бағдарламаның Онтарио автокөлік иелеріне жалпы құны шамамен 2 миллиард долларға жетеді. Drive Clean тестілеуіне жарамды болу үшін көліктерге жасалған алдын ала жөндеулердің құны, мысалы, тот басқан эгзосты жүйенің бөліктерін жөндеу немесе ауыстыру сияқты шығындар бұл көрсеткіштерге ешқашан қосылмаған. Drive Clean тестілеу орталықтары мұндай алдын ала жөндеулер жасалғанша кез келген көлікті тексеруден бас тарта алады. Онтарио үкіметінің "Car Heaven" деп аталатын ескі, қоршаған ортаны ластайтын көліктерді сатып алып, жою бағдарламасы да бар. Бұл бағдарламаны General Motors және Exxon Mobil сияқты компаниялар демеушілік етеді. Ол салық төлеушілерге аз шығын әкелетін және адамдарды ескі көліктерді жоюға шақыратын шағын ынталандыру құралы болып табылады. Бұл қолданыстағы көліктердің санының азаюына байланысты қалған қолданылған көліктердің бағасын өсіріп, Онтариода төмен кірісті адамдар үшін көлік жүргізуді қымбаттатуы мүмкін. Қазіргі уақытта Car Heaven-ге берілген орташа көліктің жасы 16 жыл (1990-1991 жылғы модель). Бұл көліктер берілмеген жағдайда тағы үш жыл жолда жүре бермек.

Ауаның ластануына әсері

Drive Clean-нің Онтариодағы ауа ластануына тигізген әсері күмәндану тудырды. 1999 жылы құрылғаннан бері Онтарио медицина қауымдастығы мен Канада медицина қауымдастығы Онтариодағы ауа ластануынан туындаған аурулардың санын бағалап келеді. Онтарио медицина қауымдастығы 2005 жылы ауаның барлық көздерден болған ластануы сол жылы шамамен 5800 өлімге және 17000 ауруханаға жатуға себеп болатынын болжады. Сондай-ақ, Онтариодағы ауа ластануына байланысты тікелей денсаулық сақтау шығындары шамамен 507 миллион доллар, ал ауа ластануынан туындаған жалпы экономикалық шығын шамамен 7,8 миллиард доллар деп есептелді. Бірақ үш жылдан кейін Канада медицина қауымдастығы 2008 жылы Онтариода ауа ластануынан 4597 адамның ауруханаға түсетінін, оның шамамен 1178-і ерте өлімге алып келетінін баялады. Сондай-ақ, 2031 жылы Онтариода ауа ластануынан 2222 адамның қайтыс болатыны, ал 7774 адамның ауруханаға түсетіні болжанады. Сонымен қатар, Онтариодағы экожүйелік ескерту күндерінің саны 2005 жылы 53 күнге жеткен. 2013 жылы Онтариода тек екі экожүйелік ескерту күні болды. Air Quality Ontario есебінде 2015 жылы экожүйелік ескерту күндері тіркелмеген. 2004 жылдың соңында прогрессивті консерватор премьері Майк Харрис кабинетіндегі қоршаған орта министрі Норм Стерлинг Drive Clean ауа ластануына ең үлкен әсерін тигізді және өзінің мақсатына жетті деп мәлімдеді. Стерлинг көбінесе Drive Clean-нің негізін қалаушы ретінде танылады. Drive Clean жалпы автомобиль шығарындылары мәселесінің шағын бөлігін ғана шеше алады, өйткені барлық ішкі жану қозғалтқыштары ауаны ластайтын отынды жағады (соның ішінде, «балама» отындардың көпшілігі де). Greenpeace ұйымының негізін қалаушы Роберт Хантер 1999 жылы Drive Clean «көлік жүргізушілерге тағы бір салық және үлкен қиындықтар әкелетін, ал Экология жөніндегі комиссар Ева Лигети бағалауынша, «аз пайда» беретін бюрократиялық азапқа айналды» деп жазды. Drive Clean-ді сынға алғандар, оның ішінде Хантер және көптеген басқа да экологиялық белсенділер, провинциялық ресурстарды аз шығарынды технологияларды қолдауға қайта бағыттаудың жалпы ауа сапасына ұзақ мерзімді әсер ететінін айтады, олардың кейбіреулері 100% ішкі жану қозғалтқыштарына балама ретінде электр қуатын ұсынады. Онтарио үкіметі Drive Clean-нің азын-ауын әсерін мойындап, гибридтік автомобильдер, гибридтік электрлік көліктер, General Motors EV1 сияқты нөлдік шығарынды көліктер және Segway PT сияқты жеке көліктерді насихаттауға бастау керек деген шақырулар жасалды. АҚШ-тың 40-тан астам штатынан айырмашылығы, Онтарио үкіметі «қауіпсіздік мәселелерін» келтіре отырып, электрлік көліктердің төмен жылдамдығына тыйым салды. 2006 жылдың 23 наурызында Онтарионың МакГинти үкіметі гибридтік автомобильдерге, мысалы, Toyota Prius-қа сатылым салымын екі есе арттырып, 2000 долларға дейін көтерді, бірақ мұндай көліктерге салықтан босатуды тоқтатты. Саясаткерлер Норм Стерлинг пен Говард Хэмптон Drive Clean-ге жұмсалатын провинциялық қаражатты қолданыстағы қоғамдық көлік желілерін жақсартуға бағыттаудың қоршаған ортаға әлдеқайда үлкен пайда әкелуі мүмкін екенін айтты. Дұрыс қаржыландыру Торонтодағы Торонто көлік комиссиясынан (TTC) соңғы жылдары байқалатын тарифтердің пропорционалды емес өсуін де азайтуға көмектескен болар еді. TTC бұрын-соңды жолаушылар TTC-нің операциялық шығындарының 80% -дан астамын өтейтінін, бұл Солтүстік Америкадағы ең аз қаржыландырылатын бұқаралық көлік жүйесі және әлемдегі ең аз қаржыландырылатын жүйелердің бірі екенін мәлімдеген. 1992 жылы Гамильтон-стрит теміржолының барлық электрлік троллейбус бағыттарының жабылуы да экожүйелік жағдайды жақсарту мүмкіндігінен айырылды. Алайда Онтарио үкіметі Онтариодағы қоғамдық көлікті кеңейтуге инвестиция жасады. Ол «Үлкен қозғалыс» аясында түрлі көлік жобаларын қаржыландыруға келісті.

Drive Clean-тің болашағы

2010 жылдың 7 маусымында Қоршаған орта министрлігі MERX канадалық мемлекеттік тендерлер қызметі арқылы ұсыныс сұранысын жариялады. 2013 жылдың 1 қаңтарында толыққандай іске қосылған, жаңғыртылған Drive Clean бағдарламасы OBD2 тестілеуін енгізу арқылы маңызды пайда әкелуге бағытталған. 2013 жылдың 1 қаңтарынан бастап OBD2 тестілеу нәтижесінде орташа есеппен 10% жағдай сәтсіз аяқталды. 2017 жылдың 1 сәуірінде Drive Clean тестілеуі үшін 30 долларлық төлем алынып тасталды, бірақ алғашқы тестілеуден өтпеген жағдайда, келесі тестілер үшін 17,50 доллар төленеді. 1988 жылға дейін жасалған көліктер тестілеуден босатылады. 2018 жылдың 28 қыркүйегінде Дуг Форд басқаратын Онтарио үкіметі Drive Clean бағдарламасын тоқтату және оның орнына ауыр тоннажды көліктерге көшу туралы хабарлады. Бұл өзгеріс 2019 жылдың 1 сәуірінен күшіне енді.