Кіріспе

Бұрынғы мұхиттық тектоникалық плита

Кула плитасы – Тынық мұхитының солтүстігінде, Алеут аралдарының жақын аралдар бөлігінің оңтүстігінде орналасқан мұхиттық тектоникалық плита. Ол Алеут шұңқырында Солтүстік Америка плитасының астына батып, Тынық мұхиты плитасымен алмастырылды. "Кула" атауы тлингит тілінде "бәрі жоғалды" деген мағына беретін сөзден алынған. Аталымына сәйкес, Кула плитасы шамамен 48 миллион жыл бұрын толығымен суға батып кеткен. Қазіргі күні тек Беринг теңізінің мантиісіндегі плитаның бір бөлігі ғана қалды. Кула плитасынан бөлініп, содан кейін суға батқан "Қайта тірілу плитасы" деген дәлелдер де бар.

Геологиялық тарих

Кула плитасы Солтүстік Американың Тынық мұхиты жағалауы аймағында, Қырық дәуірінің соңында, қазіргі Тынық мұхиты плитасы сияқты, теріс батып, Солтүстік Вашингтондан оңтүстік-батыс Юконға дейінгі аймақтағы жағалау қатарындағы жанартаулық доға жүйесін құрады. Бұл жерде үш плитаның – солтүстікте Кула, батыста Тынық мұхиты және шығыста Фаралон плиталарының үштік қосылысы болды. Кула плитасы Солтүстік Америка плитасының астына салыстырмалы түрде тік бұрышпен батып, Канада Роки тауларының негізінен континенттік көтерілудің аз үлесі бар шөгінді қабаттардан тұруына, ал Америка Роки тауларының Фаралон плитасының беткей батуына жауап ретінде айқын континенттік көтерілуге себеп болды. Шамамен 55 миллион жыл бұрын Кула плитасы одан да солтүстікке қарай қозғалды. Кула плитасының үстінде жанартаулық және шөгінді тау жыныстарынан тұратын Тынық мұхиты аймағы орналасқан. Ол континенттік шетке сүртіліп, бүгінгі Ванкувер аралын қалыптастырды. 40 миллион жыл бұрын Кула плитасының қысым күші тоқтады. Кула плитасының бар екендігі Тынық мұхиты плитасындағы магниттік аномалиялардың кезектесетін үлгісіндегі батысқа қарай бұрылысы арқылы анықталды.