Кіріспе
Декалин (декагидронафталин, сондай-ақ бицикло[4.4.0]декан және кейде декалин деп те аталады), бициклді органикалық қосылыс, өнеркәсіптік еріткіш болып табылады. Түссіз, иісті сұйықтық, ол көптеген шайырларды немесе жанармайға қосылатын заттарды еріту үшін қолданылады.
|Section8=
Decalin (decahydronaphthalene, also known as bicyclo[4.4.0]decane and sometimes decaline), a bicyclic organic compound, is an industrial solvent. A colorless liquid with an aromatic odor, it is used as a solvent for many resins or fuel additives.
Изомерлер
Декалин цис және транс түрлерінде кездеседі. Транс түрі стерикалық кедергінің аздығына байланысты энергия жағынан тұрақтырақ. Цис декалин хиральдық орталығы жоқ хиральдық молекула болып табылады; оның екі еселік айналу симметриясы бар, бірақ көрістік симметриясы жоқ. Дегенмен, хиральдылық креслоның ауысу процесі арқылы жойылады, бұл молекуланы оның көшірмесіне айналдырады.
транс- Декалин
Екі алты мүшелі сақинаны транс-конформацияда қосудың жалғыз мүмкін жолы – екінші сақина бірінші сақинаның екі экваторлық байланысынан (көк түспен белгіленген) басталуы тиіс. Алты мүшелі сақинада осьтік позициядан (жоғары қарай) бастап, көршілес көміртек атомының осьтік позициясына жетуге жеткілікті кеңістік жоқ, ол молекуланың төменгі жағында орналасады (5-суретте циклогексанның моделін қараңыз). Бұл құрылым конформациялық тұрғыдан бекітілген. Ол цис изомеріндегідей кресло ауысуына қабілетсіз. Биологияда бұл бекіту стероидтің қаңқасында алысқа орналасқан жасушалар арасындағы сигнал беруде маңызды рөл атқаратын молекулаларды (6-сурет) құру үшін кеңінен қолданылады.
Реакциялар
Декалинды оттегілендіру нәтижесінде үшіншілік гидропероксид түзіледі, ол себацин қышқылының алдындағы зат – циклодеценонға изомерленеді. Декалин – нафталиннің қаныққан аналогы және оны катализатордың қатысуымен сутегілендіру арқылы алуға болады. Бұл өзара айналу сутегі сақтау тұрғысынан қарастырылған.
Алыстыру
Қорытылған күйдегі нафталинді мыс немесе никель катализаторы бар сутегімен өңдеу.
Пайда болуы
Декалиннің өзі табиғатта сирек кездеседі, бірақ бірнеше декалин туындылары белгілі. Олар терпендерден туындаған алдынғы заттар немесе поликетидтер арқылы пайда болады.
Қауіпсіздік
Декалин ауада сақталған кезде оңай жарылғыш гидропероксидтерге айналады.