Кіріспе

Темір қорытпаларының класы. Ферроқорытпа – марганец (Mn), алюминий (Al) немесе кремний (Si) сияқты бір немесе бірнеше басқа элементтердің үлкен мөлшері бар темірдің әртүрлі қорытпалары. Олар болат және қорытпалар өндірісінде қолданылады. Бұл қорытпалар болат пен құйма темірге ерекше қасиеттер береді немесе өндіріс процесінде маңызды рөл атқарады, сондықтан ферроқорытпалар темір және болат өнеркәсібімен, оның ең ірі тұтынушысымен тығыз байланысты. 2014 жылы ферроқорытпалардың ең ірі өндірушілері Қытай, Оңтүстік Африка, Үндістан, Ресей және Қазақстан болды, олар әлемдік өндірістің 84 пайызын құрады.

Өндiрiс, процестер бойынша

Темір қорытпалары көбінесе екі тәсілмен өндіріледі: доменді пеште немесе электр доға пешінде. 20-шы ғасырда доменді пеште өндіріс үздірімді түрде төмендеді, ал электр доға пешіндегі өндіріс әлі де өсуде. Бүгінде ферромарганецті доменді пеште тиімді өндіруге болады, бірақ тіпті осы жағдайда да электр доға пештері кеңінен таралуда. Көбінесе ферроқорытпалар карботермиялық реакциялар арқылы өндіріледі, онда темірдің қатысуымен көміртек (кокс түрінде) оксидтерді тотығудан айыру жүзеге асырылады. Кейбір ферроқорытпалар балқытылған темірге элементтер қосу арқылы жасалады. Сондай-ақ, кейбір ферроқорытпаларды тікелей тотығудан айыру процестері арқылы өндіру мүмкін. Мысалы, Жапонияда ферроникель өндіру үшін Krupp Renn процесі қолданылады.

Феррохром

2014 жылы хромит кенінің ең ірі өндіруші елдері Оңтүстік Африка (12 млн тонна), Қазақстан (3,7 млн тонна), Үндістан (3,5 млн тонна) және Түркия (2,6 млн тонна) болды. Хромит кенінің көп бөлігі металлургия саласы үшін феррохром өндіру мақсатында электр доғалық пештерде қорытылды. 2014 жылы феррохром өндіруде көш бастаған елдер Қытай (4,5 млн тонна), Оңтүстік Африка (3,6 млн тонна), Қазақстан (1,2 млн тонна) және Үндістан (0,9 млн тонна) болды. Әлемде өндірілген 11,7 млн тонна феррохромның көп бөлігі тот баспайтын болат жасауға жұмсалды, оның жалпы көлемі 2014 жылы 41,7 млн тоннаны құрады.

Ферроманганец

Екі марганец ферроқорытпасы – ферромарганец және силикомарганец – болат жасаудың маңызды компоненттері болып табылады. Қытай – әлемдегі марганец ферроқорытпаларын өндіру бойынша көшбасшы (2,7 млн тонна), оның өндірісі келесі үш ең ірі өндірушінің – Бразилияның (0,34 млн тонна), Оңтүстік Африканың (0,61 млн тонна) және Украинаның (0,38 млн тонна) – жалпы өндірісінен әлдеқайда артық.

Темірмен қапталған

Вольфрам жылдамдық және басқа да құралдық болаттардың маңызды қорытпа элементі болып табылады, сондай-ақ кейбір тот баспайтын және конструкциялық болаттарда да аз көлемде қолданылады. Вольфрам көбінесе ферровольфрам түрінде болат қорытпасына қосылады, оның құрамында 80%-ға дейін вольфрам болуы мүмкін. Әлемдік ферровольфрам өндірісінің басым бөлігі Қытайда шоғырланған, ол 2008 жылы 4,835 тонна (жалпы салмағы) қорытпаны экспорттады. Ферровольфрам салыстырмалы түрде қымбат, оның құны вольфрамның 1 килограмы үшін шамамен 31-44 долларға жетеді.

Феррованадий

2008 жылы Қытай, Ресей (12 000 т) және Оңтүстік Африка (17 000 т) әлемдегі ванадий кенінің өндірісінің 98% құрады. Осы үш елде ванадий көбінесе титанды магнит кенін өңдеу арқылы алынды, одан шойын өндіріледі. Процесс ванадий(V) оксидін, алюминийді (оксид ретінде) және металл қалдықтарын алюминотермиялық түрлендіруді қамтиды. Бұл 20%-дан 24%-ға дейін ванадий пентоксиді бар шлак береді, оны әрі қарай 40%-дан 50%-ға дейін ванадийі бар феррованадийге өңдеуге болады. 2008 жылы АҚШ-та қолданылған 5 090 тонна ванадийдің 84%-ы феррованадийден келді, ал оның дерлік барлығы (99%) болат өндірісіне жұмсалды.