Тони Котти: Футбол өмірі мен жетістіктері

Кіріспе

Ағылшын футболшысы (д. 1965 ж.)

Вест Хэм Юнайтед

Лондонның Форст-Гейт қаласында туған Котти мансабын «Вест Хэм» клубында бастады. Ол 1983 жылғы 1 қаңтарда 17 жасында «Тоттенхэм Хотспур» клубына қарсы өткен бірінші дивизиондағы тұңғыш ойынында дебют жасады және соққан голымен көзге түсті. 1982–1983 маусымында ол барлығы сегіз ойын өткізіп, бес гол соқты. 1983–1984 маусымында, әлі 18 жасқа толмаған Котти бірінші командада өзін бекемдеді және лигада 15 гол соқты. 1984–1985 маусымында ол одан да жақсы өнер көрсетіп, бірінші дивизионда 17 гол соқты. 20 жасқа келген кезде ол лигада 37 гол соққан еді. «Вест Хэмдегі» алғашқы кезеңінде Котти өте табысты болды, 1986 жылы «PFA Жылдың жас ойыншысы» атанып, сол жылы «Вест Хэм» үшінші орынға ие болды (клубының лигадағы ең жоғары жетістігі) және титулдан небәрі төрт ұпай ғана қалып қойды. Ол сол маусымда лигада 20 гол соқты, бірақ шабуылдағы серігі Фрэнк МакАвенни 26 лигалық голмен одан да жақсы нәтиже көрсетті. Дегенмен, олардың 46 голдық серіктестігі сол маусымда лигадағы ең нәтижелі серіктестік болды. 1986–1987 маусымында Котти 22 лигалық гол соқты – бұл оның мансабындағы ең жоғары көрсеткіші. Алайда, оның шабуылдағы серігі Фрэнк МакАвенни сол маусымда лигада тек жеті гол соқты, бұл «Вест Хэмнің» 15-орынға түсуіне әсер етті. Котти 1987–1988 маусымында тағы 13 гол соқты, бірақ МакАвенни маусымның басында «Селтикке» сатылды және менеджер Джон Лайлдың лайықты ойыншы таба алмауы «Вест Хэмнің» лигадағы көрсеткіштерін нашарлатты, нәтижесінде клуб 16-орынға ие болды. Осы уақытқа дейін 23 жастағы Котти «Хаммерс» сапында 212 лигалық ойын өткізіп, 92 гол соқты. Котти «Гудзисон Парктегі» алғашқы маусымын Грэм Шарппен бірге өткізді, бірақ 1989–1990 маусымында жаттықтырушы Колин Харви құраманы 4–3–3 схемасына өзгертіп, Майк Ньюэллді «Эвертонның» үшінші шабуылшысы етіп алды. Маусым «Эвертон» үшін өте жақсы басталды, команда 21 қазанда лиганың көшбасшысы атанды және қарашаның ортасына дейін сол көрсеткішті сақтап тұрды, бірақ титулға деген үміттері біртіндеп жойылды және клуб 6-орынға ие болды, ал титул «Ливерпульге» бұйырды. Котти сол маусымда 13 лигалық гол соқты. 1990–1991 маусымында Котти 10 лигалық гол соқты. 1991–1992 маусымы Котти мен «Эвертон» үшін қиын болды. Қарашаның ортасына қарай оның Питер Бердсли мен Мо Джонстон сияқты екі жаңа шабуыл серігі болды, «Эвертон» Грэм Шарп пен Майк Ньюэллді сатқаннан кейін, жаңаланған шабуылдық желі өте табысты болғанымен, команданың қалған бөлігі олардың деңгейіне жете алмады. Котти жарақат салдарынан 24 ойында 8 гол соқты, ал «Эвертон» тағы да ортаңғы көрсеткіштерге ие болды. Бұл оның 9 жыл бұрынғы дебюттік маусымынан бері бір маусымда 10 голдан аз соққан алғашқы рет болды. 1992–1993 маусымында «Эвертон» жаңадан құрылған Англия Премьер-лигасына қатысты, ал Котти бұл жолы жақсы өнер көрсетіп, 12 гол соқты. 1993–1994 маусымында ол 16 гол соқты, бірақ бұл «Эвертон» үшін апатты маусым болды, клуб лига чемпионы болғаннан кейін небәрі жеті жыл өткен соң құлдыраудан қиындықпен сақтанды. Бұл маусымда «Эвертонның» Премьер-лигадағы алғашқы екі хет-трикі тіркелді, біріншісі маусымның басында «Шеффилд Юнайтедке» қарсы өткен үйдегі ойында 4:2 есебімен жеңіске жетті, ал екіншісі қаңтар айында «Суиндон Таунға» қарсы өткен үйдегі ойында 6:2 есебімен жеңіске жетті. 1994 жылдың қаңтар айында келген жаңа менеджер Майк Уокер команданы жаңаруға уәде берді, ал Котти көп ұзамай өзінің сүйікті «Вест Хэм» клубына қайта оралу мүмкіндігі туралы әңгімелерге қатысты.

Born in Forest Gate, London, Cottee began his career at West Ham, where he made his first team debut in the First Division against Tottenham Hotspur on 1 January 1983, at the age of 17, scoring in the process. He played a total of eight games in the 1982–83 season, scoring five goals. He established himself in the first team during the 1983–84 season, when still only 18, and scored 15 times in the league. He did even better in 1984–85, when he scored 17 First Division goals. By the age of 20, he had already managed an impressive 37 league goals. He was a prolific scorer in first spell at West Ham, where he was voted the PFA Young Player of the Year in 1986, the year where West Ham finished third (their highest league finish to date) and came just four points away from the title. He scored 20 times in the league during that season, though his strike partner Frank McAvennie did even better with 26 league goals. Still, their 46 goal strike partnership was the most prolific in the league that season. 1986–87 saw Cottee score 22 league goals – which would be the highest of his career. However, Frank McAvennie alongside him could only manage seven league goals that season and this contributed to a downturn in West Ham's form as they finished 15th. Cottee managed a further 13 league goals in 1987–88, but McAvennie had been sold to Celtic early in the season and the failure of manager John Lyall to find an adequate replacement contributed to West Ham disappointing in the league again, finishing 16th. By this time, the 23 year old Cottee had already managed 212 league games and 92 goals for Hammers. Cottee spent his first season at Goodison Park playing alongside Graeme Sharp, but for 1989–90 manager Colin Harvey changed the formation to 4–3–3 and brought in Mike Newell as Everton's third striker. The season began very promisingly for Everton, who went top of the league on 21 October and stayed there until mid November, but their title hopes gradually disintegrated and they finished sixth while the title went to Liverpool. Cottee scored 13 league goals that season. Cottee managed 10 league goals in the 1990–91 season. 1991–92 was a frustrating season for Cottee and Everton. By mid November he had two new strike partners in Peter Beardsley and Mo Johnston following the sale of both Graeme Sharp and Mike Newell, and while the revamped forward line was reasonably productive, the rest of the team struggled to match their standards. Cottee was restricted to eight goals from 24 games through injury, and Everton finished mid table once again. It was the first time since his debut season nine years earlier that he had scored less than 10 league goals in a season. 1992–93 saw Everton participate in the inaugural FA Premier League, and Cottee did better this time, scoring 12 goals. He managed 16 league goals in 1993–94, but it was a disastrous season for Everton who only narrowly avoided relegation just seven years after being league champions. These include Everton's first two hat tricks in the Premier League, the first being in a 4–2 home win over Sheffield United early in the season, and then in a 6–2 home win over Swindon Town in January. New manager Mike Walker, who arrived in January 1994, promised an overhaul of the squad and Cottee was soon being linked with a move back to his beloved West Ham.

Вест Хэмге қайта оралу

1994 жылғы 7 қыркүйекте ол "Вест Хэм Юнайтедке" қайта оралды, бұл трансфер "Эвертон" клубының қорғаушысы Дэвид Берроустың орнына және ақшамен жасалған келісімнің бір бөлігі болды. "Эвертон" клубының бас бапкері Майк Уокер нигериялық Даниэль Амокачимен әлем чемпионатына қатысқаннан кейін келісім жасады және Коттиді сату арқылы трансферді қаржылады, бұл "Эвертон" жанкүйерлеріне ұнамады. Ол "Toffees" сапында алты жылда 184 лига ойынында ойнап, 76 гол соқты, бірақ ешқандай маңызды жүлде жеңіп алмады, ал "Эвертон" оның сапында болған кезде ешқашан алтыншы орыннан жоғары көтерілген емес. Оның лигадағы барлық голдарының саны 164-ке жетті. 1997 жылдың тамызында ол 500 000 фунт стерлингке "Лестер Сити" клубымен келісім жасады, онда 32 жасында еуропалық футболға қатысудың алғашқы мүмкіндігі берілді, себебі "Лестер" сол маусымдағы УЕФА кубогында қысқа ғана уақытқа созылған кампания өткізді. Ол 19 лига ойынында ойнап, төрт гол соқты, ал "түлкілер" 10-шы орында аяқтады, соның ішіндегі бір голы 1998 жылғы 31 қаңтарда "Олд Траффордта" титулға таласып жатқан "Манчестер Юнайтедтің" қақпасына соғылған сенімді 1:0 есебімен жеңіске жетті. Ол сондай-ақ сол маусымда Бірінші дивизиондағы "Бирмингем Сити" клубына жалға берілді және екінші деңгейдегі футболдағы алғашқы тәжірибесінде бір гол соқты. 1998-99 жылғы Футбол лигасы кубогының жартылай финалында "Сандерлендке" қарсы Котти екі ойында үш гол соқты (бірінші ойында екі, екіншісінде біреуі), "Лестердің" 3:2 есебімен жеңіске жетуіне көмектесті. Алайда, олар финалда "Тоттенхэм Хотсперден" жеңілді. 1999-2000 жылдары 34 жасында ол Англиядағы маңызды жүлдесін жеңіп алды, "Лестерге" Футбол лигасы кубогының финалында "Транмер Роверсті" 2:1 есебімен жеңуге көмектесті. Сол маусымда ол 13 лига голы соқты, бұл 2015-16 маусымына дейін "Лестер" ойыншысының бір маусымдағы ең көп соққан Премьер-лига голы болды, осы көрсеткішті Джейми Варди басып өтті. Ол 2000 жылдың 11 қыркүйегіне дейін "Филберт-стритте" қалды, осы уақытқа дейін "түлкілер" үшін 85 лига ойынында ойнап, 27 гол соқты. Бұл оның Англияның жоғары дивизионындағы карьералық голдарының жалпы санын 214-ке жеткізіп, Англия футбол тарихындағы ең көп гол соққан ойыншылардың 17-ші орнына қойды.

He returned to West Ham United on 7 September 1994 in a part exchange deal for defender David Burrows plus cash. Everton manager Mike Walker had signed Nigerian Daniel Amokachi fresh from World Cup duty and financed the move by selling Cottee, much to Everton fans' disapproval. He had played 184 league games in six years for the Toffees, scoring 76 goals, but had not won any major trophies, and Everton had never finished higher than sixth during his time there. His overall career tally for league goals now stood at 164. In August 1997, he signed for Leicester City for £500,000 where he was presented with his first chance of European football at the age of 32 as Leicester had an ultimately short lived campaign in that season's UEFA Cup. He managed 19 league games and scored four goals as the Foxes finished 10th, and one of those goals came in a shock 1–0 win over title chasing Manchester United at Old Trafford on 31 January 1998. He also had a loan spell at Birmingham City in Division One that season, and in his first taste of second tier football managed to score one goal. In the semi final of the 1998–99 Football League Cup against Sunderland Cottee scored three goals across the two legs (two in the first and one in the second) to help Leicester win 3–2 on aggregate. However they lost the final to Tottenham Hotspur. In 1999–2000, aged 34, he finally won a major trophy in England as he helped Leicester defeat Tranmere Rovers 2–1 in the Football League Cup final. That season he scored 13 league goals, which remained the most Premier League goals scored by a Leicester player in a single season until the 2015–16 season, when Jamie Vardy surpassed his total. He remained at Filbert Street until 11 September 2000, by which time he had played a total of 85 league games for the Foxes and scored 27 goals. This brought his total career tally to 214 goals in the English top division, making him the 17th highest goal scorer in the history of English top flight football.

Кейінгі мансап

2000 жылдың қыркүйегінде Котти жаңадан тағайындалған менеджер Брайан Гамильтонның басшылығымен «Норвич Сити» клубына ойыншы-жаттықтырушы ретінде қосылды, алайда бұл көп ұзаққа соқпады, себебі Коттиге қойылған талаптарды орындау қиын болды. Ол Лига кубогында «Блэкпулге» және лигада «Шеффилд Юнайтедке» қарсы екі гол соқты. «Барнеттен» кеткеннен кейін бір апта өткен соң, Котти трансфер терезесі жабылу күні «Миллуоллмен» келісімшарт жасасты. Осы маусымда, оның ойыншы ретіндегі соңғы маусымында, Котти ағылшын футболының жоғары төрт дивизионының әрқайсысында әртүрлі командада ойнады, мұндай жетістікті соңғы рет 1986-87 жылдары дарбазашы Эрик Никсон көрсеткен.

Менеджерлік мансап

2000 жылы 31 қазанда «Норвичтен» босатылғаннан кейін, ол Лондондағы үйіне жақын орналасқан «Барнет» командасының ойыншы-бапкері болды. «Барнет» клубы алғашқы ойында «Блэкпул» командасын 7:0 есебімен жеңгенімен, нашар формаға түсіп, Футбол лигасынан төмендеу қаупіне тап болды. Котти 2001 жылы 16 наурызда отставкаға кетті, бірақ оның орнына келген Джон Стил (Котти тағайындалған алты ай бұрын клубты тастап кеткен еді) команданы төмендеуден құтқара алмады. Дегенмен, Котти 16 «Түбікші дивизион» ойынында 9 гол соқты.

Халықаралық мансап

Коти 1986 жылдың 10 қыркүйегінде Швецияға қарсы өткен матчта Англия құрамасы сапында тұңғыш рет алаңға түсті, ойынды қосымша уақытта қатысты. Одан кейін ол 7 матчта ойнады, 1989 жылғы "Раус Кубогында" Шотландияға қарсы өткен ойында (Хэмпден Парк стадионында) бір рет негізгі құрамда шықты, бұл матч 2:0 есебімен аяқталды.

Жеке өмір

Коти өзінің футболшылық карьерасы бойы соққан әр голы туралы басылымдардан қиындыларды жинаған альбомды ұқыптап сақтайтынын айтты.

Медиа мансабы

Қазіргі уақытта ол Sky Sports телеарнасында комментатор болып жұмыс істейді және Малайзияның Astro телеарнасының кейде сарапшысы ретінде көрінеді, 2010 жылғы әлем чемпионатына және Премьер Лига студиялық бағдарламаларына Куала-Лумпурда қатысқан.

Кино мансабы

Коти 2018 жылғы "Final Score" фильмінде эпизодық рөлде ойнады, онда ол тікелей эфирде өлтірілді.