Кіріспе

V пішіміндегі формация – симметриялық V немесе шеврон тәрізді ұшу формациясы. Табиғатта, бұл қаздар, аққулар, үйректер және басқа көшпенді құстардың арасында кездеседі, олардың энергияны үнемдеуіне көмектеседі. Ал адам авиациясында көбінесе әскери авиацияда, әуе шерулерінде және кейде азаматтық авиацияда қолданылады. V пішімінде ұшу энергия тиімділігін жақсартады. Әдетте, ірі құстар осы формацияны пайдаланады, себебі кішкентай құстардың тудыратын жел ағындары арттағы құстарға тиімді болмайды. V пішіміндегі формация ұшақтардың отын тұтынуын да азайтады.

Аэродинамика

V формациясы, әсіресе ұзын көші-қон жолдарында, ұшатын құстардың тиімділігін арттыруы мүмкін. Бұл, алдыңғы құстың қанат ұштарында пайда болатын ағын көтерілгіш күшін пайдаланып, кейін ұшатын құстарға көмектеседі. 2001 жылы Nature журналында жарияланған зерттеуде, зерттеушілер пеликанға бақылау құрылғысын орнатып, жалғыз ұшқан пеликанның жүрек соғуының жиілігі жоғары екенін және қанаттарын V формациясында ұшқандарға қарағанда көбірек қағуға тура келетінін анықтады.

Ұшу ерекшеліктері

Кейбір құстар V формациясында сол жаққа, кейбіреулері оңға, ал кейбіреулері ортаға ұшады. Топтың мүшелері арасында ұшу шаршаңқысын тең бөлу үшін қанаттың ұштарында және алдыңғы қатардағы құстар уақытылы циклмен алмастырылады. Канада қаздары, үйректер және аққулар көбінесе V формациясында тізім құрайды. Осылайша, ұшу формациясы V пішініне ұқсас түрде өзгереді және тұрақты болмайды. V формациясында ұшу – бұл тек орналасу ғана емес, қанат қағу уақытын да қамтиды. Артындағы құстар алдыңғы құстың қанат қағу үлгісімен синхронды болып, алдыңғы құстың қалдырған жоғары көтерілу іздерін ұшып өтеді. Бұл бағдарламаның мақсаты – отынның 10 пайызын үнемдеу болды, ал тәжірибелік деректер 15 пайызға дейін үнемдеуге болатынын көрсетті. Отынның осылайша үнемделуі қоршаған ортаға шығарылатын ластану мөлшерін де азайтуға мүмкіндік береді.

Бұрынғы зерттеулер мен қорытындылар

Визельсбергер (1914): Аэродинамик, құстардың формацияда ұшуы аэродинамикалық артықшылықты бере алады деген тұңғыш болжам жасаған. Аэродинамика принциптері бойынша, ол құстардың қанаттарының шеттеріндегі жоғары және төменгі ағын нәтижесінде Бернуллилік көтерілуін тудыратынын білген. Ол V формациясында ұшатын құстар көрші құстардың жоғары ағынын пайдаланып, индукциялық қарсылықты азайтады, демек ұшу кезінде энергияны сақтайды деп ұсынды. Гамильтон (1967): Шашыраңқы формацияның көрші құстармен визуальды байланыс үшін артықшылықтар беретінін айтты. Сонымен қатар, ол ұшу кезінде көру өрісін кеңейтеді деді.