Ең қауіпсіз түрмелер және олардың ерекшеліктері

Кіріспе

Кейбір елдердің түрме жүйелеріндегі ең жоғары деңгейдегі күзет шаралары

Супермаксимумдық (супермакс) немесе әкімшілік максимумдық (ADX) түрме – бұл кейбір елдердің түрме жүйелеріндегі ең қауіпсіз деңгейдегі күзетті білдіретін "бақылау бөлімі" түрмесі немесе түрмелер ішіндегі бөлімше. Оның мақсаты – түрме жүйесінде ең жоғары қауіптілік деңгейіндегі және ұлттық және жаһандық қауіпсіздікке ең қауіпті болып табылатын сотталғандарға ұзақ мерзімді, оқшауланған жағдай жасау. 2001 жылы ғалымдар Лина Курки мен Норвал Моррис "супермакс" терминіне жалпыға қабылданған, нақты анықтама жоқ екенін және түрмелердің жіктелуінде үлкен қарама-қайшылықтар бар екенін жазды. Олар супермакс түрмелерінің төрт негізгі ерекшелігін анықтады:

Бұл түрмелердегі адамдар үнемі, көбінесе CCTV камералары арқылы бақылауда болады. Тұтқындар ұяшықтарының есіктері көбінесе мөлдір емес, ал ұяшықтар терезесіз болуы мүмкін. Жиһаз қарапайым, құйылған бетон немесе металл жиһазбен жабдықталған. Ұяшық қабырғалары және кейде су құбырлары адамдардың арасындағы байланыстың алдын алу үшін дыбыс өткізбейтін материалмен жабылуы мүмкін. 2011 жылы Нью-Йорк адвокаттар қауымдастығы жүргізген толыққанды зерттеуде супермакс түрмелері "халықаралық құқық бойынша азаптау" және "АҚШ Конституциясы бойынша қатыгездік пен ерекше жаза" құрайтыны айтылды. 2012 жылы Федералдық түрме бюросына және ADX Florence SHU-ны басқаратын лауазымды тұлғаларға қарсы федералдық топтық сот процесі (Bacote v. Federal Bureau of Prisons, Civil Action 1:12 cv 01570) созылмалы зорлық-зомбылық, тұтқындарға дұрыс диагноз қоймау және ауыр психикалық аурулары бар тұтқындарға немқұрайлы қарау туралы шағымдармен аяқталды.

Австралия

1975 жылы Австралияда супермакс стиліндегі түрме блогының алғашқы нысаны пайда болды, ол Сиднейдегі Лонг-Бей түзеу орталығының ішінде салынған "Кэтингл" болды. Түрмедегілер бұл орынды "электрондық бақша" деп атады. Кэтингл – 40 камерадан тұратын, есіктері электронды түрде ашылып-жабылатын, бақылау камераларымен жабдықталған және терезесі жоқ, ең жоғары қауіпсіздік шараларымен қамтылған түрме блогы еді. Адам құқықтарына қатысты алаңдаушылықтар туындағаннан кейін екі жылдан соң ол жабылды. Одан бері кейбір жоғары қауіпсіздік түрмелері де толық оқшаулауға түсті, ал басқалары супермакс стандартына сәйкес салынды. 2001 жылдың қыркүйегінде Австралияның Жаңа Оңтүстік Уэльс штаты Гулберн түзеу орталығында супермакс стандартына сай жаңа нысан ашты. Оның жағдайы 1970 жылдардағы Кэтинглге қарағанда жақсырақ болғанымен, бұл жаңа нысан да сезімдік оқшаулау принципіне негізделген. Ол қоғамдық қауіпсіздікке, мемлекеттік билік пен азаматтық тәртіпке қауіп төндіретін немесе оңалту мүмкін емес деп саналатын "АА" санатындағы қылмыскерлерге арналған. Виктория штатындағы "Түзетулер Виктория" Барвон түрмесінде Акасия және Мелалеука бөлімшелерін басқарады, олар сол штаттың ең жоғары қауіпсіздік талап ететін тұтқындарына, соның ішінде Тони Мокбел және 2010 жылы Акасия бөлімшесінде өлтірілген Карл Уильямс сияқты Мельбурн қылмыстық әлемінің белгілі тұлғаларына арналған.

Бразилия

1985 жылы Сан-Паулу штатының үкіметі аймақтың ең қатыгез тұтқындарын орналастыруға арналған психиатриялық жазалау ауруханасына қосымша жасады және Пиранхао деп те аталатын Таубате оңалту орталығын құрды. Бұрын жоғары тәуекелді тұтқындар Анчиета аралындағы түрмеде ұсталатын, бірақ қанды қырғыннан кейін ол жабылды. Таубатеде тұтқындар күнінің 23 сағатын жалғыздық камерада өткізіп, қалған 30 минутында 7-10 адамнан тұратын шағын топпен араласатын. Тұтқындарға қатысты зорлық-зомбылық күнделікті орын алып, олардың психикалық денсаулығына ауыр зиян келтірді. 1990-жылдар мен 2000-жылдардың басында Бразилия түрмелердегі бандалық құрылымдармен күрделі мәселелерге тап болды. Primeiro Comando da Capital (PCC) бандиті түрме жүйесінде белгілі болды және түрмелерде жаңа мүшелер қосыла берді. Қырқыстар жиі орын алып, бандалық мәдениет бақылаудан шықты, нәтижесінде билік тәртіптік жазаға негізделген Режим Дисциплинар Дифференциадо (RDD) деп аталатын даулы режимді қабылдауға мәжбүр болды.

Германия

Штутгарттағы Штаммхайм түрмесі 1964 жылы жоғары қауіпсіздік шараларымен жабдықталған түрме ретінде ашылды, ал 1975 жылы солшыл радикалды «Қызыл Армия Фракциясы» мүшелерін ұстау үшін қосымша қанат салынды. Ол кезде ол әлемдегі ең қауіпсіз түрмелердің бірі деп есептелді.

Ұлыбритания

Англия мен Уэльстегі Ұлыбританияның түрме қызметі жоғары тәуекелді қылмыскерлерді бақылауда ұзақ тарихқа ие. Қылмыскерлер төрт негізгі санатқа (А, В, С, D) бөлінеді, А – «өте қауіпті» және қашу қаупі жоғары, ал D санатындағы сотталғандарға «ашық жағдайда сенім білдіруге болады». 1984 жылы Ұлыбритания үкіметі ұзақ мерзімді бұзылған тәртіптің алдын алу үшін Бақылауды қайта қарау комитетін құрды. Комитет 1989 жылы ресми түрде енгізілген арнайы бөлімшелерді (CRC бөлімшелері деп аталады) ұсынды, олардың мақсаты – өте бұзылған тәртіптің алдын алу және сотталғандардың табысты қайта оңалтуына көмектесу. Алайда, қашулар, тәртіпсіздіктер және билік органдарының жүргізген тергеулері нәтижесінде 1998 жылы бұл бөлімшелер жабылды. Олардың орнына Қатаң қадағалау орталықтары (ҚҚО) құрылды. 2015 жылы оларда Ұлыбританиядағы ең қауіпті 60 адам қамауда отырғаны хабарланды. Белмарш түрмесінде 48 тұтқынға арналған жоғары қауіпсіздік бөлімі бар. Бұл түрмеде қамауға алынғандар қашу, терроризм, басқа тұтқындарды радикалды идеологияға тарту немесе түрме ішінде ұйымдасқан қылмыстық іс-әрекетін жалғастыру қаупі бар адамдар. Белмарш Ұлыбританиядағы ең қатаң түрме болып саналады.

Америка Құрама Штаттары

1934 жылы ашылған Америка Құрама Штаттарының Алькатрас аралындағы жазалау орталығы супермакс түрмесінің прототипі және алғашқы стандарты саналады. 1983 жылы Марион қаласындағы федералды түрмеде Мерл Клуттс және Роберт Хоффман есімді екі түзету офицері тұтқындардың шабуылынан қаза тапқаннан кейін супермакс түрмелерін құруға тырысқандар көбейді. Федералды түрмелер бюросының директоры Норман Карлсон "адам өміріне мүлдем немқұрайлы қарамайтын" бақылаусыз тұтқындарды оқшаулау үшін жаңа типтегі түрме құруды ұсынды. USP Марион алғашқы "супермакс" түрмесі болды, онда тұтқындар 23 сағат бойы камерада оқшауланды. 1999 жылға қарай АҚШ-та 30-34 штат бойынша кем дегенде 57 супермакс нысаны болды. Соңғы жылдары АҚШ-тың бірнеше штаты супермакс түрмелерінің қауіпсіздік деңгейін төмендетті, мысалы, Вирджиния штатының Биг Стоун Гэп қаласындағы бұрынғы супермакс түрмесі Уолленс Ридж мемлекеттік түрмесі. Қиын жағдайларымен және тұтқындар мен жақтастардың сот процестерімен танымал басқа супермакс түрмелері: бұрынғы Боскобел (Висконсин штатында), қазір Висконсин қауіпсіз бағдарламалық мекемесі, Ред-Онион мемлекеттік түрмесі (Батыс Вирджинияда, Уолленс Ридж мемлекеттік түрмесімен бірдей), Таммс (Иллинойс штатында) және Огайо штатының жазалау мекемесі. Огайодағы мекемедегі орналастыру саясаты 2005 жылы АҚШ Жоғарғы Сотында қарастырылды (Уилкинсон Остинге қарсы іс), онда Сот супермакс түрмесіне орналастыру кезінде қандай да бір, бірақ өте шектеулі процессуалдық кепілдіктер болуы керек деп шешті. АҚШ Федералдық түрме жүйесінде Американың ең қатаң супермакс түрмесінің бірі – Колорадо штатының Флоренс қаласындағы ADX Флоренс қалды. Бұл түрмеде басқа түрмелерде зорлық-зомбылық көрсеткен көптеген тұтқындар бар, оларды үш жыл ішінде оқшаулаудан (күніне 23 сағатқа дейін) кем қауіпті түрмеге ауыстыру мақсатында. Алайда, ол тіпті максималды қауіпсіздік түрмесі үшін де тым қауіпті, тым танымал немесе ұлттық қауіпсіздік үшін тым үлкен қауіп деп саналатын бірнеше тұтқындарды ұстаумен танымал. Басқа да танымал тұтқындарға Кеңес Одағы үшін тыңшылық еткен Роберт Ханссен және 2019 жылы сотталған мексикалық Синалоа картелінің басшысы, әлемдегі ең ірі есірткі бароны Хоакин "Эль Чапо" Гусман жатады. Алайда, көптеген штаттар енді супермакс түрмелерін жеке нысандар ретінде немесе төменгі қауіпсіздік түрмелерінің ішіндегі қауіпсіз бөлімдер ретінде құрды. Штаттық супермакс түрмелеріне Калифорниядағы Пеликан Бэй және Иллинойстағы Таммс жатады. 2006 жылы қазіргі заманғы супермакс түрмесінің алғашқы үлгісі болған USP Марион орташа қауіпсіздік түрмесіне төмендетілді. Калифорния штатының Коркоран түрмесі (COR) гибридтік модель болып табылады, ол Чарльз Мэнсон сияқты жоғары қауіпсіздік тұтқындарын ұстаған немесе ұстап отырған супермакс бөлімшесін қамтиды.

The United States Penitentiary Alcatraz Island, opened in 1934, has been considered a prototype and early standard for a supermax prison. A push for supermax prisons began in 1983, after two correctional officers, Merle Clutts and Robert Hoffman, were stabbed to death by inmates at Federal Penitentiary in Marion, Illinois. Norman Carlson, the director of the Federal Bureau of Prisons, argued for a new type of prison to isolate uncontrollable inmates who "show absolutely no concern for human life". USP Marion became the first "supermax" prison where inmates were isolated for 23 hours in their cells. By 1999, the United States contained at least 57 supermax facilities, spread across 30–34 states. In recent years a number of U. S. states have downgraded their supermax prisons, as has been done with Wallens Ridge State Prison, a former supermax prison in Big Stone Gap, Virginia. Other supermax prisons that have gained notoriety for their harsh conditions and attendant litigation by inmates and advocates are the former Boscobel (in Wisconsin), now named the Wisconsin Secure Program Facility, Red Onion State Prison (in western Virginia, the twin to Wallens Ridge State Prison), Tamms (in Illinois), and the Ohio State Penitentiary. Placement policies at the Ohio facility were the subject of a U. S. Supreme Court case (Wilkinson v. Austin) in 2005 where the Court decided that there had to be some, but only very limited, due process involved in supermax placement. There is only one of the America's strictest supermax prison remaining in the U. S. federal prison system, ADX Florence in Florence, Colorado. It houses numerous inmates who have a history of violent behavior in other prisons, with the goal of moving them from solitary confinement (up to 23 hours a day) to a less restrictive prison within three years. However, it is best known for housing several inmates who have been deemed either too dangerous, too high profile or too great a national security risk for even a maximum security prison. Other notable inmates include Robert Hanssen, convicted of espionage for the Soviet Union and Joaquin "El Chapo" Guzman, the head of the Mexican Sinaloa Cartel and the world's most powerful drug lord, convicted in 2019. However, many states now have created supermax prisons, either as stand alone facilities or as secure units within lower security prisons. State supermax prisons include Pelican Bay in California and Tamms in Illinois. In 2006, USP Marion, the original model for the modern supermax prison, was downgraded to a medium security prison. The California State Prison, Corcoran (COR) is a hybrid model, incorporating a supermax partition, housing or having housed high security prisoners such as Charles Manson.

Қатты қамауда ұстау түрмесінің шығындар мен пайдалар талдауы

Супермакс түрмесінің нақты анықтамасы жоқ; алайда, АҚШ Әділет департаменті мен Ұлттық түзеу институты олардың мақсаты бойынша келіседі: "осы бөлімшелердің негізгі функциясы – мемлекеттік түрме жүйесіндегі ең жоғары қауіптілік деңгейіндегі сотталғандарға ұзақ мерзімге оқшауланған жағдай жасау".

Қатаң режимдегі түрменің жұмыс істеу шығындары

Супермакс түрмесін салу, тіпті қолданыстағы түрмені қайта жаңарту да қымбатқа түседі. ADX Флоренция 1994 жылы ашылғанда 60 миллион долларға салынған. Ең жоғары қауіпсіздік деңгейі бар түрмелермен салыстырғанда, супермакс түрмелерінің құны орташа есеппен үш есе артық. 1999 жылы Колорадо штатының қамау орындарындағы бір тұтқынға жұмсалған орташа жылдық шығын 32 383 долларды құрады, ал Колорадо түзеу орталығында – 18 549 доллар. Соңғысының құны бұрынғысынан 57%-ға төмен болды. Құнның артуы супермакс түрмесін ұстауға қажетті технологияларға байланысты: жоғары қауіпсіздік есіктері, нығайтылған қабырғалар, күрделі электрондық жүйелер, сондай-ақ ғимараттар мен құрылыстарды күтіп ұстау үшін көптеген адамдарды жұмысқа алу қажеттігінен туындайды.

Мексика

Альтиплано федералдық түрмесі – Альмолоя-де-Хуарес, Мексика штаты. Мексикадағы толыққанды жоғары қауіпсіздік түрмесі және осы сипаттағы жалғыз мекеме.

Бразилия

Бразилияда "режим дисциплинар diferenciado" (дифференциацияланған тәртіптік режим), RDD аббревиатурасымен белгілі және Supermax стандартына негізделген, негізінен басқа тұтқындармен байланысқа мүмкіндік беретін, қалыпты максималды қауіпсіздік түрмелерінде қамтылған кезде, өздерінің қылмыстық ұйымын басқаруға немесе түрме жүйесінің ішінде қылмыстық әрекеттерге бұйрық беруге қабілетті деп саналатын сотталғандарды басқару үшін құрылды. Оның құрылғаннан бері RDD сотталғандарын орналастыруға келесі түрмелер дайындалды:

Президент Бернардес уақытша қайта оңалту орталығы (Президент Бернардес, Сан-Паулу, Бразилия) – Supermax стандарттарымен шабыттандырылған, бірақ сотталғандар онда ең көп дегенде 2 жыл ғана бола алады. Бразилияның Сан-Паулу штатының түрме жүйесінің бөлігі. Катандувас федералды түрмесі (Катандувас, Парана, Бразилия) – сонымен қатар Supermax стандарттарына негізделген. Бұл Бразилиядағы алғашқы федералды түрме, штаттардың түрме жүйелерінде ұстауға тым қауіпті деп танылған сотталғандарды қабылдауға арналған (Бразилияда әдетте штат соттарының немесе Федералды сот органдарының үкімімен сотталғандар мемлекеттік түрмелерде жазаларын өтейді; Федералды түрме жүйесі Бразилиядағы ең қауіпті сотталғандарды, мысалы, ірі есірткі саудагерлерін қабылдау үшін құрылды, олар федералды сот органдарының немесе штаттың соттарының үкімімен сотталған). Кампу-Гранди федералды түрмесі (Кампу-Гранди, Мату-Гросу-ду-Сул, Бразилия) – Supermax талаптарына негізделген екі бразилиялық федералды түрмелердің екіншісі.

Колумбия

Комбита түрмесі (Колумбия) – супермакс стандарттарына сәйкес келеді, террористер мен есірткі саудагерлерін ұстайды. "Жоғары және орташа қауіпсіздік шаралары бар түрме" (Establecimiento Penitenciario de Alta y Mediana Seguridad de Girón) EPAMSGIRON.

Африка

C Max (Претория, Оңтүстік Африка) – зорлық-зомбылық көрсетіп, тәртіпсіздік тудыратын тұтқындарға арналған. Scorpion түрмесі (Каир, Египет) – Тора түрме кешенінде орналасқан жоғары қауіпті түрме.