Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Фиджилік судья
Fijian judge
Таниела (Даниел) Вафоу Фатиаки (1954 жылы туған) 2002 жылдың 1 тамызынан бастап, сэр Тимоси Туивагадан кейін Фиджидің бас судьясы болды, 2008 жылдың 5 желтоқсанына дейін қызмет етті. Бас судья ретінде ол Жоғары сот пен Жоғарғы сотқа төрағалық етті, бірақ Конституция бойынша Апелляциялық сотта төрағалық етуге немесе оның құрамына кіруге құқығы болмады. 2007 жылдың 3 қаңтарында ол 2006 жылдың 5 желтоқсанында билікті басып алған Фиджи Республикасының әскери күштері тарапынан демалысқа жіберілді. 19 қаңтарда ол қызметтен шеттетілді, оның себебі – әрекетсіздік туралы жүргізілген тергеу. Бұл тергеу 2008 жылдың желтоқсан айында оның ресми түрде отставкаға кетуімен байланысты келісімнің аясында тоқтатылды.
Taniela (Daniel) Vafo'ou Fatiaki CF (born 1954) was the Chief Justice of Fiji from 1 August 2002, when he succeeded Sir Timoci Tuivaga, till 5 December 2008. As Chief Justice, he presided over both the High Court and the Supreme Court, but was constitutionally barred from presiding over, or even sitting on, the Appeal Court. On 3 January 2007, he was sent on leave by the Republic of Fiji Military Forces, which had seized power on 5 December 2006. On 19 January, he was formally suspended, pending an investigation into allegations of misconduct. This investigation was dropped in December 2008 as part of a deal that involved his formal resignation.
Ерте өмір және мансап
Фатиаки Фиджиден ішкі автономияға ие Ротума аралындағы Мотуса ауданының Упу ауылында дүниеге келді. Ол отбасымен бірге Фиджи астанасы Суваға білім алу үшін көшті. Марист бауырлар бастауыш мектебінде оқығаннан кейін, 1967 жылдан 1970 жылға дейін Марист бауырлар жоғары мектебінде оқыды. Ол Оңтүстік Тынық мұхиты университетіндегі бір жылдық дайындық бағдарламасына қабылданып, Жаңа Зеландиядағы Окленд университетінде заңды оқу үшін Моррис Хедстром стипендиясын жеңіп алды және 1976 жылы оны тәмамдады.
Fatiaki was born in Upu village in the district of Motusa, on the island of Rotuma, which enjoys a considerable degree of internal autonomy from Fiji. He moved with his family to Suva, the Fijian capital, for schooling. After attending Marist Brothers Primary School, he went on to study at Marist Brothers High School from 1967 to 1970. He enrolled in the Foundation Programme at the University of the South Pacific for one year, and won the Morris Hedstrom scholarship to study Law at the University of Auckland in New Zealand, from which he graduated in 1976.
Даулы тағайындалу
Фатиакидің тағайындалуы дау тудырды. Одан кейін оппозиция жетекшісі Прем Сингх 2000 жылғы Фиджи төңкерісі кезінде Фатиакидің Туивага мен судья Майкл Скоттпен бірге сол кездегі президент Рату Сэр Камисе Мараға, әскерилердің тілегімен сәйкес конституцияны жою туралы кеңес бергеніне қарсылық білдірді. Мара бұған келіспей, отставкаға кетті. Кейін үш судья Комодор Франк Байнимараманың Уақытша әскери үкіметін мойындады және конституцияны жою, Жоғарғы сотты тарату, Бас судьяны Апелляциялық сот төрағасы етіп тағайындау және Бас судьяның зейнеткерлік жасын 70-тен 75 жасқа дейін көтеру туралы жарлықтар әзірледі. (Бұл өзгерістер кейіннен 2000 жылғы 15 қарашадағы Жоғарғы сот шешімімен конституция қалпына келтірілгеннен кейін, 2001 жылғы 1 наурызда Апелляциялық сот та бекіткен соң кері қайтарылды. Азаматтардың Конституциялық форумынан Акуила Ябаки, адам құқықтарын қорғайтын ұйым, Фатиакидің мұндай конституцияға қарсы әрекеттерге қатысуы оны Бас судья лауазымына тағайындауға лайық емес екенін айтты және сот жүйесі саяси ымыраға келгендіктен, уақытша Бас судьяны Фиджиден тыс тағайындаған жөн деген пікір білдірді (конституция бойынша сот мүшелері, басқа мемлекеттік қызметкерлерден өзгеше, азамат емес болуы мүмкін, және басқа Ұлттар Достастығы елдерінен зейнеткерлікке шыққан судьяларды тағайындау жиі кездеседі). Премьер-министр Лайсения Карасе оған келіспеді, бірақ президент Рату Жозефа Илоило (13 шілдеде 2000 жылы қызметке кірген) Фатиакиді кеңесі бойынша тағайындады, ол Фатиакидің Туивага сақтап келген адалдық стандарттарын сақтайтынына сенімді екенін мәлімдеді.
Fatiaki's appointment was not without controversy. Then Opposition leader Prem Singh objected on the grounds that in the midst of the Fiji coup of 2000, Fatiaki had joined Tuivaga and Justice Michael Scott in advising the then President, Ratu Sir Kamisese Mara, to abrogate the constitution, in accordance with the wishes of the Military. Mara refused, and resigned. The three Justices subsequently recognised the Interim Military Government of Commodore Frank Bainimarama, and drafted decrees abrogating the constitution, abolishing the Supreme Court, making the Chief Justice the President of the Appeal Court, and raising the retirement age of the Chief Justice from 70 years to 75. (These changes were later reversed after a High Court decision reinstating the constitution on 15 November 2000 was upheld by the Appeal Court on 1 March 2001. Rev. Akuila Yabaki of the Citizens Constitutional Forum, a human rights group, said that Fatiaki's participation in such anticonstitutional actions should disqualify him from holding the office of Chief Justice, and suggested that as the judiciary had been thoroughly compromised politically, it would be best for the time being to appoint a Chief Justice from outside of Fiji (the constitution allows members of the judiciary, unlike other government officials, to be non citizens, and it is not unusual for retired judges from other Commonwealth countries to be appointed to the bench). Prime Minister Laisenia Qarase disagreed, however, and President Ratu Josefa Iloilo (who had taken office on 13 July 2000) appointed Fatiaki on his advice, saying he was confident that Fatiaki would maintain the same standards of integrity that Tuivaga had upheld.
Мәжбүрлі демалыс
2006 жылғы 5 желтоқсанда Қарасе үкіметін құлатқан әскери төңкерістен кейін Фиджи Республикасы Әскери күштерінің қолбасшысы және Фиджи президенті міндетін атқарушы коммодор Джосаиа Вореке (Фрэнк) Байнимарама Фатиакиді демалысқа жіберді. 7 қаңтарда ол Fiji Times газетіне демалысқа кетуі немесе жұмыстан босатылуы туралы ескерту алғанын айтты. Ал бұрын Фатиаки төңкеріске дейін сот жүйесі Фиджи конституциясын сақтайтынын және оны жойса, конституциямен бірге құлайтынын мәлімдеген еді. Fiji Times газетінің 5 желтоқсанда (төңкеріс күні) хабарлағанынша, ол осы апта соңында Сигатока қаласының Янука аймағындағы Shangri-La's Fijian Resort-та өткен конференцияда осылай деген.
In the wake of the military coup that deposed the Qarase government on 5 December 2006, Commodore Josaia Voreqe (Frank) Bainimarama, the Commander of the Republic of Fiji Military Forces and Acting President of Fiji, sent Fatiaki on leave. He told the Fiji Times on 7 January that he had been told to go on leave or be dismissed. Earlier, Fatiaki had said just before the coup that the judiciary would uphold the Fijian constitution and would go down with it if it were abrogated, the Fiji Times quoted him on 5 December (the day of the coup) as having told a conference at the Shangri La's Fijian Resort in Yanuca, Sigatoka that weekend.
Бас судьяның міндетін атқарушы сынға алынды
Фатиаки 16 қаңтарда Энтони Гейтстің Бас судья міндетін атқарушы қызметіне тағайындалуын "ұятты әрекет" деп айыптап, бұл конституцияға қайшы келеді және сот жүйесінің қадір-қасиеті мен тәуелсіздігіне зиян келтіреді деді. Ол бұл шешімдегі рөлі үшін судья Назхат Шамимді сынап, сот қызметі комиссиясының (СҚҚ) отырысын заңсыз түрде төрағалық еткенін және СҚҚ атынан Президент Рату Джозефа Илоилоға хат жолдап, өзін СҚҚ төрағасы ретінде таныстырғанын, ал бұл қызмет Бас судьяға ғана берілгенін, сондай-ақ Гейтстің тағайындалуын ұсынғанын мәлімдеді. Ол мұны ұятты әрекет және сенімге қиянат деп бағалады. Шамим мен уақытша бас прокурор Айяз Саид Хайюмнің айыптауларына қарамастан, оның демалысы ерікті емес, мәжбүрлі болғанын айтты. Бас прокурор Хайюм Шамимнің кездесуді оның бұйрығымен, емес, өз бастамасымен өткізгенін мәлімдеді.
Fatiaki condemned as a "disgrace" the appointment of Anthony Gates as Acting Chief Justice on 16 January, saying it was unconstitutional and compromised the integrity and independence of the judiciary. He criticised fellow Judge Nazhat Shameem for her role in the decision, saying that she had unlawfully chaired a meeting of the Judicial Service Commission (JSC) and written to President Ratu Josefa Iloilo on behalf of the JSC, identifying herself as Chair of the JSC, which is in fact a role reserved for the Chief Justice, recommending the appointment of Gates. He condemned this as a disgrace and a betrayal of trust, and said, contrary to assertions from Shameem and interim Attorney General Aiyaz Sayed Khaiyum, that his leave of absence was forced, not voluntary. Attorney General Khaiyum said that Shameem had chaired the meeting on his orders, not her own initiative.
Ресми түрде тоқтатылды
2007 жылдың 19 қаңтарында президент Рату Джосефа Илоило 2000 жылғы төңкеріске қатысы бар деген күдік бойынша тергеу аяқталғанға дейін Фатиакиді қызметтен шеттету туралы жарлыққа қол қойғаны мәлім болды, оның ішінде төңкерілгендердің жетекшісі Джордж Спейтқа жарлықтар жобалау және құқықтық кеңес беруде қатысқандығы да бар. Фиджи заңгерлер қоғамының президенті Деванеш Шарма Фатиакидің қызметтен шеттетілуін сынап, сотқа шағымдануы мүмкін екенін айтты. 22 қаңтарда 10 қаңтарда Премьер-министр кеңсесінен шыққан бұйрық бойынша Фатиакиге Фиджиден кетуге тыйым салынғаны хабарланды. Премьер-министр кеңсесінің бас директоры Пармеш Чанд бас тіркеушіге Фатиаки қызметтен шеттетілгенін, сондай-ақ ол шет елдегі кездесулерге немесе конференцияларға қатыса алмайтынын мәлімдеді. 20-24 қаңтар аралығында ол Пәкістанның Карачи және Австралияның Перт қалаларында өткізілетін заңгерлердің халықаралық жиындарына қатысуы жоспарланған еді. Ал Фатиаки 22 қаңтарда қызметтен шеттетілуіне қарсы сот процесін бастауға дайындалып жатқанын хабарлады.
On 19 January 2007, it was revealed that President Ratu Josefa Iloilo had signed a decree formally suspending Fatiaki, pending an inquiry into allegations that he had been involved in the 2000 coup, to the extent of drafting decrees and giving legal advice to coup frontman George Speight. Fiji Law Society President Devanesh Sharma condemned Fatiaki's suspension and threatened legal action. On 22 January, it was announced that on 10 January, a directive from the Prime Minister's Office had banned Fatiaki from leaving Fiji. Parmesh Chand, the chief executive officer of the Prime Minister's Office, informed the Chief Registrar's Office that while Fatiaki was suspended, he would be banned from attending any meetings or conferences abroad. From 20 to 24 January, he had been scheduled to attend international meetings of jurists in Karachi, Pakistan, and in Perth, Australia. Meanwhile, Fatiaki announced on 22 January that he was preparing to take legal action against his suspension.
Отставка
Фатиаки 2008 жылдың 5 желтоқсанында Бас судья қызметінен ресми түрде кетті. Бұл уақытша үкіметпен жасалған келісімнің бір бөлігі болды, оған сәйкес ол толық зейнетақы және 275 000 фиджи доллары көлеміндегі төлем алады, мемлекет оның Бас судья болып қызмет еткен кезеңдегі қызметтен әсіре пайдалану және сыбайлас жемқорлық туралы айыптаулар бойынша жүргізілген тергеуді тоқтатады, ал ол өз кезегінде (жеті күн ішінде) уақытша үкіметке қарсы барлық сот процестерін тоқтатады. Екі тарап та бірін-біріне қарсы болашақта қандай да бір заңдық шаралар қолданбауға келісті.
Fatiaki formally resigned as Chief Justice on 5 December 2008. This came as a part of a deal with the interim government, under which he would receive a full pension and a F$275,000 payout, the state would discontinue its investigation into allegations of abuse of office and corruption while he was Chief Justice, and he in turn would drop (within seven days) all legal proceedings against the interim government. Both sides undertook not to pursue any future legal action against the other.
Пікірлер
2005 жылғы 2 шілдеде Фиджи заңгерлер қоғамының Уорвик қонақ үйіндегі съезінде сөз сөйлеген Фатиаки заңгерлер кәсібінің адалдық стандарттарын сақтауға үндеді. Оның айтуынша, заңгерлер кәсібі "мемлекеттік немесе жеке, қандай да бір билік орталығынан және қандай да бір мүддеден тәуелсіз болуы керек". Ол кез келген кәсіптің ең бағалы мүлігі – оның ортақ беделі екенін атап көрсетті.
In an address to the convention of the Fiji Law Society at Warwick Hotel on the Coral Coast on 2 July 2005, Fatiaki called on the legal profession to uphold standards of integrity. It was important, he said, for the legal profession to be "independent of any centres of power, whether public or private, and of any cause." He maintained that the most valuable asset of any profession was its collective reputation.
Жеке өмір
Дэниел Фатиаки - римдік католик және Фиджи тәуелділігі Ротуманың тумасы. Фиджиде сотқа тағайындалған алғашқы ротуман, оның Бас судья болып тағайындалуы аралда зор қуаныш тудырды. Фатиаки - Ансельмо Фатиакидің ұлы, ол университетті бітірген алғашқы ротумандықтардың бірі еді. Оның 5 бауыры бар: Сефорана, Джон, Алек, Жоахим және Кристофер. Оның Вайолет есімді бір әпкесі бар. Ол Мартаға үйленген және 4 ұлы бар. 2004 жылы Сэр Виджай Сингхпен бірге Фиджи орденінің серігі атағымен марапатталды.
Daniel Fatiaki is a Roman Catholic and a native of Rotuma, a Fijian Dependency. He is the first Rotuman to be appointed to the bench in Fiji, and his appointment as Chief Justice resulted in great public rejoicing on the island. Fatiaki is the son of Anselmo Fatiaki, who was one of the first Rotumans to graduate from university. He has 5 brothers Seforana, John, Alec, Joachim, and Christopher. He has one sister named Violet. He is married to Martha and has 4 sons. He was made a Companion of the Order of Fiji, together with Sir Vijay Singh, in 2004.