Кіріспе

Фиджидің астанасы және ең ірі қаласы Сува – Фиджидің саяси, экономикалық және мәдени орталығы. Ол сонымен қатар Оңтүстік Тынық мұхитының экономикалық және мәдени астанасы болып табылады, мұнда ірі халықаралық корпорациялардың, халықаралық ұйымдардың және дипломатиялық миссиялардың көптеген аймақтық кеңселері орналасқан. Қалада қарқынды дамып келе жатқан өнер мен өнерпаздық саласы бар, сондай-ақ аймақтың сән орталығы ретінде танылуда.

Тарих

1868 жылы Сува әлі кішкентай ауыл болған кезде Бауан басшысы Серу Эпениса Какобау Австралиядағы Полинезия компаниясына жер берді, АҚШ-қа қарызын өтеу үшін компания берген уәдесіне байланысты. Осы жердің оннан бір бөлігінен астамы Суваға жақын жерде орналасқан еді. Компанияның бастапқы ниеті мақта шаруашылығын дамыту болған, бірақ жер мен климат сәйкес келмеді. 1874 жылы Фиджи аралдары Ұлыбританияға өткізілді. 1877 жылы отарлық билік астананы Левукадан (Овалау, Ломаивити) Суваға көшіруге шешім қабылдады, себебі Левуканың тік тау мен теңіз арасындағы орналасуы қаланың кеңеюіне кедерілді. Корольдік инженерлер полковнигі Ф. Э. Пратт 1875 жылы Бас картограф болып тағайындалды және Сувадағы жаңа астананы жобалады, оған У. Стивенс және полковник Р. У. Стюарт көмектесті. Суваға көшу 1882 жылы ресми түрде жүзеге асырылды. 1910 жылы Сува 1909 жылғы Муниципалдық Конституция жарлығына сәйкес муниципалитет мәртебесін алды. Оның ауданы 1952 жылға дейін бір шаршы мильді құрады, содан кейін Сува Муаникау және Самабула округтерін қосып алып, аумағын кеңейтті. Сол жылдың қазан айында Сува ресми түрде Фиджидің алғашқы қаласы деп жарияланды. Кейіннен Сува Тамавуа ауданын да қосып алды. Соңғы кезде Сува солтүстік жағындағы Каннингхем аймағын қосып алып, шекарасын одан әрі кеңейтті. Осыдан кейін қаланың өсуі қала шегінен тыс жатқан қала маңындағы бірнеше аудандардың дамуына әкелді. Олар қаламен бірге Үлкен Сува аймағы деп аталатын қалалық аймақты құрайды. Сува 2003 жылы Оңтүстік Тынық мұхиты ойындарын үшінші рет қабылдады. Осы шараға дайындалу кезінде Фиджи үкіметі Қытай Халық Республикасының 16 миллион долларлық көмегімен Сува маңында жаңа спорт залы, жабық спорт орталығы, бассейн, стадион, хоккей алаңы және трибуналар салуды қаржыландырды.

География және физикалық сипаттамалар

Фиджидің астанасы ғана емес, Сува сонымен қатар оның коммерциялық және саяси орталығы (бірақ міндетті түрде мәдени орталығы емес) және басты порты болып табылады. Қаланың архитектурасы заманауи ғимараттар мен отарлық кезеңнің сәулетінің үйлесімінен тұрады. Сува Вити Леву аралының оңтүстік-шығыс бөлігінде, Лаукала шығанағы мен Сува порты арасында орналасқан. Оның солтүстігіндегі және батысындағы таулар оңтүстік-шығыс желдерін тоқтатып, жыл бойы ылғалды ауа райына себеп болады. Сува жарым аралда орналасқанмен және көбінесе теңізбен қоршалғанмен, оның жағалауы мангр тоғайларымен жабылған, ал ең жақын жағажай 40 шақырым (25 миль) қашықтықта, Тынық мұхиты портында орналасқан. Қала орталығының, оның ішінде Парламент ғимараттарының маңызды бөлігі мангр батпақтарын мелиорациялау арқылы салынған.

Сува-Наусори дәлізінің

Сува метрополитен аймағының ортасында орналасқан, кейде Сува қалалық кешені деп аталады, ал көбінесе жай ғана Сува деп аталады, дегенмен ол өзінің қалалық атаулары мен жеке басқарулары бар төрт аймақты қамтиды. Бұл қалалық агломерация Ламиден (Сува қаласының батысында) басталып, Квинс тас жолымен Насинуге (Сува қаласының шығысында) дейін, содан кейін Рева өзені бойымен Корольдер тас жолы арқылы Наусориге (өзен арғы бетінде) дейін созылады. Солтүстік және солтүстік-шығыс жағында Принс жолы бойында орналасқан Коло-и-Сува және Савани орман саябақтары Рева өзеніндегі көпірмен байланысады. Бұл аймақ (Ламиді есептемегенде) ресми түрде Сува-Наусори дәлізі деп аталады. Бұл Фиджидегі ең халыққа толы аймақ, онда 330 000-нан астам адам тұрады.

Климат

Сувада Кёппен климаттық жіктеу жүйесіне сәйкес тропикалық жаңбырлы ормандар климаты басым. Бірақ, тұрақты желдері мен кейде болатын циклондық құбылыстардың салдарынан, бұл экваторлық климат емес. Қалада жыл бойы мол жауын-шашын жауады, нақты құрғақ маусым жоқ; ешбір айдағы жауын-шашынның орташа мөлшері Суваның жылдық орташа көрсеткішіндей жоғары емес. Оның ең құрғақ айы – шілде, орташа жауын-шашын мөлшері ... құрайды. Тропикалық жаңбырлы ормандар климатына ие көптеген қалалар сияқты, Сувада температура жыл бойы салыстырмалы түрде тұрақты, орташа ең жоғары температура шамамен ... градусқа жетеді, ал ең төменгі температура шамамен ... градусқа төмендейді.

Сувада Надиге немесе Вити Леву аралының батыс жағына қарағанда (Сува тұрғындары бұл аймақты "құбылатын батыс" деп атайды) жауын-шашын мөлшері айтарлықтай жоғары. Фиджидің екінші губернаторы, сэр Артур Гордон, Сувадағы жаңбырдың басқа ешбір жерде көрмегенін және күннің жаңбырсыз өтуі сирек екенін айтқан. Ең көп жауын-шашын қарашадан мамырға дейін байқалады, ал маусымнан қазанға дейінгі біршама салқын айларда жауын-шашын мөлшері аздап төмендейді.

Муниципальдік үкімет

Сува муниципалдық мәртебеге ие және 2009 жылға дейін қала мэрі мен 20 мүшеден тұратын қалалық кеңес басқарды. Сува қалалық кеңесі – Фиджи астанасы Сува қаласының заң шығарушы органы болып табылды. Ол 20 кеңесшіден тұрады, олар үш жылдық мерзімге төрт көпмандатты сайлау округтерінен сайланды. Кеңесшілерді Сувада салық төлейтін мүлікті иеленетін немесе пайдаланатын тұрғындар, жер иелері және корпорациялардың өкілдері сайлады. Кеңесшілер өздерінен сайланып, бір жылдық мерзімге лорд-мэр мен лорд-мэрдің орынбасарын тағайындады, олар қайта сайлануға құқылы болды. Бірақ 2009 жылы әскери қолдауымен Фиджидің уақытша үкіметі Фиджидегі барлық муниципалдық басшыларды қызметтен босатып, қалалық аймақтарды басқару үшін арнайы әкімшілерді тағайындады. 2015 жылға дейін сайланған муниципалдық үкімет қайта құрылмады. Суваның және жақын орналасқан Насину қаласының арнайы әкімшісі – Суваның бұрынғы мэрі Чанду Умария.

Көрнекті орындар

Сува қаласының 1909 жылы салынған Карнеги кітапханасы жақсы танымал. Бұл қаладағы отарлық кезеңде салынған көптеген ғимараттардың бірі. Тағы бір көрнекті орын – Суваның үкіметтік ғимараттар кешені. Ол бір кезде ағысы бар өзеннің орнында салынған. 1935 жылы өзен құрғатылып, кешеннің негізіне бес километрден астам нығайтылған бетон қадаларын қадап құрылған. Негізгі тас 1937 жылы қаланды, ғимарат кешені 1939 жылы аяқталды, ал жаңа қанаты 1967 жылы бітті. 1992 жылы Фиджи Парламенті осы кешеннен Рату Сукуна көшесіндегі жаңа ғимаратқа көшірілді. Үкімет үйі бұрын Фиджидің отарлық губернаторларының, ал 1970 жылы Фиджи тәуелсіздік алғаннан кейін генерал-губернаторлардың резиденциясы болды. Бүгінде ол Фиджи президентінің ресми резиденциясы. Бұл жердегі алғашқы үй 1882 жылы салынған, бірақ 1921 жылы шаңқайнаған найзағайдан болған өрт салдарынан қирады. 1928 жылы қайта жаңартылды. Оңтүстік Тынық мұхиты университетінің (USP) Сува кампусы бастапқыда Жаңа Зеландияның әскери базасы болған жерде орналасқан. Бұл Оңтүстік Тынық мұхитындағы көптеген USP кампустарының ішіндегі ең ірісі. USP – Гавай аралдарынан тыс Тынық мұхиты аралдарындағы ең үлкен университет, оның курстары халықаралық деңгейде мойындалған және бекітілген. Фиджи мұражайы 1904 жылы құрылып, бастапқыда ескі қалалық әкімшілік ғимаратында орналасқан. 1954 жылы қазіргі орнына көшірілді. Мұражайда әлемдегі ең толық Фиджи артефакттарының жинағы бар, сонымен қатар ол археология, Фиджидің ауызша дәстүрін сақтау және Фиджи тілі мен мәдениеті туралы материалдарды жариялау саласындағы ғылыми-зерттеу және білім беру мекемесі болып табылады. Сувада шамамен 78 саябақ бар. Сува шетіндегі Аптед паркінде орналасқан жаңа Такаси Сузуки бақшасы күн шығысын және батуын тамашалауға танымал орын. 1913 жылы ашылған Тёрстон бағында Оңтүстік Тынық мұхитының флорасынан өсімдіктер өседі. Сувада көптеген сауда және бөлшек сауда орталықтары бар, олардың ішінде Камминг көшесі ерекше көзге түседі, ол отарлық кезеңнен бері жанды және әдемі сауда орталығы болып табылады. Камминг көшесі ауданында отарлық кезеңде салынған ғимараттар мен тар көшелер бар. Сувада Сува орталық сауда орталығы, Mid City Mall және MHCC сияқты заманауи сауда орталықтары да бар, бұл қаланың көрінісіне заманауи және әсем түс береді. TappooCity – Фиджидегі ең ірі сауда орталығы және Австралия мен Жаңа Зеландиядан тыс Оңтүстік Тынық мұхитындағы ең ірі сауда орталығы. Бұл төмен қабатты (алты қабатты) ғимарат 2009 жылдың желтоқсанында FNPF және Tappoo компаниялар тобының бірлескен жобасымен салынды. Оның құны 25,7 миллион АҚШ долларына (50 миллион фиджи долларына) бағаланған. 2011 жылдың қаңтар айында Грантем көшесінде 30 миллион фиджи долларына бағаланған шағын сауда орталығының құрылысы басталды, ол Спорттық қала кешенінің артында және Оңтүстік Тынық мұхиты университетінің Сува кампусына жақын орналасқан. Оның 2012 жылы аяқталуы жоспарланған, онда мейрамханалар, сауда орындары мен кинотеатрлар орналасады.

Экономика

Фиджидегі және әлемдегі көптеген қалалар мен қалалардан өзгеше, Сува бір ғана саланың төңірегінде өркендеген жоқ. Ол біртіндеп Тынық мұхиты аралдарындағы ең ірі және дамыған қалаға, сондай-ақ аймақтық орталыққа айналды. Фиджидегі үнді тарапынан шыққан адамдар Фиджи экономикасына зор үлес қосып, Суваның өсуіне және Фиджидің экономикалық және саяси астанасы мәртебесіне елеулі үлес түсті. Сува – Фиджидің коммерциялық орталығы: ANZ және Westpac сияқты көптеген халықаралық банктердің Тынық мұхиты аймақтық кеңселері осы қалада орналасқан. Сонымен қатар, Фиджидің көптеген қаржы институттары, үкіметтік емес ұйымдар, министрліктері мен ведомстволары да осында шоғырланған. Бір кезде Air Pacific (қазір Fiji Airways) және Air Fiji әуе компанияларының бас кеңсесі Сувада болды. Фиджидің халықаралық тасымалының көп бөлігі, сондай-ақ халықаралық круиздік кемелердің тоқтауы Суваның Кингс-Уорф портында жүзеге асырылады. Бұл Суваның туризм индустриясының дамуына ықпал етті. Суваның ірі өнеркәсіптік аймақтарының ең үлкені – Валу шығанағы, онда фабрикалар, қоймалар, импорт-экспорт компаниялары, кеме құрылыс және жөндеу шеберханалары, контейнерлік алаңдар, сыра зауыты және көптеген баспаханалар орналасқан. Ватувака, Раивака және Лаукала жағажайы да маңызды өнеркәсіптік аймақтар болып табылады. Сува көптеген өркендеген базарлар мен сауда орталықтарымен мақтанады. Камминг көшесі мен Виктория алаңы – сауда және коммерция үшін ең танымал аудандардың бірі.

Көңіл көтеру және мәдениет

Сува – Океанияның мәдени және ойын-сауық орталығы, сондай-ақ көптеген аймақтық, ұлттық және жергілікті шараларға төрағалық етеді. Қала өте дамыған және жетілген ойын-сауық және шаралар инфрақұрылымына ие, әрі жыл сайын көптеген шаралар өткізіледі.

Орындар

Сувада көптеген көп мақсатты арналар бар, олардың ішіндегі бастылары – 5000 адамға дейін сыйымдылығы бар Vodafone Arena, 30 000 адамға дейін сыйымдылығы бар HFC Bank Stadium, 2000 адамға дейін сыйымдылығы бар FMF National Gymnasium Suva және 1000 адамға дейін сыйымдылығы бар Civic Auditorium.

Парктер мен бақтар

Сувада бірнеше саябақ пен бірнеше бақ бар. Қала орталығындағы Альберт паркі Фиджи тәуелсіздігі, Кингсфорд Смиттің "Оңтүстік крест" ұшағымен қонуы және көптеген шерулер мен карнавалдар сияқты маңызды ұлттық тарихи оқиғалардың өтетін орны ретінде белгілі. CBD-де орналасқан Сукуна паркі демалысқа танымал орын және апта сайын түрлі қойылымдар мен шаралар ұйымдастырылады. Тёрстон бақтары (Фиджи губернаторы Джон Бейтс Тёрстонның құрметіне аталған) – қаланың негізгі ботаникалық бағы және Фиджи мұражайының орналасқан жері. Суваның жағалау бойындағы көрнекті жерлерді аралау үшін Королева Елизавета жолы танымал. Көптеген қала тұрғындары қала орталығынан үлкен арақашықтықта емес орналасқан Коло-и-Сува орман қорығына сарқырама астында жүзуге барады.

Музыка

Сувада көптеген концерттер өткізіледі, олардың кейбіреулері әлемдік деңгейдегі өнерді тамашалау үшін басқа елдерден келеді. Концерттер мен шоулар әдетте жоғарыда аталған орындардың бірінде ай сайын ұйымдастырылады. Сувада концерттерін өткізген танымал музыканттардың қатарында UB40, Лакки Дюбе, О'Яба, Шон Кингстон және тағы да басқалары бар. Болливудқа баршаның қызығушылығының арқасында, кейбір белгілі әншілер мен актерлер астанада шоулар өткізді, олардың ішінде Шаан, Сону Нигам, Сунидхи Чуахан, сондай-ақ Шахрух Хан, Приянка Чопра, Джонни Ливер, Дино Мореа, Раджпал Ядав, Санни Леоне сияқты актерлер де болды.

Тағам

Сува әртүрлі және қызықты ас мәдениетін ұсынады, онда дерлік барлық маңызды ұлттық тағамдар кездеседі. Ерекше танымал фиджилік, үнді, қытай, американдық тағамдары және басқа мәдениеттер мен этникалық топтардың тағамдары. Үнді текті фиджиліктер Фиджи ас мәдениетіне үлкен әсер етіп, ерекше фиджилік-үнді карриін жасады. Мәжбүрлі еңбекпен жұмыс істегендер өздерімен бірге дәмдеуіштер, бұрыштар және басқа да шөптер мен көкөністерді әкелді, қазір олар Фиджи ас мәдениетінің бір бөлігіне айналды.

Фестивальдар

Жыл бойы Сувада өнер, музыка және сауда фестивальдері шағын көлемде өткізіледі. Жыл сайын бірнеше ірі әрі танымал фестивальдар болады, олардың ішінде Гибискус фестивалі (Оңтүстік Тынық мұхиты аралдарындағы ең ірі карнавал), Жаңа жылдық көше тойы және аттракциондар, тағамдар, сондай-ақ әртүрлі сиқыр мен цирк қойылымдарын ұсынатын Фиджи шоу-кейсі сауда көрмесі бар.

Спорт

Сува көптеген аймақтық және ұлттық спорттық іс-шараларды қабылдайды, ең бастысы – HFC Bank стадионында. Ерекше атап өтуге лайық – әлемдегі ең ірі орта мектеп атлетика жарысы – Coca-Cola Games. Астана регби, нетбол және футбол командалары арқылы маңызды спорттық жарыстарда өкілдік етеді. Сува 1963 жылы алғашқы Тынық мұхиты ойындарын қабылдаған. Қырық жыл өткен соң, 2003 жылы ойындар Фиджи астанасына қайта оралды, алғаш рет 32 спорт түрінен тұратын толық бағдарлама ұсынылды. Сува 1979 жылы ойындарды екінші рет өткізді. Ойындарды үш рет қабылдаған Сува, басқа кез келген қаладан көбірек рет Тынық мұхиты ойындарын өткізген.

Бұқаралық ақпарат құралдары

Сувада үш негізгі ұлттық телеарна – Фиджи Бір, FBC TV және MAI TV штаб-пәтері орналасқан. Фиджи Ақпарат министрлігі үкіметтік бағдарламаларды, сондай-ақ ұлттық жаңалықтар мен ағымдағы оқиғалар туралы хабарламаларды дайындайды. Fiji One кешкі "Ұлттық жаңалықтар" хабарламасын Орталықтағы Гладстон жолындағы студиясынан дайындап, эфирге шығарады; FBC TV "FBC News" хабарламасын да Гладстон жолындағы студиясынан шығарады. Sky Pacific және Pacific Broadcasting Services Fiji – екі төлемдік спутниктік теледидар компаниясы осы жерде орналасқан. Сува – ұлттық радио хабар таратушылар Фиджи радио хабар тарату корпорациясы (FBC) мен Фиджи байланыс компаниясы (CFL) орналасқан қала, олардың бірігіп 12 ұлттық радио станциясын қамтамасыз етеді. The Fiji Times және The Fiji Sun екі күнделікті газеті осы жерде басылады (ал бұрын Fiji Post та басылған). Көптеген басқа апталық газеттердің штаб-пәтері Сувада орналасқан және осы жерде жарық көреді, олардың ішінде Фиджи ішінде, Nai Lalakai (iTaukei тіліндегі апталық), Shanti Dut (Фиджи хинди тіліндегі апталық), Repúblika және Mai Life сияқты ұлттық журналдар, сондай-ақ Islands Business сияқты аймақтық журналдар бар.

Сауда және сән

Сува – Тынық мұхитындағы ең саудаға қолайлы қалалардың бірі. Қаланың дүкендері «Сува-Централь» деп аталатын бір орында шоғырланған. Камминг және Маркс көшелері сияқты аймақтарда киім, әшекейлер, азық-түлік, электроника, дәрі-дәрмек және тағы да басқа заттар сатылады. Терри Вок және Блошары базарда қолөнер бұйымдары мен жергілікті өнімдер ұсынылады. Канал аймағында MHCC (Моррис Хедстром Сити Центр), Таппоу Сити және Сува Централь сияқты ірі, жаңа сауда орталықтары орналасқан. Бұл аймақтың шетінде телекоммуникация және электроника дүкендері, сондай-ақ спорттық тауарлар сататын дүкендер бар. Сува – Фиджидегі ең маңызды сән ұйымы – Фиджи Сән Кеңесінің де орналасқан жері. Аймақтағы ең ірі сауда және тұтынушылар сән платформасы – Фиджи Сән Фестивалі жыл сайын Сувадағы Grand Pacific қонақүйінде өтеді.

Көлік

Наусори халықаралық әуежайы негізінен ішкі нарыққа қызмет көрсетеді, Сува қаласын Фиджидің тағы бір халықаралық әуежайы – Нади халықаралық әуежайымен байланыстырады. Fiji Airways Сиднейге бір ғана рейс орындайды, ал әуежайдағы басты оператор – Fiji Link. Fiji Link Фиджидегі Савусаву және Ротума сияқты ішкі аймақтарға қызмет көрсетеді. Сувада автобустар (Central Transport Co.) және таксилерден тұратын қоғамдық көлік жүйесі бар, ол қала маңындағы аймақтарға, сондай-ақ Насину, Наусори және Лами қалаларына қызмет көрсетеді. Сува қаласы Вити Леву аралдағы басқа қалалармен Патшалар, Королевалар немесе Принцтер тас жолдары арқылы автобус қатынасымен байланысады, барлық бағыттар Сувадан басталады, бірақ соңғысы Наусоридегі Рева көпірінде аяқталады. Принцесса кемежайынан Фиджидің шет аралдарына және Вануа Левуға ішкі паромдар қатынайды. Сувадағы Кингс-Варф кемежайына халықаралық кемелер мен круиздік лайнерлер келіп тоқтайды.